Πόλεις όπως η Φλωρεντία, η Βενετία, το Μιλάνο, η Ρώμη, η Βιέννη, η Βαρκελώνη και η Νέα Υόρκη έχουν φιλοξενήσει τα έργα της, τα οποία έχουν ως θέμα τους τη φρικαλεότητα και τη βαρβαρότητα του πόλεμου και τις ολέθριες συνέπειες στην ανθρωπότητα.
- Από τη Μαρία Ανδρέου
Η ταλαντούχα και πανέμορφη ζωγράφος Κατερίνα Λουκά, η οποία έχει αποσπάσει 14 διεθνή βραβεία σε Ελλάδα, Ιταλία, Ισπανία και Αμερική, μιλά σε μια συνέντευξη ψυχής στην «Εspresso» για το πώς ο πόλεμος γίνεται αφορμή για να πάρουν οι ζωγράφοι το πινέλο, από τον Ντελακρουά με τον πίνακα «Η Σφαγή της Χίου» μέχρι τον Πικάσο και την «Guernica» του για στον ισπανικό εμφύλιο, να καταγγείλουν τη χυδαιότητα της βίας και να αφυπνίσουν τον κόσμο.
Η ίδια έχει ζωγραφίσει αρκετούς πίνακες με αφορμή τον πόλεμο στη Γάζα, στην Ουκρανία, ενώ μας τονίζει ότι και αυτός ο γενικευμένος πόλεμος στη Μέση Ανατολή την έχει συγκλονίσει και μια νέα έκθεση έρχεται από το φθινόπωρο.
Από πότε άρχισες να ζωγραφίζεις πολεμικούς πίνακες; Πιστεύεις ότι η ζωγραφική μπορεί να γίνει καταγγελία;
Πιστεύω ότι η ζωγραφική μπορεί να γίνει καταγγελία, γιατί η τέχνη δεν είναι μόνο ομορφιά ή αισθητική απόλαυση, είναι και στάση ζωής. Ενα έργο δεν χρειάζεται να είναι κραυγαλέο για να είναι δυνατό. Μπορεί να μιλήσει μέσα από τη σιωπή του, να μεταφέρει το βάρος μιας απώλειας, την αίσθηση της απουσίας, το τραύμα που μένει χαραγμένο στον χρόνο. Οταν η εικόνα αγγίζει τον θεατή σε προσωπικό επίπεδο, τότε λειτουργεί σαν μαρτυρία. Ταυτόχρονα, πιστεύω ότι μέσα από την απεικόνιση της καταστροφής μπορεί να αναδυθεί και το μήνυμα της ειρήνης. Η τέχνη έχει τη δύναμη να υπενθυμίζει την αξία της ζωής και να καλλιεργεί την ανάγκη για έναν κόσμο πιο ανθρώπινο, όπου η ελπίδα και η συμφιλίωση θα υπερισχύουν της βίας.
Η ενασχόληση μου με τη θεματική του πολέμου προέκυψε σταδιακά, ως εσωτερική ανάγκη. Δεν άρχισα με την πρόθεση να απεικονίσω πολεμικά γεγονότα, αλλά να διερευνήσω τις συνέπειές τους: τον φόβο, τη διάλυση, την καταστροφή, τον ξεριζωμό, τη ρωγμή στις ανθρώπινες σχέσεις, την αίσθηση της απώλειας. Οσο ωρίμαζε η ματιά μου, τόσο περισσότερο ένιωθα πως δεν μπορώ να μείνω αμέτοχη απέναντι σε όσα συμβαίνουν γύρω μας. Οπως έλεγε ο Πικάσο, «οι καλλιτέχνες δεν μπορούν να μένουν αδιάφοροι μπροστά σε μια διαμάχη κατά την οποία διακυβεύονται οι πιο υψηλές αξίες της ανθρωπότητας».
Δεν με ενδιαφέρει η ωμή αναπαράσταση της βίας, με ενδιαφέρει το ανθρώπινο αποτύπωμα που επιμένει, ακόμη και μέσα στα ερείπια. Αν η ζωγραφική μου λειτουργεί ως καταγγελία, είναι γιατί επιδιώκει να κρατήσει ζωντανή τη μνήμη και να υπενθυμίσει την αξία της ανθρώπινης ζωής. Και αυτή, για μένα, είναι η πιο ουσιαστική στάση απέναντι στον πόλεμο.
