Μαρία Κάλλας: Το βαρύ τίμημα της δόξας

ΡΕΠΟΡΤΑΖ
Τα μεγάλα μάτια της Μαρίας Κάλλας είχαν πάντα μία μελαγχολική έκφραση. Γι' αυτό τη ονόμασαν «θλιμμένη ντίβα»...

Μαρία Κάλλας: Το βαρύ τίμημα της δόξας

Παρίσι, 16 Σεπτεμβρίου 1977, ημέρα Παρασκευή. Η Καικιλία Σοφία Αννα Μαρία Καλογεροπούλου αφήνει την τελευταία της πνοή από καρδιακή ανακοπή… Μαζί της σιγεί και η πιο λυρική φωνή του 20ού αιώνα, η φωνή της Μαρίας Κάλλας.

Η Ελληνίδα της όπερας υπήρξε στη ζωή της μια πραγματική ντίβα. Απόμακρη, μυστηριώδης, εσωστρεφής, ανυπέρβλητη... Ο διεθνής Τύπος τη χαρακτήριζε divine, δηλαδή θεϊκή. Τα πάντα πάνω της συνωμοτούσαν σε αυτό! Ακόμα και η θλίψη και η μελαγχολία την έκαναν να μοιάζει πιο μυστηριώδης, σαν να έτρεφαν τον μύθο της!

Πίσω από το πέπλο της ντίβας, η Μαρία Κάλλας ήταν ένα πλάσμα μάλλον βασανισμένο, με άσχημα παιδικά χρόνια, κυρίως λόγω των χρόνιων καβγάδων μεταξύ των γονιών της. Ηταν το τρίτο παιδί της Ευαγγελίας και του Γιώργου Καλογερόπουλου, ενός φαρμακοποιού από τον Μελιγαλά Μεσσηνίας. Ο αδελφός της πέθανε από μηνιγγίτιδα λίγο πριν από τη γέννηση της Κάλλας, η οποία ήρθε στον κόσμο πέντε μήνες μετά τη μετανάστευση των γονιών της στην Αμερική. Στις 2 Δεκεμβρίου 1923 στο Flower Hospital του Μανχάταν, γεννήθηκε ένα μελαχρινό κοριτσάκι, ασυνήθιστα εύσωμο, το οποίο έμελλε να γίνει η αξεπέραστη φωνή στην ιστορία της όπερας.

Η επαφή της Μαίρης, όπως την αποκαλούσαν στο σπίτι της, με τη μουσική άρχισε σχεδόν ταυτόχρονα με το σχολείο. Παρά το γεγονός ότι ως οικογένεια αντιμετώπιζαν κρίση, μετά το οικονομικό κραχ του '29, η Ευαγγελία Καλογεροπούλου μπόρεσε να αγοράσει ένα πιάνο και προσέλαβε και μία δασκάλα, τη σινιορίνα Σαντρίνα για να κάνει μαθήματα κατ' οίκον στις κόρες της, την πρωτότοκη Υακίνθη (Τζάκι) και τη Μαίρη.

Η μητέρα των κοριτσιών ήταν κόρη στρατιωτικού και είχε αναπτύξει έντονα συνήθειες «αστής». Για εκείνη, μουσική ήταν μόνο η όπερα και αυτό φρόντισε να το περάσει από νωρίς στις κόρες της. Τα δημοτικά τραγούδια ή τα ρεμπέτικα της εποχής η Ευαγγελία Καλογεροπούλου δεν τα ήθελε καθόλου και ήθελε να προλάβει το «κακό», προσφέροντας στα παιδιά της μουσική παιδεία.

Από τα οκτώ της χρόνια κιόλας, η μετέπειτα θρυλική Μαρία Κάλλας έγινε φανατική ακροάτρια του ραδιοφώνου. Με τίποτε δεν έχανε τις παραστάσεις που μεταδίδονταν ραδιοφωνικά από τη Μετροπόλιταν Οπερα της Νέας Υόρκης.

Σε ηλικία 11 ετών η Μαρία Κάλλας είχε ήδη αποκτήσει «μουσικό αυτί». Χαρακτηριστικό είναι το επεισόδιο, όπου επενέβη σε συζήτηση του πατέρα της με τους φίλους του, κάνοντας κριτική για τη Γαλλίδα σταρ της όπερας Λιλί Πονς. «Δεν με ενδιαφέρει αν είναι αστέρι, τραγουδάει φάλτσα. Περιμένετε λίγο και θα δείτε, μια μέρα θα γίνω και εγώ αστέρι, μεγαλύτερο από αυτήν» είχε πει η Κάλλας.

