Οι μικροί θεοί που προσπαθούν να δημιουργήσουν ζωή στο εργαστήριο

ΡΕΠΟΡΤΑΖ
Επιστήμονες θέλουν να παρασκευάσουν βιολογικά

Οι μικροί θεοί που προσπαθούν να δημιουργήσουν ζωή στο εργαστήριο

Το σύνολο των ζωντανών οργανισμών αναμένεται να αποκτήσει σύντομα νέα μέλη. Και δεν μιλάμε για εξωγήινους, αλλά για τεχνητές μορφές ζωής, που προσπαθούν να δημιουργήσουν στους δοκιμαστικούς σωλήνες των εργαστηρίων τους μια σειρά ανεξάρτητων επιστημόνων που το παίζουν θεοί. Οι άνθρωποι που προσπαθούν απεγνωσμένα να σπάσουν το μονοπώλιο της φύσης στη δημιουργία είναι μηχανικοί, χημικοί, φυσικοί ακόμα και προγραμματιστές ηλεκτρονικών υπολογιστών, οι οποίοι βλέπουν τη ζωή με μια εντελώς διαφορετική ματιά από αυτή των βιολόγων.

Ο καθηγητής του Χάρβαρντ Τζορτζ Τσερτς είναι ένας εξ αυτών. Οπως δηλώνει χαρακτηριστικά, θέλει να κάνει για τη βιολογία αυτό που έκανε η Intel για τους υπολογιστές: να παρασκευάσει δηλαδή βιολογικά μέρη, τα οποία αν συναρμολογηθούν να μπορούν να συνθέσουν έναν οργανισμό με απίστευτες ιδιότητες. Στο ίδιο μήκος κύματος είναι όμως και ο Τζέι Κίσλινγκ του UC Berkley, ο οποίος έλαβε το ποσό των 42 εκατομμυρίων δολαρίων από τον Μπιλ Γκέιτς για να δημιουργήσει ένα «φυσικό» μικροεργοστάσιο, με την ικανότητα παραγωγής αρτεμισίνης, μιας ισχυρής ουσίας που καταπολεμά τη χολέρα. Ο τρόπος είναι απλός: το μόνο που απαιτείται είναι ο επαναπρογραμματισμός των κυττάρων της μαγιάς με νέο γενετικό υλικό από το φυτό αρτεμισία. Την παρέα των εκκεντρικών επιστημόνων συμπληρώνει ο Κρεγκ Βέντερ, ο βιολόγος που έγινε διάσημος όταν κατάφερε να χαρτογραφήσει το ανθρώπινο γονιδίωμα στο 1/10 του αναμενόμενου κόστους και χρόνου. Στα άμεσα σχέδια του Βέντερ περιλαμβάνεται μεταξύ άλλων η δημιουργία τεχνητών οργανισμών, με την ικανότητα μετατροπής της ηλιακής ακτινοβολίας σε βιοκαύσιμο, με μηδαμινή επιβάρυνση του περιβάλλοντος.

«Οι οργανισμοί αυτοί θα αντικαταστήσουν τις πετροχημικές ουσίες, πολλά είδη τροφίμων και βιοφαρμάκων» εξηγεί. Η ιδέα της δημιουργίας ζωής στο εργαστήριο εξετάζεται με δυσπιστία από πολλούς. Κάποιοι επιστήμονες δεν πιστεύουν καν ότι μπορεί να επιτευχθεί, ενώ αρκετοί θρησκευτικοί ηγέτες και περιβαλλοντολόγοι υποστηρίζουν ότι δεν θα πρέπει κανείς να παίζει με τη ζωή, ακόμη κι αν πρόκειται για τεχνητή μορφή της. Παρά τις όποιες αντιδράσεις όμως, οι ερευνητές που δραστηριοποιούνται στο πεδίο αυτό, που είναι γνωστό και ως Συνθετική Βιολογία, αντιμετωπίζουν με αφοπλιστική φυσικότητα τη δουλειά τους - λες και κατασκευάζουν μηχανές αντί για ζώντες οργανισμούς. Βασική αρχή τους άλλωστε είναι να αντιμετωπίζουν τους ζώντες οργανισμούς σαν πολύπλοκους υπολογιστές που έχουν τη δυνατότητα να αντιγράφουν τους εαυτούς τους. Η αναγωγή αυτή δεν είναι κάτι καινούργιο. Από τότε που ο Τζέιμς Γουάτσον και ο Φράνσις Κρικ ανακάλυψαν τη διπλή έλικα του DNA το 1953, οι μοριακοί βιολόγοι βρίσκουν χρήσιμο να παρομοιάζουν τα γονίδια με software που ελέγχουν το hardware των κυττάρων. Οι επιστήμονες που δραστηριοποιούνται στο χώρο της Συνθετικής Βιολογίας προσπαθούν τώρα να εξελίξουν λίγο περισσότερο αυτή την σκέψη, αφού στοχεύουν στη δημιουργία hardware και software από το μηδέν. «Ο γενετικός κώδικας είναι 3,6 δισεκατομμυρίων ετών. Δεν νομίζετε πως έχει έρθει καιρός να τον ξαναγράψουμε;» αναρωτιέται ο Τομ Νάιτ, καθηγητής στο Εργαστήριο Τεχνητής Νοημοσύνης του MIT.

Η αλήθεια είναι πως κάτι τέτοιο είναι πλέον εφικτό, αφού ο αυθεντικός κώδικας, αυτός που περιέχεται στο γονιδίωμα των φυσικά ανεπτυγμένων οργανισμών (τους οποίους οι επιστήμονες της Συνθετικής Βιολογίας αποκαλούν Ζωή 1.0) έχει αποκρυπτογραφηθεί. Αν κι αυτό δεν σημαίνει ότι έχουμε καταλάβει τα πάντα γύρω από τους ζώντες οργανισμούς, οι ερευνητές της Συνθετικής Βιολογίας πιστεύουν πως αυτά που ξέρουμε αρκούν για το σχεδιασμό και την κατασκευή πρωτότυπων μορφών ζωής, που να μπορούν να προγραμματίζονται για να φέρνουν σε πέρας πρακτικά πράγματα, τα οποία υπό άλλες συνθήκες δεν θα μπορούσαν να γίνουν. Είναι μάλιστα βέβαιοι, πως σε λίγο καιρό θα είναι σε θέση να προγραμματίζουν τις συμπεριφορές των κυττάρων, τόσο εύκολα όσο μπορούν να προγραμματίζουν τις λειτουργίες ενός υπολογιστή.