Λατρεμένοι μου γείτονες στην "αυλή των μολότοφ"

ΡΕΠΟΡΤΑΖ
Στην πλατεία Εξαρχείων ζουν άνθρωποι της πολιτικής, του θεάματος και της επιστήμης.

Λατρεμένοι μου γείτονες στην "αυλή των μολότοφ"

Τα ονόματά τους είναι λαμπερά, όπως και η ζωή τους. Εχουν επιλέξει να ζουν στην καρδιά της Αθήνας, στα Εξάρχεια, που τις τελευταίες εβδομάδες αλλά και γενικότερα «χτυπούν» σε έντονους ρυθμούς και... λάμπουν από τις φλόγες του ολέθρου. Οσο όμως κι αν κάποιοι προσπαθούν να αμαυρώσουν την εικόνα της περιοχής τους, δεν τα καταφέρνουν. Η γειτονιά παραμένει ζωντανή, με τα παραδοσιακά καφενεδάκια της, τα γραφικά σοκάκια της και τη μεγάλη λαϊκή που γίνεται στην οδό Καλλιδρομίου και αποτελεί τόπο συνάντησης όλων των κατοίκων.

Ο πρώτος πολίτης της χώρας, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κάρολος Παπούλιας, δεν έχει εγκαταλείψει την οικία του επί της οδού Ασκληπιού για να μείνει στο Προεδρικό Μέγαρο. Αλλά και το ιστορικό στέλεχος της Αριστεράς, ο Λεωνίδας Κύρκος, ζει στα Εξάρχεια από τα παιδικά του χρόνια, από τη δεκαετία του ’30. Σήμερα διαμένει σε διαμέρισμα επί της οδού Καλλιδρομίου, ενώ στον ίδιο δρόμο βρίσκεται το σπίτι του γνωστού μουσικοσυνθέτη (και πρώην βουλευτή της Ν.Δ.) Σταύρου Ξαρχάκου. Από την πολύπαθη περιοχή των Εξαρχείων έχει περάσει και ο πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ Αλέξης Τσίπρας. Επί της οδού Σόλωνος μένει η δημοτική σύμβουλος του Δήμου Αθηναίων Ντέμπορα Αξιώτη- Καρύδη, επί της Ζωοδόχου Πηγής μένει ο ηθοποιός Ντίνος Καρύδης (πατέρας της αστραφτερής Σμαράγδας), ενώ στα Εξάρχεια επίσης μένει και διατηρεί και το θέατρό του ο σπουδαίος ηθοποιός Γιώργος Αρμένης. Εδώ και είκοσι χρόνια είναι κάτοικος της περιοχής και η συγγραφέας Σώτη Τριανταφύλλου.

Ο ηθοποιός Ντίνος Καρύδης γνωρίζει κάθε γωνιά των Εξαρχείων, αφού γεννήθηκε και μεγάλωσε στην περιοχή. «Γεννήθηκα εδώ, όταν ακόμη η περιοχή λεγόταν Νεάπολη. Το σημερινό της όνομα το αντλεί από το καφενείο “Εξαρχος” που βρισκόταν στην πλατεία. Συνολικά άλλαξα τρία σπίτια εδώ. Δεν σκέφτηκα ποτέ να φύγω και για λόγους συναισθηματικούς αλλά και γιατί είναι κεντρική περιοχή και συνεπώς εξαιρετικά βολική». Τι θύμησες έχει από τότε που τα Εξάρχεια αποτελούσαν μία όμορφη γωνιά της Αθήνας και ποιες εικόνες αντικρίζει σήμερα στην περιοχή του; «Υπήρχαν τα νεοκλασικά σπίτια, οι μεγάλες αυλές, τα γραφικά πηγάδια. Θυμάμαι επίσης τις αξέχαστες καντάδες, το τάβλι που παίζαμε στο καφενείο “Μουριά”. Ηταν όμορφες μέρες. Σήμερα έχουν αλλάξει τα πάντα. Η πλατεία και τα σπίτια δεν έχουν την παραμικρή αισθητική. Δυστυχώς, βάζουμε αεροστόπ στα παράθυρα για να προφυλαχθούμε από τα δακρυγόνα και βλέπουμε γύρω μας νέα παιδιά που κάποιοι τα παρασύρουν στον ζοφερό κόσμο των ναρκωτικών».