Φοβάσαι για έναν Γ’ Παγκόσμιο Πόλεμο με τον πόλεμο Ισραήλ, ΗΠΑ και Ιράν, τη στιγμή που ενεπλάκησαν και οι χώρες του Κόλπου, αλλά και η Κύπρος;
Βιώνουμε μια εποχή μεγάλης αβεβαιότητας, που γεννά έντονο προβληματισμό και αγωνία για το μέλλον της ανθρωπότητας. Οι εντάσεις στη Μέση Ανατολή, ανάμεσα σε Ισραήλ, Ηνωμένων Πολιτείων και Ιράν, δεν μπορούν παρά να προκαλούν βαθιά ανθρώπινη ανησυχία, γιατί πίσω από κάθε γεωπολιτική εξέλιξη υπάρχουν ζωές, οικογένειες και όνειρα. Η ειρήνη δεν είναι αυτονόητη, είναι επιλογή, που απαιτεί διπλωματία, ψυχραιμία και σεβασμό στον άνθρωπο. Η σκέψη μου είναι κοντά σε όλους όσοι ζουν μέσα στην αβεβαιότητα, από την Κρήτη και την Κύπρο μέχρι κάθε γωνιά της περιοχής μας.
Επειδή ταξιδεύεις συχνά, φοβάσαι την αποδιοργάνωση της Ευρώπης λόγω πιθανών τρομοκρατικών ενεργειών;
Μπροστά σε έναν κόσμο που μοιάζει όλο και πιο εύθραυστος, προσπαθώ να κρατώ μέσα μου την ψυχραιμία και την ελπίδα. Το χάος δεν μπορεί να νικηθεί με φόβο, αλλά με την επιμονή στην ανθρώπινη αξία και τη δύναμη της ζωής, ιδιαίτερα μέσα στον ευρωπαϊκό χώρο. Τα ταξίδια για μένα είναι ελευθερία, επαφή και ανάσα. Η πιθανότητα να διαταραχθούν οι διαδρομές ή να κυριαρχήσει η βία με θλίβει, όχι γιατί φοβάμαι, αλλά γιατί στενοχωριέμαι για έναν κόσμο που θα μπορούσε να είναι πιο ασφαλής και πιο ανθρώπινος.
Ποιες συρράξεις παγκοσμίως σε έχουν κάνει να πάρεις το πινέλο και να ζωγραφίσεις στον καμβά;
Οι μεγάλες ιστορικές και σύγχρονες συρράξεις στάθηκαν για μένα αφορμή εσωτερικής αναμέτρησης και εικαστικής ανάγκης. Ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος και ιδιαίτερα ο πόλεμος των χαρακωμάτων γέννησε το έργο μου «Φως μέσα απ’ τα Χαρακώματα». Η ρωσο-ουκρανική σύγκρουση οδήγησε στην «Εκρηξη», ενώ ο «Τοίχος του Θανάτου» εμπνεύστηκε από το Αουσβιτς. Παράλληλα, έργα για τη Γάζα γεννήθηκαν από την ανάγκη να αποτυπώσω την επαναλαμβανόμενη τραγωδία του άμαχου πληθυσμού. Για μένα η τέχνη είναι μια μορφή κοινωνικής συνείδησης, πηγή ανατροφοδότησης, μνήμης, αλλά και μια διαμαρτυρία.
