Φτάνοντας στο σπίτι του Τέρη Χρυσού στην Κυψέλη, τίποτα δεν προδίδει πως πίσω από την πόρτα ενός ταπεινού υπόγειου διαμερίσματος κατοικεί ένας άνθρωπος που σημάδεψε τη μουσική μας μνήμη.
Στα 87 του χρόνια, ο γνωστός τραγουδιστής διατηρεί ακέραιο τον αέρα του σταρ, όχι επιτηδευμένα, αλλά φυσικά, σαν κάτι που δεν έφυγε ποτέ από πάνω του.
- Από τον Στέργιο Σαμαρτζή
Με υποδέχτηκε ζεστά, προσφέροντάς μου γλυκό φτιαγμένο από τα χέρια του, ενώ δίπλα του τριγυρνούσε η πιστή του συντροφιά, η γατούλα του. Στον καναπέ του σαλονιού, δύο άλμπουμ γεμάτα φωτογραφίες από το παρελθόν περίμεναν ανοιχτά, σαν να ανυπομονούσαν κι εκείνα να ξαναμιλήσουν. Γύρω μας, το σπίτι ήταν γεμάτο βραβεία, εξώφυλλα, φωτογραφίες και δίσκους, σιωπηλοί μάρτυρες μιας ζωής γεμάτης μουσική και στιγμές δόξας.
Κι όμως, αυτό που εντυπωσιάζει δεν είναι μόνο η διαδρομή του, αλλά η καθαρότητα του μυαλού του. Η οξυδέρκεια, η μνήμη και η αντίληψή του παραμένουν αξιοθαύμαστες, αποδεικνύοντας πως ο χρόνος μπορεί να βαραίνει το σώμα, αλλά όχι απαραίτητα το πνεύμα. Ετσι ξεκινά η συνέντευξή μας με τον Τέρη Χρυσό.
Υστερα από δεκαετίες στη μουσική, με ταξίδια, συναυλίες και συνεργασίες με σπουδαίους καλλιτέχνες, πώς κυλά σήμερα η ζωή σας;
Είμαι πολύ «χορτάτος» από τη ζωή. Εχω γυρίσει όλο τον κόσμο, έχω πάει στην Αμερική 12 φορές. Εχω πάει Καναδά, Αυστραλία, σε όλη την Ευρώπη. Δεν έχω απωθημένα, τα έχω δει και τα έχω ζήσει όλα. Ο,τι έζησα το έζησα μέσω της δουλειάς μου. Είμαι ευχαριστημένος από τη ζωή μου, δεν ζητώ τίποτα. Εχω μεγαλώσει τρεις γενιές με τα τραγούδια μου. Οι περισσότεροι καλλιτέχνες της δικής μου γενιάς έχουν φύγει από τη ζωή, έχουμε μείνει 3-4 μόνο. Ετσι είναι η ζωή και νιώθω καλά με αυτό. Ακόμα και τον θάνατο τον αντιμετωπίζω πάρα πολύ ρεαλιστικά. Ας έρθει, φτάνει να μην υποφέρω. Αν μπορέσει να με βρει την ώρα που είμαι ξαπλωμένος, ακόμα καλύτερα. Δεν κάνω όνειρα πια, τα επόμενα χρόνια είναι πολύ λίγα για εμένα – είμαι 87 χρονών, μπορεί αύριο να μην υπάρχω. Οταν «φύγω», πιστεύω ότι θα πουν πολύ καλά λόγια για εμένα, όχι επειδή ήμουν καλός τραγουδιστής, αλλά γιατί ήμουν καλός άνθρωπος. Ωστόσο, η υστεροφημία δεν με απασχολεί καθόλου.
Η μουσική σάς έδωσε όσα χρειαστήκατε για να ζείτε με ηρεμία και αξιοπρέπεια;
Παίρνω μια τιμητική σύνταξη 750 ευρώ – όπως καταλαβαίνετε, δεν τρέχουν τα χρήματα από τα… μπατζάκια μου. Δεν μπορώ να πω ότι ζω εύκολα, αλλά έχω να φάω και να δώσω έξω. Με στεναχώρησε που ακούστηκε ότι ζω σε άθλιες συνθήκες. Είμαι άνθρωπος νοικοκύρης. Τα χρόνια που δούλευα δεν έβγαζα πολλά χρήματα, διότι το είδος που εκπροσωπούσα, η ποπ και το ελαφρό, δεν είχε χρήμα. Με τις 1.000 δραχμές μεροκάματο που έπαιρνα, δεν μπορούσα να κάνω περιουσία, διότι ζούσαν τρεις οικογένειες από εμένα. Ο Σταμάτης Κόκοτας τότε έπαιρνε τη βραδιά 30.000 δραχμές, ενώ εγώ 1.000. Δεν μπόρεσα να βγάλω εκατομμύρια, αλλά πάντα ζούσα αξιοπρεπώς.
Στο κουδούνι του σπιτιού σας γράψατε και το πραγματικό σας επίθετο, «Χρυσογέλος», και το καλλιτεχνικό σας. Πώς προέκυψε τελικά το όνομα με το οποίο κάνατε καριέρα;
Δεν το άλλαξα εγώ – μου το άλλαξε ο Αλκης Στέας στη Θεσσαλονίκη, σε έναν διαγωνισμό ταλέντων, όταν ήμουν 20 ετών. Τραγούδησα το «Mambo Italiano» και έγινε χαμός. Με ρώτησε πώς με λένε, του απάντησα «Λευτέρης Χρυσόγελος» και μου λέει «από σήμερα θα λέγεσαι Τέρης Χρυσός». Μου άρεσε πάρα πολύ – είναι μικρό, εύηχο και το αγάπησα.