Στα Εξάρχεια έμενε μέχρι πρότινος και η κόρη του, η ταλαντούχα ηθοποιός Σμαράγδα Καρύδη. «Η Σμαράγδα μεγάλωσε εδώ, έχει πολλές αναμνήσεις από την περιοχή, εδώ είχε τους πρώτους της έρωτες, εδώ έδωσε τα πρώτα της εφηβικά φιλιά. Μετακόμισε πριν από λίγο καιρό γιατί δεν βρήκε σπίτι όπως το ήθελε. Αν έβρισκε, το βέβαιο είναι ότι θα έμενε ακόμα εδώ».

Πρόσφατα μετακόμισε στα Εξάρχεια η δημοτική σύμβουλος του Δήμου Αθηναίων Ντέμπορα Αξιώτη-Καρύδη. Γιατί προτίμησε να μείνει στον «πυρήνα» των επεισοδίων; «Το κέντρο είναι βολικό, με εξυπηρετεί στις μετακινήσεις μου. Επειτα, έχω φίλους εδώ, μου αρέσει η περιοχή και δεν με επηρεάζουν τα επεισόδια που γίνονται».


ΓΑΖΙΕΣ ΚΑΙ ΚΑΛΗ ΚΑΡΔΙΑ!
«Δεν φοβήθηκα ποτέ» λέει ο Λεωνίδας Κύρκος, ο οποίος δηλώνει μόνιμος κάτοικος και μιλάει για τη νεολαία που νιώθει βαθιά προδομένη

Το λουλούδι του χθες, σύμφωνα με τον Λεωνίδα Κύρκο, έγινε αγκάθι. Η αίγλη της συνοικίας των Εξαρχείων χάθηκε μέσα στη βία και τη φωτιά. «Τα Εξάρχεια ήταν η συνοικία της γαζίας» λέει στην «Espresso» το ιστορικό μέλος της Αριστεράς. Μας άνοιξε με ευγένεια το σπίτι του και μας είπε: «Σήμερα ψάχνουμε για γαζία και γαζία δεν υπάρχει πουθενά. Λίγα είναι τα σπίτια που έχουνε μπροστά και πίσω τους κηπάκια. Δυστυχώς, βιώνουμε μία αόρατη δικτατορία. Ο λαός μας είναι ικανός για τα πολύ μεγάλα και ταυτόχρονα ικανός για τα πολύ μικρά» τονίζει με νόημα ο κ. Κύρκος και συνεχίζει με αυτοκριτική διάθεση: «Συμβαίνουν φοβερά γεγονότα, ο καθένας προσπερνάει, δείχνει ένα ψεύτικο ενδιαφέρον. Δεν ήταν έτσι τα παλιά χρόνια. Δυστυχώς, είμαι σε μία ηλικία αρκετά προχωρημένη, που μπορώ να κάνω χρήση αυτού που άλλοτε μου προκαλούσε ρίγος. Φέρουμε και εμείς οι παλαιότεροι ένα μεγάλο μέρος ευθύνης για το πού βρίσκεται σήμερα ο τόπος. Δεν κάναμε τίποτα. Και αυτό αποδεικνύεται από τα σημερινά γεγονότα. Ο λαός μας έδειξε αδιαφορία, μιθριδατισμό θα έλεγα, έλλειψη αντίδρασης την εποχή που έπρεπε».

Ο 84χρονος Λεωνίδας Κύρκος μένει στα Εξάρχεια από παιδί, με εξαίρεση μία μικρή περίοδο που έμεινε στο Ψυχικό, όταν παντρεύτηκε και απέκτησε παιδιά. Το 1994 η σύζυγός του Καλλί (όπως αποκαλούσε την Καλλισθένη του) «έφυγε» από τη ζωή, αλλά δεν είναι μόνος του. Εχει δύο γιους και δύο εγγονάκια. Μάλιστα, με τον γιο του Μιλτιάδη τούς χωρίζουν μόνο λίγοι όροφοι, αφού μένει και εκείνος στην ίδια πολυκατοικία. Επί σχεδόν δέκα χρόνια ζούσε στην περίφημη μπλε πολυκατοικία των Εξαρχείων. «Το 1932 η οικογένειά μου κατέβηκε από τη Θεσσαλονίκη. Επέλεξε να μείνουμε στην μπλε πολυκατοικία γιατί βρισκόταν σε βολικό σημείο. Εκτοτε ριζώσαμε στην περιοχή. Βέβαια, για εμένα ήρθαν φυλακές και εξορίες. Υπήρξα πολίτης όλων των φυλακών της Ελλάδας. Μείναμε σε διάφορα διαμερίσματα της πολυκατοικίας. Εκεί παντρεύτηκα πρώτος από τα τρία αγόρια. Επειτα, όταν αποκτήσαμε με τη σύζυγό μου το πρώτο μας παιδί, μετακινηθήκαμε στο Ψυχικό, γιατί ο μικρός είχε ανάγκη από περισσότερο οξυγόνο. Μείναμε εκεί δυο - τρία χρόνια και επιστρέψαμε εδώ. Μείναμε επί της οδού Ερεσού, όπου μας βρήκε η χούντα, και έπειτα επί της οδού Δερβενίων. Στην Καλλιδρομίου ήρθαμε το 1981».