To πλοίο της επιστροφής

Η οριστική ρήξη των γονιών της το 1937, σημαίνει την επιστροφή της μικρής Μαρίας στην Ελλάδα. Γυρίζει με τη μητέρα της, η οποία μέσα στα όσα έχει να τακτοποιήσει είναι και το να βρει ωδείο για τη μικρή της κόρη. Στο ταξίδι της επιστροφής με το καράβι η Ευαγγελία Καλογεροπούλου επιβεβαιώνει για άλλη μια φορά το ταλέντο της κόρης της. Το κορίτσι της έπαιζε και τραγουδούσε για να περνάει η ώρα στο πιάνο της τουριστικής θέσης. Τυχαία την άκουσε ο καπετάνιος και της πρότεινε να τραγουδήσει στην κυριακάτικη λειτουργία του πλοίου. Το κοινό έμεινε κατάπληκτο από τη φωνή της. Τότε κέρδισε και την πρώτη της ανθοδέσμη για «δημόσια» εμφάνιση.

Η πρώτη κατοικία για τη 14χρονη Μαρία, τη μητέρα και την αδελφή της ήταν στα Σεπόλια. Υστερα από πολλές μετακομίσεις καταλήγουν στην κατοικία της οδού Πατησίων 61.

Η πρώτη απόπειρα να γραφτεί η Μαρία Κάλλας στο Ωδείο Αθηνών ήταν αποτυχημένη. Δεν πέρασε την οντισιόν! Κανένας στην αρμόδια επιτροπή δεν διέκρινε τίποτα σε αυτήν τη φωνή! Τελικά καταλήγει στο Εθνικό Ωδείο, ενώ μέσα σε ένα εξάμηνο η πρόοδός της είναι ραγδαία.

Στις 2 Απριλίου 1939 ερμήνευσε τον ρόλο της Σαντούζα από την «Καβαλερία Ρουστικάνα» του Μασκάνι, στο θέατρο «Ολύμπια», ενώ λίγους μήνες μετά η φωνή της Μαρίας Κάλλας ακούγεται από τον ραδιοφωνικό αέρα του Σταθμού Αθηνών. Στις 20 Ιουνίου 1940 υπογράφει το πρώτο συμβόλαιό της με τη Λυρική Σκηνή.

Μεσολαβούν η ιταλική και στη συνέχεια η γερμανική κατοχή και τα πράγματα είναι μετέωρα παντού. Οπως ήταν φυσικό, η Λυρική Σκηνή δεν ανανέωσε το συμβόλαιο της Κάλλας. Αμφιλεγόμενη στάση κράτησε και η μητέρα της, η οποία έδειχνε συμπάθεια στους Ιταλούς, αφήνοντάς τους να «μπαινοβγαίνουν» στο σπίτι τους.

Ο Ιταλός βιομήχανος

Τον Αύγουστο του ’42 η Μαρία Κάλλας στην πρώτη της επαγγελματική εμφάνιση σε όπερα ερμηνεύει «Τόσκα» του Τζιάκομο Πουτσίνι.

Τρία χρόνια μετά φεύγει για τις Ηνωμένες Πολιτείες και οι λόγοι ήταν εκτός από το βαρύ πολεμικό σκηνικό, η αντιπάθεια των συναδέλφων της στη Λυρική, οι κακές σχέσεις με τη μητέρα της και η έλλειψη του πατέρα της.

Σε ηλικία 24 ετών λέει το «ναι» στην πρόταση γάμου που της κάνει ο Ιταλός βιομήχανος Τζιοβάνι Μπατίστα Μενεγκίνι, τον οποίο παντρεύτηκε στις 21 Απριλίου 1949. Ο Μενεγκίνι ορκίστηκε να την κάνει τη μεγαλύτερη τραγουδίστρια του κόσμου και το έκανε. Την υπέβαλε σε εξαντλητική δίαιτα και η Μαρία Κάλλας με τα παραπανίσια κιλά φθάνει να ζυγίζει 63 κιλά! Δεν είναι όμορφη, όμως τα έντονα χαρακτηριστικά της και το αυστηρό βλέμμα της, σε συνδυασμό με την κομψή πλέον κορμοστασιά της συνθέτουν... μία ντίβα!

Το 1950 η Κάλλας γνωρίζει την αποθέωση, όταν στη Σκάλα του Μιλάνου ερμηνεύει τον «Σικελικό Εσπερινό» του Τζουζέπε Βέρντι. Ακολουθεί η «Τραβιάτα» του Βέρντι, πάλι στη Σκάλα του Μιλάνου, ενώ το 1956 εμφανίζεται στη Μετροπόλιταν Οπερα της Νέας Υόρκης.

Τον Αύγουστο του 1957 η Μαρία Κάλλας επιστρέφει στην Αθήνα και εμφανίζεται στο Ωδείο Ηρώδου του Αττικού. Ακολουθούν η «Νόρμα» στην Επίδαυρο, η «Μήδεια» στο Μιλάνο, η «Τόσκα» στο Κόβεντ Γκάρντεν του Λονδίνου σε σκηνοθεσία Φράνκο Τζεφιρέλι. Θρίαμβος! Το κοινό υποκλίνεται μπροστά στη σύγχρονη Ελληνίδα θεά της όπερας!