Στο έργο σας διακρίνεται μια τάση απομάκρυνσης από την ωμή αναπαράσταση. Τι υλικά και μέσα χρησιμοποιείτε στους πίνακές σας;
Δουλεύω κυρίως με ακρυλικά και μεικτή τεχνική – άμμο, χαρτόνι, μεταλλικό πλέγμα, ίνες και άλλα υλικά, που ενσωματώνονται στην επιφάνεια του καμβά. Δημιουργώ έντονες υφές και επιστρώσεις, που θυμίζουν καμένα εδάφη, διαβρωμένους τοίχους, ρήγματα. Η ύλη δεν λειτουργεί διακοσμητικά· γίνεται φορέας μνήμης και εμπειρίας. Αλλοτε καλύπτει και άλλοτε αποκαλύπτει, αφήνοντας ίχνη. Ζωγραφίζω αφαιρετικά, γιατί η αφαίρεση μου επιτρέπει να υπερβώ την περιγραφή και να φτάσω στην ουσία του βιώματος. Δεν με ενδιαφέρει η εικονογράφηση του πολέμου, αλλά η εσωτερική του δόνηση. Οι επιστρώσεις χρώματος, οι αντιθέσεις, οι σκοτεινές μάζες που διακόπτονται από αιφνίδιες φωτεινές χαραμάδες λειτουργούν σαν μεταφορά: το μαύρο αναζητά το φως. Μέσα από τα έργα μου επιδιώκω να αποτυπώσω τη φρίκη, την ερήμωση και την καταστροφή – αλλά όχι χωρίς ελπίδα. Ακόμη και στην πιο σκοτεινή επιφάνεια αφήνω έναν χώρο διαφυγής. Γιατί πιστεύω πως η τέχνη, ακόμη κι όταν μιλά για τον θάνατο, οφείλει να υπενθυμίζει τη δυνατότητα της ζωής. Ζωγραφίζω μέσα στο πλαίσιο της αφαιρετικής τέχνης, γιατί αυτή η γλώσσα με εκφράζει ουσιαστικά. Δεν ζωγραφίζω για να φτιάξω μια εικόνα, για μένα η ζωγραφική συνδέεται με τη σκέψη και την ερμηνεία. Η αφαίρεση μου επιτρέπει να ξεπερνώ την περιγραφή και να προσεγγίζω την ουσία του βιώματος. Δεν επιδιώκω να απεικονίσω τον πόλεμο, αλλά να μεταφέρω την εσωτερική του δόνηση. Μέσα από τις σκοτεινές μάζες, τις αντιθέσεις και τις χαραμάδες φωτός αναζητώ μια βαθύτερη αλήθεια, πέρα από την επιφάνεια των γεγονότων. Το μαύρο στα έργα μου δεν είναι απλώς σκοτάδι, είναι ο χώρος όπου γεννιέται η ανάγκη για φως. Θέλω να αποτυπώσω τη φρίκη, την ερήμωση και την καταστροφή, αλλά ταυτόχρονα να αφήνω μια υπόσχεση ελπίδας. Γιατί ακόμη και μέσα στα ερείπια, η τέχνη μπορεί να υπενθυμίζει την αντοχή και τη δυνατότητα της ζωής.
Ενας καλλιτέχνης ζωγραφίζοντας τον πόλεμο μπορεί να εμπνεύσει τον κόσμο για την ειρήνη;
Η Ιστορία έχει αποδείξει ότι ένα έργο τέχνης μπορεί να γίνει κραυγή που ξεπερνά τον χρόνο. Η «Guernica» του Πάμπλο Πικάσο, η «Η Σφαγή της Χίου» του Ευγένιου Ντελακρουά, ακόμη και η υπαρξιακή αγωνία στην «Κραυγή» του Εντβαρτ Μουνκ δεν ήταν απλώς εικόνες, έγιναν παγκόσμια σύμβολα του ανθρώπινου πόνου… Συγκλόνισαν, αφύπνισαν, κινητοποίησαν συνειδήσεις.
Η ζωγραφική δεν σταματά έναν πόλεμο. Μπορεί, όμως, να αποκαλύψει το ανθρώπινο κόστος του. Κι όταν ο άνθρωπος αντικρίσει κατάματα τη φρίκη, την απώλεια και τον πόνο, γεννιέται μέσα του η ανάγκη για ειρήνη. Ετσι, ένα έργο που γεννιέται από τη φρίκη μπορεί τελικά να γίνει υπενθύμιση της αξίας της ζωής και σιωπηλή προτροπή για συμφιλίωση. Ενα σπουδαίο πολεμικό έργο δεν εξυμνεί τη σύγκρουση· την απογυμνώνει. Και μέσα από αυτή την απογύμνωση γεννιέται η ευθύνη. Εκεί βρίσκεται η αποστολή του καλλιτέχνη: να μετατρέπει την τραγωδία σε μνήμη, τη μνήμη σε συνείδηση και τη συνείδηση σε ανάγκη για έναν κόσμο πιο ανθρώπινο.
