Μια ανάσα από το κέντρο της Αθήνας, μέσα στον πυκνό αστικό ιστό της γκρίζας μεγαλούπολης, υπάρχει ένα μικρό χωριό. Μια γραφική συνοικία με πλινθόκτιστα μονώροφα σπίτια, ασβεστωμένες μάντρες, ξερολιθιές, μποστάνια, βοσκοτόπια και ασυναγώνιστη θέα. Σας φαίνεται απίστευτο; Κι όμως!
- Aπο τον Ιάσονα Δημήτριο Τσέτσο
Ανάμεσα στους Δήμους Γαλατσίου, Φιλοθέης – Ψυχικού και Αθηνών ορθώνονται αγέρωχα τα Τουρκοβούνια, η ψηλότερη λοφοσειρά της Αθήνας, με υψόμετρο 337 μέτρων, που χωρίζει το Λεκανοπέδιο σε ανατολικό και δυτικό. Αν και στην αρχαιότητα αναφερόταν ως Αγχεσμός λόγω των οξειών κορυφών των λόφων και αργότερα ως Λυκοβούνια από την παρουσία λύκων, τα Τουρκοβούνια κατέληξαν στη σημερινή τους ονομασία τον 19ο αιώνα, είτε επειδή εκεί φιλοξενούνταν το τουρκικό νεκροταφείο είτε επειδή στην περιοχή στρατοπέδευαν οι πολεμιστές του Οθωμανού Ομάρ πασά, πριν από την απελευθέρωση της Αθήνας.
Χτισμένο μες τα σύννεφα!
Σήμερα, η «Espresso» σάς ξεναγεί στο μοναδικό χωριό που βρίσκεται μέσα στην Αθήνα, τον Οικισμό Γ. Παπανδρέου, χτισμένο στην κορυφή των Τουρκοβουνίων. Από εκεί μπορείς να αγναντέψεις τον ορίζοντα, έχοντας θέα την Ακρόπολη και τον Λυκαβηττό, και στο «πιάτο» σου τις συνοικίες της πολύβουης Αθήνας, ενώ ταυτόχρονα να «ρουφήξεις» καθαρό αέρα, λες και βρίσκεσαι κάπου μακριά στην επαρχία.
Συννεφιασμένο πρωί καθημερινής. Ανηφορίζοντας με το αυτοκίνητο τη λεωφόρο Αττικού Αλσους, τίποτα δεν μας προϊδεάζει για αυτό που θα συναντήσουμε σε λίγο. Μόνο η βλάστηση, η λιγοστή κίνηση των οχημάτων και η εμφάνιση ενός υποτυπώδους τοπίου μπορούν για λίγο να μας ταξιδέψουν και να μας κάνουν να νομίζουμε ότι βρισκόμαστε σε επαρχιακή οδό, και όχι στο πυκνοκατοικημένο Γαλάτσι! Συνεχίζοντας να ανεβαίνουμε τον λόφο από την οδό Ηπείρου, προσπερνάμε τις μισοξεχασμένες αθλητικές εγκαταστάσεις του Αττικού Αλσους και τα παρατημένα κιόσκια αναψυχής, μέχρι που αντικρίζουμε τα πρώτα μονώροφα κτίρια να ξεπροβάλλουν, με τους ασβεστωμένους τοίχους και τις πετρόχτιστες μάντρες.
Εδώ, το ρολόι του χρόνου μοιάζει να έχει καθηλωθεί στη δεκαετία του 1960, τότε δηλαδή που χτίστηκαν τα περισσότερα σπίτια. Οπως μάθαμε, η ιδιομορφία του οικισμού έγκειται στο ότι ακόμα δεν έχει ξεκαθαρίσει το περίπλοκο ιδιοκτησιακό καθεστώς της περιοχής, ταλαιπωρώντας για αρκετές δεκαετίες τις οικογένειες που επέλεξαν να «ριζώσουν» στον ανεμοδαρμένο λόφο. Φυλακές, απεργίες πείνας, κατεδαφίσεις, πρόστιμα, προθεσμίες για εκκένωση, καταπατήσεις και εκβιασμοί έχουν καθορίσει την ταυτότητα του συνοικισμού, που παραχωρήθηκε το 1964 από τον πρωθυπουργό Γεώργιο Παπανδρέου σε άπορες οικογένειες, οι οποίες με γοργούς ρυθμούς και πενιχρά μέσα έχτισαν πάνω από 100 σπίτια, τα οποία παραμένουν ίδια και απαράλλαχτα έως σήμερα. Τότε, μάλιστα, ο μεγάλος πολιτικός έδωσε την υπόσχεση στους οικιστές ότι οι αυθαίρετες κατοικίες θα νομιμοποιούνταν σύντομα, πράγμα που δεν έγινε ποτέ.
Πάνω σε ένα πλάτωμα, σχεδόν στην είσοδο του «χωριού», βρίσκεται ο Ιερός Ναός Αγίας Κυριακής. Είναι ακόμα πρωί και κάποιες ηλικιωμένες κυρίες έρχονται να ανάψουν ένα κερί στην περιποιημένη εκκλησία με τα πεύκα και το φρεσκοκουρεμένο γκαζόν. Στην απέναντι πλευρά του στενού δρόμου, ανάμεσα σε ξερά χόρτα και σκουριασμένους φράχτες, «φυλάσσονται» οι γιγάντιες πράσινες δεξαμενές νερού, απ’ όπου οι κάτοικοι εφοδιάζονται ακόμα με νερό. Λίγο πιο πέρα βρίσκεται η πλατεία Γεωργίου Παπανδρέου, όπου μαζεύονται στις γιορτές οι περίπου 800 μόνιμοι κάτοικοι του οικισμού, ενώ ακριβώς δίπλα, σε ένα παλιό μονώροφο κτίριο, στεγάζεται ο Εξωραϊστικός και Πολιτιστικός Σύλλογος Οικισμού Γ. Παπανδρέου.
