Ο Ηλίας Μαμαλάκης είναι από τις προσωπικότητες που ταυτίστηκαν όσο λίγες με την ελληνική τηλεοπτική γαστρονομία. Σήμερα μιλά στην «Espresso» για το σοβαρό ατύχημα που σημάδεψε τη ζωή του πριν από δύο χρόνια, την καθημερινότητα στο σπίτι του αλλά και τις εκπομπές του, που άφησαν τη σφραγίδα τους στη μικρή οθόνη!
- Από τον Γιάννη Αρμουτίδη
Γυρνώντας πίσω τον χρόνο, ο ίδιος περιγράφει πώς έπεσε από τη σκάλα της διώροφης μεζονέτας όπου κατοικεί στον Διονύσιο Αττικής και βρέθηκε στο πάτωμα με αφόρητους πόνους, ανήμπορος να κινηθεί. «Ηταν μια πολύ δύσκολη στιγμή, ένιωσα έναν φοβερό πόνο» είναι τα πρώτα του λόγια, με τη διάγνωση που ακολούθησε από εξειδικευμένο ορθοπεδικό να κάνει λόγο για αρθροπλαστική ισχίου. Παρά το πέρασμα δύο ετών, ο Ηλίας Μαμαλάκης αποκαλύπτει ότι συνεχίζει να αντιμετωπίζει προβλήματα στη βάδιση και μετακινείται με πατερίτσα.
Σε πιο προσωπικό τόνο, μοιράζεται στιγμές από την καθημερινότητά του στο σπίτι, λέγοντας χαρακτηριστικά: «Στο σπίτι μου μαγειρεύει η γυναίκα μου, πάντα υπό την καθοδήγησή μου, και είναι καταπληκτική», ενώ, όπως μας λέει με χαμόγελο, κάθε Πέμπτη έχει καθιερωθεί μια ξεχωριστή συνήθεια: «Μαγειρεύουμε πατσά και καλούμε φίλους μας». Και, όπως όλα δείχνουν, η επιτυχία είναι δεδομένη, αφού -όπως σημειώνει- «δεν μένει ούτε πιάτο για την επόμενη μέρα».
Αναμφίβολα ο Ηλίας Μαμαλάκης με τις εκπομπές του ταξίδεψε τους τηλεθεατές σε όλη την Ελλάδα, δίδαξε απλές συνταγές, μίλησε για ανθρώπους, τόπους και γεύσεις, και κατάφερε να κάνει τη μαγειρική μια καθημερινή, ζεστή εμπειρία για το κοινό. Στη συζήτησή μας μιλά με αφοπλιστική ειλικρίνεια για την τηλεόραση, τους συναδέλφους του, τις αναμνήσεις του από τα γυρίσματα, αλλά και για τις μεγάλες στιγμές της ζωής του. Ο ίδιος αποφεύγει τις ταμπέλες. Σε ερώτηση αν θεωρεί τον εαυτό του σεφ ή απλώς έναν μάγειρα εραστή της ελληνικής κουζίνας, χαμογελά και δίνει έναν δικό του ορισμό:« Είμαι ένας καλλιτέχνης της όγδοης τέχνης, που είναι η μαγειρική»!
Η συζήτηση έρχεται αναπόφευκτα στα τηλεοπτικά ριάλιτι μαγειρικής, τα οποία τα τελευταία χρόνια κυριαρχούν στις οθόνες. Δεν κρύβει ότι έχει διαφορετική φιλοσοφία για το πώς πρέπει να παρουσιάζεται η μαγειρική στην τηλεόραση. Οπως επισημαίνει, τα περισσότερα από αυτά τα προγράμματα δεν διδάσκουν πραγματικά στον τηλεθεατή τη διαδικασία της δημιουργίας ενός πιάτου.
«Αν δεις μια τέτοια εκπομπή, δεν μπορείς να καταλάβεις τι μαγειρεύουν, πώς το μαγειρεύουν και γιατί το μαγειρεύουν. Στο τέλος απλώς βραβεύεται το καλύτερο πιάτο. Ο τηλεθεατής, όμως, δεν θα μάθει ποτέ πώς έγινε» τονίζει.
