Μια συνέντευξη καρδιάς, πριν από τη μεγάλη της πρεμιέρα στις 4 Φεβρουαρίου, έδωσε στην «Εspresso» η σπουδαία ηθοποιός και χαρισματική Φωτεινή Μπαξεβάνη για την «Κυρά της Ρω» του Γιάννη Σκαραγκά, της γυναίκας-σύμβολο που τη χαιρετούσαν τα καράβια όταν περνούσαν από τη βραχονησίδα του συμπλέγματος της Μεγίστης στο Καστελόριζο και εκείνη ανέβαζε την ελληνική σημαία.
Από τη Μαρία Ανδρέου
Ο μονόλογος παίζεται στην Αθήνα, στο θέατρο ΦΙΛΙΠ, έπειτα από μια μεγάλη περιοδεία από το 2017 σε όλη την Ελλάδα και στο ακριτικό Καστελόριζο, αλλά και παγκοσμίως, στη Γερμανία, στην Αμερική, στην Αυστραλία, στην Κύπρο.
Η υπέροχη και ως άνθρωπος αλλά και ως ηθοποιός Φωτεινή Μπαξεβάνη μίλησε με τα ανίψια και την οικογένεια της Κυράς της Ρω στην Αμερική και άντλησε πολλά στοιχεία για την ηρωίδα που φιλούσε «Θερμοπύλες».
Μια γυναίκα που ζούσε μόνη της με τον άνδρα της, αρχικά, στη βραχονησίδα και μετά τον θάνατό του με τη μητέρα της και ύστερα εντελώς μόνη της, με θέα τον ελληνικό ουρανό και την ελληνική θάλασσα και κάτω από το βλέμμα του Θεού.
Η παράσταση με τη λαμπρή πορεία, που συγκινεί εντός και εκτός συνόρων, βασίζεται στο ομώνυμο βιβλίο του διεθνώς βραβευμένου συγγραφέα Γιάννη Σκαραγκά και είναι εμπνευσμένη από τη ζωή της Δέσποινας Αχλαδιώτη.
Να θυμίσουμε ότι είναι το πρώτο ελληνικό έργο που έλαβε επίσημη πρόσκληση από το διάσημο Center for the Art of Performance του UCLA στο Λος Αντζελες, όπου και παρουσιάστηκε με μεγάλη επιτυχία το 2020.
Τα τραγούδια της παράστασης, «Καστελόριζό μου» και «Ερημοπούλι (για την Κυρά της Ρω)», σε μουσική Φωτεινής Μπαξεβάνη και στίχους Γιάννη Σκαραγκά, ερμηνεύει η Βιολέτα Ικαρη.
Τα έσοδα από τα τραγούδα διατίθενται για την καλλιτεχνική εκπαίδευση των παιδιών αλλά και για την καταγραφή και τη διάσωση ιστοριών και παραδόσεων του νησιού, μέσω του Μουσείου Γρίφων του Καστελόριζου.
Κυρία Μπαξεβάνη, ποια ήταν η Κυρά της Ρω;
Η Κυρά της Ρω είναι η γυναίκα που θα κάνει την καρδιά σας να χτυπήσει δυνατά! Η Δέσποινα Αχλαδιώτη (το γένος Σαρία, Καστελόριζο Μεγίστης, 1890 – Ρόδος, 13 Μαΐου 1982), που είναι ευρέως γνωστή ως Κυρά της Ρω, ήταν κτηνοτρόφος, ηρωική μορφή της αντίστασης κατά την περίοδο της Κατοχής.
Επί 39 χρόνια, από το 1943 έως τον θάνατό της το 1982, ύψωνε την ελληνική σημαία στην ακριτική νησίδα της Ρω κάθε πρωί και την υπέστελλε με τη δύση του ηλίου.
Το 1929 η Δέσποινα Αχλαδιώτη ύψωσε για πρώτη φορά μια αυτοσχέδια ελληνική σημαία, όταν ξύπνησε ένα πρωί και είδε στην κορυφή του νησιού να κυματίζει η τουρκική σημαία. Πήγε στο σπίτι, πήρε ένα λευκό σεντόνι, μια γαλάζια κουρτίνα και έραψε μια γαλανόλευκη.
Επειτα από τρίμηνη νοσηλεία, εξαιτίας εγκεφαλικού επεισοδίου που υπέστη, απεβίωσε σε νοσοκομείο της Ρόδου στις 13 Μαΐου 1982, σε ηλικία 92 ετών.
Η κηδεία της τελέστηκε την επόμενη ημέρα δημοσία δαπάνη στο Καστελόριζο. Το φέρετρό της ήταν σκεπασμένο με την ελληνική σημαία.
Η σορός της μεταφέρθηκε στη Ρω και ενταφιάστηκε κάτω από τον ιστό όπου ύψωνε τη σημαία. Σήμερα στη νησίδα της Ρω υπάρχει ο τάφος της, τα δύο μικρά σπιτάκια όπου διέμενε και το εκκλησάκι του Αγίου Γεωργίου.