Κάποτε τα Εξάρχεια αποτελούσαν μία όμορφη και ήρεμη γειτονιά της Αθήνας, γι' αυτό και δεν μπόρεσε να αποχωριστεί τη συγκεκριμένη περιοχή. «Δεν σκέφθηκα να φύγω ποτέ, γιατί γνώριζα τους ανθρώπους, γνώριζα τα καταστήματα, γνώριζα τους χώρους, είχα δεθεί με τη γειτονιά. Τι θα μου προσέφερε μία άλλη γειτονιά; Ημουν ευχαριστημένος εδώ». Τον ρωτάμε αν έχει νιώσει ποτέ το αίσθημα του φόβου στα Εξάρχεια και απαντά: «Δεν ένιωσα ποτέ φόβο. Συμβαίνουν πολλές φορές τέτοια πράγματα, τα Εξάρχεια δεν είναι κάτι το εντελώς ιδιαίτερο. Σε πολλές γειτονιές της Αθήνας συμβαίνουν και υπάρχουν ανάλογα φαινόμενα. Εδώ επικεντρώθηκε η προσοχή ύστερα από κάποια γεγονότα και περίπου βρέθηκε το μαύρο πρόβατο, για να ρίξουμε κάποιες ευθύνες. Η αλήθεια είναι ότι η περιοχή έχει τα δικά της τα προβλήματα, έχει την ανησυχία των κατοίκων της για την εξέλιξή της. Πάντα ήταν ένας χώρος που τον συμπαθούσε η νεολαία, η οποία δεν είναι πάντα ήσυχη και ευπρεπής όπως θα ήθελαν οι μεγαλύτεροι. Εχει κοινωνικές ανησυχίες και τον δικό της τρόπο συμπεριφοράς. Τον εγκρίνεις, δεν τον εγκρίνεις, αυτός είναι. Περάσανε τα χρόνια. Ηρθαν καινούργια ρεύματα στη ζωή τους, καινούργιες ανησυχίες, καινούργια αδιέξοδα. Σήμερα η νεολαία ζει μία εντελώς ιδιόμορφη κατάσταση, δεν βλέπει μπροστά της μία προοπτική. Εχει όραμα, το οποίο προδίδεται από άλλους. Τα παιδιά αντί να πάνε στο σχολειό, δουλεύουν απίστευτες ώρες, δεν έχουν το περιθώριο να παίξουν, να κλωτσήσουν την μπάλα στη γειτονιά όπως γινόταν κάποτε, είναι σκυμμένα πάνω στο βιβλίο. Τα χρόνια περνούν, κατακτούν τον έναν τίτλο μετά τον άλλο, τελειώνουν το Λύκειο, μπαίνουν στο Πανεπιστήμιο, μετά αρχίζουν τα μεταπτυχιακά, κάνουν το διδακτορικό, ολοκληρώνουν αυτόν τον κύκλο, για να μείνουν τελικά άνεργοι. Αυτό είναι μία τρομακτική διάψευση των ελπίδων και των προσδοκιών τους κάθε μέρας. Και γίνεται σε μαζική κλίμακα».

Ο κ. Κύρκος πιστεύει πως το οικονομικό αδιέξοδο στο οποίο έχει περιέλθει μεγάλο μέρος του ελληνικού λαού είναι μία από τις αιτίες που πυροδοτεί την έκρυθμη κατάσταση που βιώνουμε σήμερα, ενώ προβλέπει ακόμη πιο δυσοίωνο μέλλον: «Σήμερα υπάρχει φτώχεια. Το εξεγερμένο πλήθος σε κατάσταση ανάλογη με εκείνη του Δεκέμβρη του ’42-’43. Πράγματα που η νέα γενιά δεν φανταζόταν ότι θα τα ζήσει, όπως για παράδειγμα ότι δεν θα έχει φαγητό, τώρα τα βιώνει. Και τα παιδιά δεν ήξεραν τι σήμαινε αυτό το πράγμα, δεν μπορούσαν να το φανταστούν. Σε λίγο φοβούμαι ότι όχι απλώς θα το φαντάζονται, αλλά θα το ζουν. Γιατί έρχονται δύσκολα χρόνια, πολύ δύσκολα χρόνια».