Παρ’ όλα αυτά, αναγνωρίζει ότι τέτοιες παραγωγές έχουν μεγάλη απήχηση, ιδιαίτερα στους νεότερους. Μάλιστα, παραδέχεται ότι στο παρελθόν παρακολουθούσε συστηματικά το «MasterChef», μέχρι που κάποια στιγμή κουράστηκε από τη μακρόχρονη παρουσία του στην τηλεόραση. Αναγνωρίζει, όμως, την ποιότητα παραγωγής των εκπομπών και την αξία των κριτών, για τους οποίους σημειώνει με ειλικρίνεια: «Και με τους τρεις θα έκανα πολύ καλή παρέα».
Αναφερόμενος στη δική του τηλεοπτική πορεία, εξηγεί πως ο στόχος των εκπομπών του ήταν πολύ διαφορετικός: να προσφέρουν χαλάρωση και απλότητα στον τηλεθεατή. Οι συνταγές που επέλεγε ήταν προσιτές, χωρίς περίπλοκα υλικά. Οπως λέει, η φιλοσοφία του ήταν να μπορεί ο καθένας να μαγειρέψει στο σπίτι του χωρίς άγχος. Και, το σπουδαιότερο, χωρίς δυσεύρετα υλικά. Η επιτυχία αυτής της απλότητας ήταν τελικά και το μυστικό της διαχρονικότητας των εκπομπών του.
Οι αναμνήσεις από τα ταξίδια των εκπομπών του είναι πολλές. Μία από τις πιο έντονες στιγμές, όπως μας αφηγείται, ήταν ένα γύρισμα στη Δήλο. Εκεί, σε ένα μικρό εκκλησάκι της Αγίας Μαρίνας έγινε αρτοκλασία μέσα στο αρχαιολογικό τοπίο και ακολούθησε γεύμα ανάμεσα στα αρχαία μνημεία. Η εικόνα ανθρώπων να τρώνε και να γλεντούν μέσα σε έναν τόσο ιστορικό χώρο τον συγκλόνισε. «Ηταν μια μαγική εμπειρία» λέει.
Σήμερα παρακολουθεί λιγότερη τηλεόραση, κυρίως λόγω της καθημερινότητας στο σπίτι. Με χιούμορ παραδέχεται ότι η σύζυγός του έχει τον πρώτο λόγο στο τηλεοπτικό πρόγραμμα αλλά και στο μαγείρεμα, αφού μαγειρεύει εκείνη.
«Με υποχρεώνει να βλέπω τον “Τροχό της Τύχης”» λέει, γελώντας, προσθέτοντας ότι εκτιμά ιδιαίτερα τον παρουσιαστή του παιχνιδιού, παρότι δεν τον γνωρίζει.
Η συζήτηση δεν θα μπορούσε να μη φτάσει και στο θέμα της ηλικίας και της τηλεοπτικής παρουσίας. Ο ίδιος μιλά με απόλυτη ειλικρίνεια για το πώς βλέπει σήμερα τον εαυτό του.
«Για μένα η τηλεόραση δεν έχει κλείσει. Η τηλεόραση, όμως, με έχει αποκλείσει» λέει χωρίς πικρία. Παρ’ όλα αυτά, δεν αποκλείει την επιστροφή του σε έναν διαφορετικό ρόλο. Οχι μπροστά από την κάμερα, αλλά πίσω από αυτή. Θα ήθελε να καθοδηγήσει έναν νέο παρουσιαστή μαγειρικής εκπομπής, μεταφέροντάς του τη γνώση και την εμπειρία του. «Θα του έλεγα τι να πει, πώς να κινηθεί, πώς να ρίξει το αλεύρι, πώς να βάλει το ξίδι» εξηγεί. Οσο για το μυστικό μιας επιτυχημένης τηλεοπτικής εκπομπής; Η απάντησή του είναι απλή και ξεκάθαρη: «Να σέβεσαι τον τηλεθεατή».
Στην καθημερινότητά του εξακολουθεί να αγαπά το καλό φαγητό και τις παραδοσιακές γεύσεις. Το αγαπημένο του πιάτο παραμένει απλό και ελληνικό: «Η ντομάτα γεμιστή» λέει, χωρίς δεύτερη σκέψη. Ανάμεσα στις πολλές ιστορίες που αφηγείται, μία από τις πιο συγκινητικές αφορά τη δράση του στις φυλακές. Για μεγάλο διάστημα επισκεπτόταν συχνά τις Φυλακές Κορυδαλλού και Θήβας, όπου βοήθησε στην οργάνωση κουζινών για προγράμματα απεξάρτησης του ΚΕΘΕΑ.