Βραβεύτηκε από την Ακαδημία Αθηνών (1975), το Πολεμικό Ναυτικό, τη Βουλή των Ελλήνων.
Τι είναι για εσάς η Κυρά της Ρω;
Η Δέσποινα Αχλαδιώτη είναι τεράστια Ελληνίδα, που έγινε γνωστή ως «Κυρά της Ρω», από το όνομα του μικρού νησιού στο οποίο έζησε μόνη μέχρι τα βαθιά γεράματά της.
Μετά την τουρκική εισβολή στην Κύπρο η Δέσποινα Αχλαδιώτη, δε, έγινε μια ηρωική φυσιογνωμία.
Μέσα από την παράστασή μας, λοιπόν, βλέπουμε τη ζωή μιας γυναίκας που έγινε θρύλος και τιμά όλα όσα αντιπροσωπεύει η κοινή μας ανθρωπιά.
Το έργο μας είναι ένα ταξίδι στα μεγάλα τραύματα αλλά και στην ανθρωπιά μιας γυναίκας και ενός ολόκληρου λαού.
Γραμμένο με ιδιαίτερη ποιητικότητα, συμπόνια και χιούμορ, όλη η παράσταση, με την ατμοσφαιρική σκηνοθεσία του Σταύρου Λίτινα, «Η Κυρά της Ρω» είναι ένας μονόλογος που αρχίζει από μια εποχή και έναν τόπο για να περιγράψει μια πανανθρώπινη ιστορία.
Είναι σύμβολο η Κυρά της Ρω για την Ελλάδα;
Ακριβώς. Σύμβολο.
Ακόμη και σήμερα περνάνε από το σύμπλεγμα των βραχονησίδων της Μεγίστης τα καράβια και σφυρίζουν, ανεβάζοντας την ελληνική σημαία. Το έχω ζήσει αυτό που σας λέω. Πηγαίνοντας το πλοίο προς Καστελόριζο ανέβαζε τη σημαία σε ένδειξη τιμής προς την Κυρά της Ρω.
Η ιστορία της δεν υπάρχει παγκοσμίως. Μια γυναίκα πάνω σε μια βραχονησίδα να ζει σαν εξόριστη και σε πολύ δύσκολες συνθήκες.
Η Κυρά της Ρω δεν ήταν μια απλή γυναίκα. Για τις τότε εποχές είχε τελειώσει το επτατάξιο σχολείο. Ηταν μορφωμένη.
Εζησε δύο Παγκόσμιους Πολέμους και δεν έφυγε ποτέ από τη βραχονησίδα, ακόμα και στους βομβαρδισμούς, ακόμα και όταν πέθανε ο άνδρας της.
Το έργο πού στηρίζεται;
Στηρίζεται στο βιβλίο του Γιάννη Σκαραγκά, το οποίο βρίσκεται στην 4η έκδοσή του.
Η ιστορία της Δέσποινας Αχλαδιώτη επαναπροσδιορίζει την ελληνική ψυχή και δη σήμερα με τα τόσα προβλήματα, από τα Μνημόνια, την οικονομική κρίση, την πανδημία, την ακρίβεια.
Πώς βρέθηκε η Κυρά της Ρω πάνω στη βραχονησίδα;
Από έρωτα. Ερωτεύτηκε τον βοσκό Κωστή Αχλαδιώτη, τον οποίο είχε στη δούλεψή του ο πατέρας της.
Οι γονείς της δεν τον ήθελαν για γαμπρό, ήταν φτωχός, και εκείνοι κλέφτηκαν, πήγαν κόντρα σε όλους και σε όλα και έχτισαν το σπιτάκι τους πάνω στη βραχονησίδα.
Ερωτεύτηκαν και αγαπήθηκαν πάρα πολύ. Επαναστάτρια για την εποχή της.
Δυστυχώς, ο σύζυγος της, έπειτα από χρόνια παραμονή στο νησί, αρρώστησε βαριά. Τον βάζει η Δέσποινα στη βάρκα τους, ξεκίνησε κουπί, άσχημος ο καιρός, και δεν κατάφερε να τον σώσει. Πέθανε στη διαδρομή.
Ωστόσο, μετά τον θάνατό του παρέμεινε στο νησί.
Ακόμα και όταν βομβαρδίστηκε το Καστελόριζο στον πόλεμο είχε τέτοια πίστη και ψυχή, και επέλεξε να μη φύγει από τη βραχονησίδα. Μάλιστα, πήρε και τη μάνα της μαζί.
Τα αδέρφια της έφυγαν μετανάστες στην Αμερική.
Αυτήν τη συγκλονιστική ιστορία της θα έχουν την ευκαιρία να την ακούσουν οι θεατές όλων των ηλικιών και να ταυτιστούν μαζί της. Η ιστορία της είναι αληθινή και όχι μυθοπλασία.
Την έχετε αγαπήσει την Κυρά της Ρω;
Μα, είχε συγκλονιστική ψυχή. Δεν μπορεί να μην ταυτιστεί κάποιος μαζί της.