Η τελευταία δημόσια εμφάνιση της Μαρίας Κάλλας έγινε στις 8 Δεκεμβρίου 1973 στην Οπερα του Παρισιού, όπου τραγούδησε άριες. Το κοινό την κάλεσε δέκα φορές στη σκηνή... «Οι ανθοδέσμες σκέπαζαν το σανίδι, η κραυγή “Βίβα Μαρία” συγκλόνιζε την αίθουσα», όπως θα γραφτεί λίγο αργότερα στον Τύπο.


Ο ΜΟΙΡΑΙΟΣ ΕΡΩΤΑΣ ΜΕ ΤΟΝ ΩΝΑΣΗ

Ο Ελληνας Κροίσος είδε τη «θλιμμένη ντίβα» σαν στοίχημα που το κέρδισε και... πήγε γι' άλλα

Παρά τις απανωτές επιτυχίες της, η μελαγχολία δεν έφευγε από τα μάτια της... Καμία επιτυχία, κανένα χειροκρότημα δεν ήταν ικανά να απαλύνουν την πληγωμένη ψυχή της Μαρίας Κάλλας... Η ερωτική απογοήτευση και η εγκατάλειψη που ένιωσε όταν ο έρωτας της ζωής της, ο Αριστοτέλης Ωνάσης, την άφησε για να παντρευτεί την Τζάκι Κένεντι, προκάλεσε δυσαναπλήρωτο κενό μέσα της.

Η Μαρία Κάλλας γνωρίστηκε με τον Ελληνα Κροίσο το 1957, στο πάρτι της κοσμικογράφου Ελσα Μάξγουελ, στη Βενετία. Ηταν η αρχή ενός μεγάλου έρωτα, ενός θυελλώδους ειδυλλίου, που έμελλε να καταλήξει άδοξα...

Ο Ωνάσης χωρίζει από την πρώτη του γυναίκα, την Τίνα Λιβανού και η Κάλλας από τον Μενεγκίνι. Για την Κάλλας, ο Αριστοτέλης Ωνάσης ήταν ο έρωτας της ζωής της. Απρόσμενος, ξαφνικός, υπέροχος και ταυτόχρονα καταστροφικός! Οσο για εκείνον, η ιστορία έδειξε πως ήταν το λιμάνι του... Στην Κάλλας κατέφευγε όταν δεν ήταν καλά, όταν υπέφερε και καμία άλλη αγκαλιά δεν μπορούσε να τον παρηγορήσει. Ανθρωποι που έζησαν από κοντά το ειδύλλιο αυτό, υποστήριξαν αργότερα πως η Κάλλας ήταν για τον Ωνάση κάτι σαν στοίχημα, σαν πρόκληση και μια ευκαιρία για τον Ελληνα μεγιστάνα να γίνει αποδεκτός ολοκληρωτικά από το τζετ σετ. Η Μαρία Κάλλας ήταν το εισιτήριο, ήταν η απόλυτη ντίβα και η γυναίκα που μπορούσε να ανεβάσει κοινωνικά όποιον άντρα ήταν δίπλα της. Πόσω μάλλον αν αυτός ήταν ο Ωνάσης, του οποίου οι επιχειρήσεις άνθιζαν με τρελό ρυθμό, αποφέροντάς του δισεκατομμύρια δολάρια μέρα με τη μέρα!

Στα 1966 λύεται και τυπικά ο γάμος της με τον Μενεγκίνι. Πλέον ελπίζει ότι ο Αριστοτέλης Ωνάσης θα της ζητήσει να παντρευτούν. Αντί να γίνει αυτό, ο αγαπημένος της της ανακοίνωσε πως θα σταματήσουν να βλέπονται γιατί θα παντρευτεί τη χήρα του Κένεντι. Στις 8 Ιουλίου 1968 ο Ελληνας μεγιστάνας έκανε πράξη όσα της είχε πει. Ο γάμος του ήταν πια γεγονός, μια πράξη που βύθισε σε αγιάτρευτη κατάθλιψη την κορυφαία υψίφωνο...


Ούτε στην κηδεία

Μετά τον θάνατό της, τα περιουσιακά στοιχεία της Κάλλας και τα προσωπικά της πράγματα έγιναν αντικείμενο αισχρών συναλλαγών μεταξύ της μητέρας της, που δεν πήγε ούτε στην κηδεία του παιδιού της, της αδελφής της και του πρώην συζύγου της, του Ιταλού Μενεγκίνι…
Η σορός της Κάλλας αποτεφρώθηκε και σκορπίστηκε στο Αιγαίο, όπως ήταν η επιθυμία της θλιμμένης ντίβας...

ΜΑΙΡΗ ΚΟΝΤΟΛΟΥΡΗ

Τα μεγάλα μάτια της Μαρίας Κάλλας είχαν πάντα μία μελαγχολική έκφραση. Γι' αυτό τη ονόμασαν «θλιμμένη ντίβα»...