Τέλος, δεν αποκλείει να έχουμε και άλλα θύματα εκτός από τον άτυχο Αλέξη: «Δεν αποκλείω το γεγονός να έχουμε και άλλα θύματα. Δεν μπορώ επίσης να προβλέψω πού θα οδηγήσει αυτή η κατάσταση και δεν νομίζω ότι μπορεί να την προβλέψει και κανένας άλλος. Παρακολουθώ τις εφημερίδες, την κίνηση των ιδεών, δεν βλέπω λύση σε αυτό το πρόβλημα. Οι εκρήξεις της βίας παρακολουθούν τα κοινωνικά αδιέξοδα και εμένα δεν θα με εκπλήξει αν τις δούμε αυτές. Αλίμονο σε εκείνους που δεν υποπτεύονται ότι υπάρχει ένα τέτοιο ενδεχόμενο» καταλήγει ο κ. Κύρκος.


Η ΜΠΛΕ ΠΟΛΥΚΑΤΟΙΚΙΑ: ΕΞΙ ΟΡΟΦΟΙ ΠΛΗΜΜΥΡΙΣΜΕΝΟΙ ΑΠΟ ΙΣΤΟΡΙΑ
Κατοικήθηκε από τη Σοφία Βέμπο, τον Αλέξη Μινωτή, την Κατίνα Παξινού, τον Φρέντυ Γερμανό και τον Βαγγέλη Μεϊμαράκη

Στέκει αγέρωχη, κοντά στην πλατεία Εξαρχείων. Δεν την άγγιξαν ούτε οι φωτιές του πολέμου του ’40 ούτε των Δεκεμβριανών και του Εμφυλίου. Ο λόγος για την μπλε πολυκατοικία (επί των οδών Αραχώβης και Θεμιστοκλέους), η οποία έχει κατοικηθεί κατά καιρούς από προσωπικότητες μεγάλου βεληνεκούς. Η επιβλητική εξαώροφη πολυκατοικία που κατά την περίοδο της δικτατορίας του Μεταξά και του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου υπήρξε κέντρο της αντίστασης, θεωρείται σταθμός στην ιστορία της μοντέρνας ελληνικής αρχιτεκτονικής. Οικοδομήθηκε το 1933 από τον πάλαι ποτέ γνωστό επιχειρηματία-εργολάβο της Αθήνας Κώστα Αντωνόπουλο, σε συνεργασία με τον σπουδαίο αρχιτέκτονα Κυριακούλη Παναγιωτάκο, ενώ τον χρωματισμό της επιμελήθηκε ο ζωγράφος Σπύρος Παπαλουκάς.

Το λαμπρό οικοδόμημα φιλοξένησε στο πέρασμα των χρόνων λαμπερές προσωπικότητες, που μπορεί να είχαν διαφορετικές πολιτικές ιδεολογίες, ωστόσο συγκατοίκησαν σε διαφορετικούς καιρούς τόσο αρμονικά, όσο αρμονικός από αισθητικής και λειτουργικής άποψης ήταν και ο χώρος όπου διέμεναν. Η Σοφία Βέμπο, ο Μίμης Τραϊφόρος, η κόρη του δικτάτορα Μεταξά, ο Αλέξης Μινωτής, η Κατίνα Παξινού, ο Δημήτρης Χορν, ο Δημήτρης Μυράτ, η Βούλα Ζουμπουλάκη, ο Φρέντυ Γερμανός, ο Λεωνίδας Κύρκος, ο Βαγγέλης Μεϊμαράκης με την οικογένειά του και άλλοι έδωσαν ακόμη μεγαλύτερη αίγλη στο «στολίδι» των Εξαρχείων.

Ο σημερινός διαχειριστής της μπλε πολυκατοικίας, ο επιχειρηματίας Χρήστος Πολλάκης, μας ξενάγησε στο διαμέρισμά του στον πέμπτο όροφο, εκεί όπου όπως μας αποκάλυψε ζούσε κάποτε η τραγουδίστρια της νίκης, η Σοφία Βέμπο. «Σε αυτόν τον χώρο ζούσε κάποτε η αλησμόνητη καλλιτέχνις, πριν το αγοράσει η οικογένειά μου, το 1952. Μάλιστα, ο λογαριασμός της ΕΥΔΑΠ φέρει ακόμη το επίθετο της οικογένειάς της».