Στην παράσταση θίγονται τόσο πολλά θέματα, όπως αυτά του έρωτα, της οικογένειας, της πατρίδας, της φιλίας, γυναικεία θέματα.
Αυτή η γυναίκα αξίζει. Αξίζει να ξέρει κάποιος τη ζωή της και ίσως μέσα από την τέχνη κάποιος θεατής τη γνωρίσει καλύτερα και αλλάξει και τη δική του ζωή.
Γιατί η Κυρά της Ρω είχε δύναμη και αισιοδοξία για τη ζωή.
Η Δέσποινα Αχλαδιώτη δεν ξεκίνησε μια μέρα και είπε θα γίνω ήρωας, μέσα από τις πράξεις της, την απλή ζωή της πάνω στο νησί, άλλαξε τη σκέψη των ανθρώπων.
Κάθε μέρα σήκωνε την ελληνική σημαία στο νησί και ήταν μια σταθερή αξία πάνω στον χάρτη, στα σύνορά μας.
Ηταν μια βαθιά Ελληνίδα μέχρι το τέλος της ζωής της. Εμεινε και ξεψύχησε εκεί που αγάπησε.
Για μένα η Δέσποινα Αχλαδιώτη είναι μια γυναίκα που αγάπησε πολύ και η ιστορία της είναι μια ιστορία αγάπης.
Τα αδέλφια της δεν την προσέγγισαν;
Εφυγαν μετανάστες σε Αμερική και Αυστραλία.
Μάλιστα μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο πήρε και τη μάνα της στο νησί να τη φροντίζει, ύστερα και από τον θάνατο του πατέρα της.
Η ίδια δεν έκανε παιδιά.
Με την οικογένειά της έχω μιλήσει, διαμένουν στο εξωτερικό και οι συγγενείς μάλιστα μου έδωσαν στοιχεία για τη ζωή της.
Η ζωή της Κυράς της Ρω είναι ένα μεγάλο μήνυμα για τη θέληση και τη δύναμη του ανθρώπου να σταθεί στα πόδια του και να δημιουργήσει τον δικό του κόσμο.
Πόσα χρόνια παίζετε την παράσταση;
Αυτός είναι ο 9ος χρόνος.
Η παράσταση έχει παιχτεί στο εξωτερικό αλλά και σε όλη την Ελλάδα, ακόμα και στο ακριτικό Καστελόριζο.
Δεν αφορά μόνο τους Ελληνες, αλλά τη δύναμη της ανθρώπινης ψυχής σε παγκόσμιο επίπεδο.
Αυτό μου έχουν πει θεατές στην Αυστραλία, στην Κύπρο, στη Γερμανία.
Είμαι τόσο χαρούμενη που αυτή η παράσταση αρέσει στον κόσμο και συνεχίζεται, γιατί είναι μια ιστορία με μια αληθινή ηρωίδα που αφορά όλο τον κόσμο.
Η Κυρά της Ρω είναι μια ηρωίδα προς μίμηση.
Να θεωρήσω ότι το Καστελόριζο πρέπει να έχει γίνει το νησί της καρδιάς σας;
Ναι. Είναι ο τόπος της καρδιάς μου.
Είμαι ερωτευμένη με την ηρεμία του νησιού. Πηγαίνω τακτικά και το επισκέπτομαι όσα συχνά μπορώ.
Εχω δώσει πολλές θεατρικές παραστάσεις εκεί, το αγαπώ αυτό το νησί για την αρχιτεκτονική του, είναι σαν σκηνικό, τη λαογραφία, τις παραδόσεις, τη μουσική του, τους κατοίκους του τους θεωρώ οικογένειά μου, είναι πολύ όμορφοι άνθρωποι, φιλόξενοι, ανοιχτοί.
Το Καστελόριζο σε όλη του την ιστορία ήταν βαθιά ελληνικός τόπος!
Μέσα από τον θεατρικό μονόλογο ο κόσμος ταξιδεύει και βλέπει εικόνες από αυτήν τη γη, γιατί η γη αυτή έχει μεγάλο πλούτο.
Χαίρομαι που ο κόσμος πάει στο θέατρο, ζούμε μια θεατρική άνοιξη μετά την πανδημία.
Για την παράστασή μας ο σπουδαίος κριτικός θεάτρου Κώστας Γεωργουσόπουλος είχε γράψει ότι είναι ένας μονόλογος που στηρίζεται πάνω σε ένα συγκλονιστικό κείμενο, το οποίο πρέπει να διδάσκεται στα σχολεία.
Για μένα αυτό δεν ήταν μια τυχαία κριτική. Είναι σπουδαίο κείμενο.
Κάθε βράδυ είναι και μια νέα ερμηνεία για μένα, μια καινούργια ευκαιρία να αποκαλύψω σε ένα διαφορετικό κοινό μια φοβερή ιστορία.
Εχει τόσο ψωμί η ζωή της Δέσποινας Αχλαδιώτη και δεν την έχω βαρεθεί καθόλου, ίσα ίσα που την αναζητώ για να σταθώ και εγώ γερά στα πόδια μου.