Πώς άρχισες να ζωγραφίζεις, σε ποιες εκθέσεις έχεις πάρει μέρος και τι βραβεία έχεις πάρει στο εξωτερικό;
Η αγάπη μου για την τέχνη γεννήθηκε μέσα από τον κόσμο του πατέρα μου, που ήταν μαρμαρογλύπτης. Από εκεί κληρονόμησα την αίσθηση της μορφής, του φωτός και της σκιάς, τη γλώσσα του όγκου και της υφής, που διαμόρφωσε τον εσωτερικό μου τρόπο σκέψης. Παρότι σπούδασα Οικονομικά και ασχολήθηκα με την ψυχολογία, η ζωγραφική υπήρχε πάντα μέσα μου ως μια σιωπηλή ανάγκη. Αργότερα, η μελέτη της μοντέρνας τέχνης, οι σπουδές μου δίπλα σε σπουδαίους ζωγράφους έγιναν ο δρόμος για να δώσω μορφή σε όσα ένιωθα. Η ζωγραφική δεν ήταν απλώς επιλογή, έγινε πνοή και τρόπος ύπαρξης. Πήρα μέρος σε πάρα πολλές εκθέσεις στην Ελλάδα αλλά και στο εξωτερικό: σε Φλωρεντία, Βενετία, Μιλάνο, Ρώμη, Βιέννη, Βαρκελώνη, Νέα Υόρκη, αλλά και σε μουσεία και πολιτιστικούς χώρους διεθνούς κύρους, όπως το Scuola Grande San Teodoro στη Βενετία, το European Museum of Modern Art (MEAM) στη Βαρκελώνη, το Bellini Museum στη Φλωρεντία, το Πολεμικό Μουσείο Αθηνών, το Golling Museum Castle στο Σάλτσμπουργκ, το National Museum of Science and Technology Leonardo Da Vinci και το Museum of Art and Science (MAS) στο Μιλάνο. Είχα τη μεγάλη τιμή να μου απονεμηθούν 14 διεθνή βραβεία σε Ελλάδα, Ιταλία, Ισπανία και Αμερική. Ολα αυτά μου έδωσαν δύναμη να συνεχίζω να ζωγραφίζω, να εξελίσσομαι και να αναζητώ νέους τρόπους έκφρασης. Η μεγαλύτερη ανταμοιβή είναι η στιγμή που ένα έργο μου βρίσκει απήχηση στην ψυχή κάποιου ανθρώπου, γιατί τότε νιώθω ότι η ζωγραφική μου έχει πραγματικό νόημα.
Περιμένουμε από εσένα αυτό το διάστημα κάποια νέα έκθεση;
Εχω συνεργασία με την γκαλερί Αργώ, όπου τον Σεπτέμβριο θα πραγματοποιηθεί ατομική έκθεση, στην οποία θα παρουσιαστούν καινούργια έργα μου.
Οι Ελληνες είναι φιλότεχνοι; Πάνε σε γκαλερί, σε πινακοθήκες;
Οι Ελληνες έχουν μια βαθιά σχέση με την τέχνη, όμως η επένδυση σε έργα τέχνης δεν έχει ακόμη γίνει μέρος της καθημερινής μας κουλτούρας. Δεν είναι μόνο ζήτημα οικονομικών δυνατοτήτων, αλλά κυρίως τρόπου σκέψης και παιδείας. Θα ήθελα να δω περισσότερους ανθρώπους να επισκέπτονται γκαλερί και πινακοθήκες και να επιλέγουν ένα έργο όχι ως περιουσιακό στοιχείο, αλλά ως κομμάτι της ζωής και του συναισθηματικού τους κόσμου.
Για μένα η τέχνη δεν μετριέται με αριθμούς, ούτε περιορίζεται στην αγορά. Η πραγματική της αξία βρίσκεται στη στιγμή που ένας πίνακας συναντά τη σιωπή ενός ανθρώπου και γεννά μέσα του σκέψη, μνήμη ή συγκίνηση. Αν ένα έργο καταφέρει να μιλήσει χωρίς λόγια, τότε έχει ήδη επιτελέσει τον πιο σπουδαίο του ρόλο.