Καθώς περιδιαβαίνουμε τα γραφικά στενά δρομάκια του χωριού, αρκετά από τα οποία δεν είναι καν ασφαλτοστρωμένα, κάποιοι λίγοι κάτοικοι μας κοιτάζουν περίεργα. Αναμενόμενο, καθώς μια τόσο απομονωμένη περιοχή θα έχει μπει αρκετές φορές στο στόχαστρο διαρρηκτών ή απλά νεανικών παρεών που έρχονται έως εδώ για να αράξουν με… τσιγάρο και θέα!
Οι περιπέτειες των κατοίκων
Κάπου εδώ γύρω επρόκειτο να χτιστεί και το «Τάμα του Εθνους», όταν το 1968 ο δικτάτορας Γεώργιος Παπαδόπουλος ανήγγειλε την κατασκευή του «Ναού του Σωτήρος», προς εκπλήρωση του «τάματος» που είχε γίνει από τους επαναστάτες οπλαρχηγούς κατά τη Δ’ Εθνοσυνέλευση, το 1829. Ετσι, με νομοθετικό διάταγμα στήθηκε ειδικό ταμείο με σκοπό τη συγκέντρωση πόρων και την πραγματοποίηση των αναγκαίων για το έργο απαλλοτριώσεων γης. Ακολούθως, με δύο υπουργικές αποφάσεις, μεγάλο μέρος της περιοχής κηρύχθηκε σε καθεστώς αναγκαστικής απαλλοτρίωσης «για λόγους δημοσίου συμφέροντος». Ωστόσο, το έργο δεν άρχισε ποτέ, μαζεύτηκαν 453.000.000 δραχμές για τα σχέδια του μεγαλοπρεπούς ναού -που υποτίθεται ότι θα ανταγωνιζόταν σε μεγαλοπρέπεια την Αγια-Σοφιά-, από τα οποία τα 406.000.000 εξαφανίστηκαν πριν καν μπει ο θεμέλιος λίθος. Ετσι, το «Τάμα» παρέμεινε ανεκπλήρωτο και έμεινε στην Ιστορία ως ένα από τα μεγαλύτερα οικονομικά σκάνδαλα της επταετίας!
Από τότε μέχρι σήμερα το ιδιοκτησιακό καθεστώς της περιοχής ταλαιπωρεί τους κατοίκους του μικρού «χωριού», που, αν και προνομιούχοι από τη μαγευτική θέα και την ησυχία που επικρατεί, ζουν σε συνθήκες που παραπέμπουν σε άλλες εποχές! Αξίζει να τονιστεί ότι μόλις το 1993 το πρώην ΥΠΕΧΩΔΕ νομιμοποίησε τα κτίσματα του οικισμού, μπήκε νερό και φως στα σπίτια, ενώ ο Δήμος Αθηναίων ενέταξε την περιοχή στο 7ο Δημοτικό Διαμέρισμα, δίνοντας ονόματα στις οδούς του!
Ενας κρυμμένος θησαυρός!
Συνεχίζοντας να περπατάμε, δεν μπορούμε να μη θαυμάσουμε τα μποστάνια και τη νοικοκυροσύνη των κατοίκων του χωριού, που τους παρατηρούμε να κάνουν εργασίες στους κήπους ενώ ακούνε μουσική – εικόνες που μας «ταξιδεύουν» νοερά σε εποχές στις οποίες δεν υπήρχε το άγχος της καθημερινότητας. Ναι, εδώ ο χρόνος φαίνεται να κυλάει πιο αργά, πιο ανθρώπινα και σε αρμονία με τη φύση. Σε ένα παλιό μονώροφο με μια μικρή αυλή, τρεις τέσσερις άσπρες καρέκλες κήπου κάνουν την εμφάνισή τους, σιδερένιες, ίδιες και απαράλλαχτες με εκείνες που είχαν οι παππούδες μας στο χωριό, πριν από την εμφάνιση των πλαστικών.
«Θα περιμένουν μάλλον επισκέπτες» σκεφτόμαστε και συνεχίζουμε τη βόλτα μας. Πιο κάτω, αφήνουμε την άσφαλτο και παίρνουμε έναν κατηφορικό χωματόδρομο. Δεν οδηγεί πουθενά, παρά μόνο κάνει βόλτες στην πλαγιά του λόφου, ενώ από κάτω ξεδιπλώνεται η θέα της Αθήνας. Ωστόσο, αποζημιωνόμαστε σαν αντικρίζουμε την εξής εικόνα: πάνω δεξιά, ανάμεσα στους βράχους, στους θάμνους, στα δέντρα και στις φραγκοσυκιές, εμφανίζονται οι στέγες σπιτιών, σαν να ξεπροβάλλουν από το πουθενά. Μα, αυτό ακριβώς δεν είναι ο λόφος και ο οικισμός του; Ενας θησαυρός, μια έκπληξη, ένα κατοικημένο μέρος στη μέση τού πουθενά, καταπράσινο και άγριο, περιμένοντας να το ανακαλύψεις!