Νέα ευρήματα ενισχύουν το επιχείρημα ότι η αρπαγή ήταν πρόχειρη, αποσπασματική και αποτυχημένη.
Δύο αιώνες μετά το ναυάγιο του μπρικιού «Μέντωρ», με το οποίο ο λόρδος Ελγιν μετέφερε κλεμμένα αρχαία γλυπτά από την Ακρόπολη, συμπεριλαμβανομένων τμημάτων του Παρθενώνα, με προορισμό την Αγγλία, το κουφάρι του καταποντισμένου πλοίου συνεχίζει να αποκαλύπτει κρυμμένα μυστικά, ξαναγράφοντας μία από τις πιο σκοτεινές σελίδες της αρπαγής των ελληνικών αρχαιοτήτων.
Ο λόρδος Ελγιν ναύλωσε, στις αρχές του 19ου αιώνα, τουλάχιστον τρία πλοία για να μεταφέρουν τόσο τις αρχαιότητες που είχε αφαιρέσει από διάφορα μνημεία όσο και τα προσωπικά του αντικείμενα. Ένα εξ αυτών, το μπρίκι «Μέντωρ», μεταφέροντας ένα μέρος των γλυπτών που είχαν αφαιρεθεί από μνημεία της Ακρόπολης και της Αθήνας, βυθίστηκε τον Σεπτέμβριο του 1802, λόγω κακοκαιρίας, στον κόλπο του Αγίου Νικολάου, έξω από το λιμάνι του Αβλέμονα, στα Κύθηρα.
Έκτοτε, το βυθισμένο πλοίο αποτέλεσε το επίκεντρο πολλών ναυαγιαιρεσιών και ερευνών, αρχικά για την ανέλκυση του φορτίου, ύστερα από εντολή του ίδιου του Ελγιν, ενώ στη συνέχεια, από το 1875 έως σήμερα, έγιναν διάφορες αυτοψίες και έρευνες, τις περισσότερες φορές λόγω των φημών ότι υπάρχουν ακόμα «μάρμαρα» στον χώρο του ναυαγίου.
Δύο αιώνες μετά, η υποβρύχια αρχαιολογική έρευνα της Εφορείας Ενάλιων Αρχαιοτήτων επανέρχεται στο σημείο όχι μόνο για να χαρτογραφήσει το ναυάγιο, αλλά και για να απαντήσει σε ένα ερώτημα που παραμένει ανοιχτό: τι απέγινε το «χαμένο» φορτίο του Ελγιν;
Η πιο ηχηρή αποκάλυψη της πρόσφατης έρευνας στον βυθό της θάλασσας ανοιχτά των Κυθήρων είναι ο εντοπισμός ενός μαρμάρινου θραύσματος με διακοσμητική «σταγόνα», το οποίο ενδέχεται να προέρχεται από τον αρχιτεκτονικό διάκοσμο του Παρθενώνα. Αν επιβεβαιωθεί κάτι τέτοιο, θα πρόκειται για το πρώτο τεκμήριο ότι τμήματα των γλυπτών που μετέφερε ο Ελγιν παρέμειναν στον βυθό και δεν ανασύρθηκαν κατά τις πρώτες επιχειρήσεις του 1802, ενισχύοντας παράλληλα το επιχείρημα ότι η αρπαγή των γλυπτών ήταν πρόχειρη, αποσπασματική και εν μέρει αποτυχημένη.
Θραύσματα κεραμικών, μεταλλικά εξαρτήματα, στοιχεία της ναυπηγικής του πλοίου είναι τα μικρά κομμάτια μιας μεγαλύτερης εικόνας, που δείχνει ότι το φορτίο του Ελγιν δεν ήταν απλώς αρχαιότητες, αλλά ένα σύνολο υλικών και πρακτικών που αποτυπώνουν την αποικιοκρατική λογική της εποχής: «Παίρνουμε ό,τι μπορούμε, όπως μπορούμε, και βλέπουμε μετά τι θα σωθεί».
Όπως ανακοίνωσε το υπουργείο Πολιτισμού, οι πρόσφατες συστηματικές υποβρύχιες έρευνες της Εφορείας Ενάλιων Αρχαιοτήτων (2009 και 2011-2017) επικεντρώθηκαν κυρίως στο 25% των υφάλων του πλοίου, που διασώζεται ακόμα σε αρκετά καλή κατάσταση. Πρόκειται για ένα τμήμα μήκους 10,60 μ. και πλάτους 5,70 μ.