Η πολυκατοικία αποτελείται από 42 διαμερίσματα, τα οποία, όπως μας λέει ο κ. Πολλάκης, δεν πωλούνται. «Το τετραγωνικό κοστολογείται στα 2.000 ευρώ, αλλά κανείς δεν πουλά πια, μόνο εκμισθώνει». Ερωτηθείς για το ύψος του ενοικίου, μας είπε ότι ένα διαμέρισμα 140 τ.μ. ενοικιάζεται στην τιμή των 1.000 ευρώ.

Στο πέρασμα των ετών η πολυκατοικία έχασε το βαθύ μπλε χρώμα της, που σήμερα έχει μετατραπεί σε αμυδρό γαλάζιο. Πάντως, όπως μας είπε ο κ. Πολλάκης, ο χρωματισμός και η ανάπλαση της εξωτερικής όψεως του κτιρίου είναι στα άμεσα σχέδια των ιδιοκτητών και των ενοίκων της. Αντιθέτως, ο εσωτερικός χώρος της πολυκατοικίας διατηρεί την αισθητική του. Κάποτε, στο δώμα υπήρχε εντευκτήριο, που έδινε την ευκαιρία στους ενοίκους της να διασκεδάσουν απολαμβάνοντας τη θέα της περιοχής από ψηλά.
Η διάσημη πολυκατοικία αποτελείται από δύο ξεχωριστά συγκροτήματα, με διαφορετικές εισόδους, που επικοινωνούν μόνο στο υπόγειο και το δώμα. Υπήρξε μία από τις ακριβότερες πολυκατοικίες της εποχής της, αφού το κατασκευαστικό κόστος της ανήλθε στα 44.000.000 δρχ. Χαρακτηριστική είναι η περιγραφή που κάνει στο βιβλίο της για το εσωτερικό του κτιρίου η αρχιτέκτων Μάρω Καρδαμίτση-Αδάμη. «Μπαίνοντας κανείς ακόμα και σήμερα στην μπλε πολυκατοικία θα αναγνωρίσει το χέρι του Παναγιωτάκου στην κάθε λεπτομέρεια, στη μαρμάρινη πλακόστρωση των εισόδων και των πλατύσκαλων, στο θυρωρείο, στο παράθυρο-φινιστρίνι στις εξώθυρες των διαμερισμάτων, στο πόμολό τους, στους εσωτερικούς φεγγίτες, στα μεγάλα παράθυρα του κλιμακοστασίου, στο κιγκλίδωμα της σκάλας, αυτής της σκάλας που ελίσσεται σαν κορδέλα από όροφο σε όροφο, ιδιαίτερα στο συγκρότημα της Αραχώβης. Ακόμα και οι μπρούντζινοι αριθμοί των διαμερισμάτων έχουν σχεδιαστεί με προσοχή».

Πριν από λίγες ημέρες, όπως μας είπε ο κ. Πολλάκης, στη διάρκεια επιδρομής αναρχικών στα Εξάρχεια, κάποιος έγραψε συνθήματα στους εξωτερικούς τοίχους τα οποία ο διαχειριστής φρόντισε αμέσως να σβήσει. Το 1933 ο διάσημος Γάλλος αρχιτέκτονας Le Corbusier έγραψε στην είσοδό της «C’ est tres beau» («είναι πολύ όμορφη»). Δυστυχώς, αυτά τα ωραία λόγια του Γάλλου αρχιτέκτονα τα έσβησε ο χρόνος.

Μ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΟΥ
ΦΩΤ.: ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΓΚΟΛΦΟΜΗΤΣΟΣ - ΓΟΥΙΛΙΑΜ ΦΕΪΦΘΟΥΛ

Στην πλατεία Εξαρχείων ζουν άνθρωποι της πολιτικής, του θεάματος και της επιστήμης.
Το σπίτι του γνωστού μουσικοσυνθέτη Σταύρου Ξαρχάκου.
Ο Λεωνίδας Κύρκος έχει περάσει μια ολόκληρη ζωή στα Εξάρχεια. Τώρα πια αναπολεί το παρελθόν...
Η ιστορική μπλε πολυκατοικία των Εξαρχείων.