Κάποια στιγμή, μάλιστα, οργάνωσε ένα συμβολικό εστιατόριο μέσα στη φυλακή, όπου οι κρατούμενοι ανέλαβαν ρόλους στην κουζίνα και την εξυπηρέτηση. Η εμπειρία αυτή, όπως λέει, ήταν βαθιά ανθρώπινη. «Υπήρξαν στιγμές αποφυλάκισης που σαράντα άνθρωποι κλαίγαμε μαζί. Ηταν μεγάλα μαθήματα ζωής» θυμάται.
Ο Ηλίας Μαμαλάκης μπορεί να μη βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο της τηλεοπτικής σκηνής, όμως η παρουσία του στη συλλογική μνήμη του κοινού παραμένει έντονη. Για πολλούς Ελληνες οι εκπομπές του δεν ήταν απλώς μαθήματα μαγειρικής, αλλά ταξίδια στον πολιτισμό, στις γεύσεις και τις ιστορίες της ελληνικής ζωής.
Οποιος νομίζει ότι το κεφάλαιο «Ηλίας Μαμαλάκης» έχει κλείσει, μάλλον βιάζεται. Ο άνθρωπος που έμαθε στους Ελληνες να αγαπούν τη γεύση, την απλότητα και την ιστορία πίσω από κάθε πιάτο παραμένει παρών, με το ίδιο καθαρό βλέμμα και την ίδια περιέργεια για τη ζωή. Μπορεί σήμερα να μη βρίσκεται μπροστά από τις τηλεοπτικές κάμερες, όμως η σκέψη του, οι ιδέες του και η αγάπη του για το φαγητό συνεχίζουν να κινούνται αθόρυβα αλλά σταθερά. Γιατί άνθρωποι σαν τον Ηλία Μαμαλάκη δεν «τελειώνουν» απλώς με το πέρασμα του χρόνου. Αντίθετα, μένουν πάντα σε εγρήγορση, έτοιμοι να επιστρέψουν με έναν νέο τρόπο, μια νέα ιδέα, μια νέα ιστορία. Αλλωστε, όπως δείχνει η ζωή του, οι πιο ενδιαφέρουσες διαδρομές δεν ανακοινώνονται ποτέ εκ των προτέρων· απλώς εμφανίζονται την κατάλληλη στιγμή. Και ο Ηλίας Μαμαλάκης μοιάζει να ξέρει καλά πως οι ωραιότερες εκπλήξεις έρχονται πάντα όταν δεν τις περιμένεις.
Οταν η κουβέντα φτάνει στο θέμα του ανταγωνισμού, θυμάται ότι στα πρώτα χρόνια της παρουσίας του στην τηλεόραση δεν υπήρχαν πολλοί που να κάνουν κάτι αντίστοιχο. Η μοναδική προσωπικότητα που θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι κινήθηκε σε παρόμοιο χώρο ήταν η αείμνηστη Βέφα Αλεξιάδου.
Η σχέση τους, ωστόσο, δεν είχε ποτέ ανταγωνιστικό χαρακτήρα. Μάλιστα, θυμάται με συγκίνηση την παρουσίαση του τελευταίου βιβλίου της, για τη ζωή της, όπου αποφάσισε να πάει από σεβασμό προς τη μαγειρική πορεία της. «Εβαλα τον εαυτό μου στη θέση της. Αν ήμουν εγώ εκείνη τη στιγμή στο τέλος μιας καριέρας, θα ήθελα να έρθουν οι φίλοι μου. Γι’ αυτό πήγα. Για να την τιμήσω» εξηγεί. Για τους νεότερους μάγειρες της τηλεόρασης μιλά με σεβασμό.
Για τον Ακη Πετρετζίκη σημειώνει ότι τον εκτιμά πολύ, ενώ για την Αργυρώ Μπαρμπαρίγου εκφράζεται με ιδιαίτερη θέρμη, θεωρώντας τη σπουδαία φίλη του:
«Η Αργυρώ είναι η εκπρόσωπος της Ελληνίδας νοικοκυράς. Ξέρει τη μαγειρική πάρα πολύ καλά και την εξηγεί με τρόπο που καταλαβαίνει ο μέσος τηλεθεατής».