Αν και στην πρώτη ναυαγιαίρεση, που διενεργήθηκε κατ’ εντολήν του λόρδου Ελγιν αμέσως μετά τη βύθιση του πλοίου, ανελκύστηκαν το φορτίο του, καθώς και μεγάλο μέρος από τον εξαρτισμό του, όπως τα κανόνια, η βοηθητική βάρκα, τα πανιά και τα σχοινιά, οι πρόσφατες συστηματικές έρευνες έφεραν στο φως σημαντικά και ενδιαφέροντα αποτελέσματα.
Ανάμεσά τους αντικείμενα που χρησιμοποιούσαν το πλήρωμα και οι επιβάτες, όπως επιτραπέζια μελανοδοχεία, μία φορητή πυξίδα με χρυσή αλυσίδα κατασκευασμένη στο Λονδίνο, μικρά φιαλίδια αρωμάτων, επάργυρα δαχτυλίδια, ρολόγια τσέπης, καπνοσύριγγες, δύο οστέινες βούρτσες δοντιών, οθωμανικά και αραβικά νομίσματα, όπως και χρυσά ευρωπαϊκά.
Σημαντικά είναι, επίσης, τα αρχαία ευρήματα, μεταξύ των οποίων 19 αρχαία νομίσματα, ανάμεσα στα οποία ένας ασημένιος βοιωτικός στατήρας, ένα αθηναϊκό νόμισμα και ένα ασημένιο νόμισμα Μεγάλου Αλεξάνδρου, όπως και τέσσερις ενσφράγιστες λαβές αρχαίων ροδιακών αμφορέων, τουλάχιστον εννέα σχιστολιθικές πλάκες με απολιθώματα φυτών και ιχθύων, που, κατά μια πρώτη εκτίμηση, προέρχονται από την περιοχή του Λιβάνου, δύο θραύσματα αιγυπτιακών γλυπτών, μία σφραγίδα ροδιακού αμφορέα κ.ά.
Το κίνημα για την επιστροφή των κλεμμένων θησαυρών
Η ηθοποιός και σκηνοθέτρια Κυριακή Μήτσου και ο καθηγητής του LSE Κέβιν Φέδερστοουν με τη ρεπόρτερ της «Espresso» Μαρία Ανδρέου και φόντο τα Γλυπτά του Παρθενώνα στο Βρετανικό Μουσείο
Τέλη Δεκεμβρίου του 2025 η «Espresso» επιχείρησε μια αποστολή για την… Ελλάδα μας, που έλαβε χώρα στη Βρετανία. Στις 17 Ιανουαρίου η εφημερίδα μας κυκλοφόρησε με τίτλο «Το κίνημα των Γλυπτών του Παρθενώνα» και φιλοξένησε συνεντεύξεις, που έγιναν στο Βρετανικό Μουσείο, με κάποιους από τους πρωταγωνιστές του κοινού αγώνα για την επαναφορά των Γλυπτών στην Ελλάδα.
Μπροστά στα ακρωτηριασμένα Γλυπτά του Παρθενώνα από τον λόρδο Ελγιν ο καθηγητής του LSE, ο εξαιρετικός φιλέλληνας Κέβιν Φέδερστοουν, που έχει πάρει από τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη μέχρι και ελληνικό διαβατήριο, μίλησε με πάθος για την αγάπη του για την Ελλάδα και τον αγώνα του για την επαναφορά των Γλυπτών στο Νέο Μουσείο της Ακρόπολης.
Μαζί του δύο Έλληνες που κάνουν καριέρα στο Ηνωμένο Βασίλειο: η σκηνοθέτρια και ηθοποιός Κυριακή Μήτσου και ο τραπεζικός στην Κεντρική Τράπεζα του Ηνωμένου Βασιλείου Γιώργος Σωτηρόπουλος, οι οποίοι, ο καθένας από το δικό του μετερίζι, δίνουν μάχη για την επιστροφή των Γλυπτών στην πατρίδα τους, μέσω του καλλιτεχνικού φορέα «Culture in Action».
Οι δύο Έλληνές μας τόνισαν ότι έχουμε φτάσει πολύ κοντά στον επαναπατρισμό των Γλυπτών, που ίσως γίνει μέσα στο 2026.