Νιώθετε ότι η προσφορά σας στη μουσική αναγνωρίστηκε όπως θα έπρεπε ή νιώθετε ότι έχετε αδικηθεί;
Αισθάνομαι πολύ αδικημένος, γιατί έχω προσφέρει τόσο πολλά στο ελληνικό τραγούδι και δεν βρέθηκαν άνθρωποι να μου πουν έναν καλό λόγο ή να κάνουν κάτι καλό για εμένα. Θέλω, όταν πεθάνω, στον τάφο μου να γράψουν «Τέρης Χρυσός, ο αδικημένος». Ενας τραγουδιστής που μου έκανε δεύτερη φωνή, πολύ μέτρια κιόλας, σήμερα έχει εκατομμύρια, έχει ένα σπίτι καταπληκτικό με ένα πιάνο λευκό στο σαλόνι του. Αυτό το θεωρώ αδικία. Γιατί; Τι παραπάνω είχε; Και πολλοί έχουν βγάλει εκατομμύρια με τραγουδάκια και δεν ξέρω με τι άλλα μέσα.
Απογοητευτήκατε ποτέ από τον χώρο του τραγουδιού;
Με τους ανθρώπους του, ναι! Βοήθησα τον Γιάννη Πουλόπουλο να ανελιχθεί και να γίνει μεγαλύτερη φίρμα από εμένα. Ηταν γείτονάς μου στο Περιστέρι και δούλευε στην οικοδομή με τον αδερφό μου. Εγώ τον σύστησα στον Μίκη Θεοδωράκη και στην Columbia. Οταν έγινε μέγας και τρανός, τον είδα σε έναν χορό στο «Χίλτον» και έτρεξα να τον αγκαλιάσω. Εκείνος, όμως, έκανε ότι δεν με ήξερε… Εμεινα ξερός, με πείραξε πάρα πολύ αυτό. Οταν σταμάτησα να τραγουδάω, πολλοί καλλιτέχνες έπαψαν να έρχονται σπίτι μου και να μου τηλεφωνούν. Με ήθελαν μόνο στη δόξα μου, τώρα έχουν εξαφανιστεί – και το λέω ως παράπονο. Εγώ, όμως, συγχωρώ τους πάντες.
Κοιτάζοντας πίσω στη ζωή σας, αναπολείτε συχνά το παρελθόν; Υπάρχουν στιγμές που ακόμα φωτίζουν την καρδιά σας ή γεμίζουν τη σκέψη σας με γλυκιά νοσταλγία;
Αναπολώ το παρελθόν πάντα με καλοσύνη, γιατί πραγματικά έζησα υπέροχες στιγμές. Μια φορά, φεύγοντας από το αναψυκτήριο όπου τραγουδούσα, μπήκα στο αυτοκίνητό μου. Ετρεξαν οι θαυμαστές μου να σηκώσουν το αυτοκίνητο στα χέρια τους και με πήγαν 200 μέτρα πιο πέρα! Εχω ζήσει ακραία περιστατικά θαυμασμού στα 67 χρόνια καριέρας.
Τι ήταν αυτό που σας χάρισε πραγματική ευτυχία στη ζωή σας;
Οταν ένα τραγούδι μου γινόταν επιτυχία γινόμουν πανευτυχής. Εχει συμβεί τραγούδια που δεν τα πίστευα να γίνουν επιτυχίες και το αντίθετο. Το «Ηταν μια οπτασία» δεν το υπολόγιζα, κι όμως ήταν πρώτο σε πωλήσεις. Η πιο ευτυχισμένη στιγμή της ζωής μου ήταν όταν πήρα το πρώτο μου βραβείο στη Θεσσαλονίκη, το 1963, με το τραγούδι «Πέταξε ένα πουλί». Την ευτυχία μου την έχω συνδυάσει άμεσα με την καριέρα μου. Και στα όνειρά μου, όταν κοιμάμαι, όλα γυρίζουν γύρω από την καριέρα μου.
Υπάρχουν στιγμές που, κοιτάζοντας πίσω, νιώθετε ότι θα κάνατε κάτι διαφορετικά ή ότι κάνατε λάθη;
Εχω κάνει πολλά λάθη στη ζωή μου. Το χειρότερο είναι ότι αφοσιώθηκα στην καριέρα μου και δεν έκανα οικογένεια. Εφταιγε και η μητέρα μου σε αυτό… Τρεις φορές επρόκειτο να παντρευτώ – η μία τής ξίνιζε και η άλλη τής βρόμαγε… Είχα αρραβωνιαστεί στη Νέα Υόρκη και ετοιμαζόμουν να παντρευτώ. Ηρθε η μητέρα μου και με σταμάτησε. Φταίω κι εγώ, επειδή ήμουν μαμάκιας και την άκουγα. Δεν έκανα παιδιά, παρότι ήθελα πάρα πολύ. Είναι πολύ μεγάλο λάθος μου αυτό. Τώρα, στα 87 μου, νιώθω ένα κούτσουρο… Εχω πολλούς φίλους, αλλά, όταν πέφτω το βράδυ στο κρεβάτι, είμαι μόνος μου. Μοναδικός μου σύντροφος, ο Ιβάν, ο γατούλης μου.
Σας αρέσει να ακούτε ακόμη τα κομμάτια που έχετε τραγουδήσει;
Πολλά από τα τραγούδια μου τα βάζω να τα ακούσω και κλαίω. Τώρα τελευταία βρήκα ένα παλιό τραγούδι, που είχα ερμηνεύσει με την ορχήστρα του ΕΙΡ πριν από 56 χρόνια, το «Ποιος το ξέρει». Το άκουγα όλο το βράδυ και προσπαθούσα να το διορθώσω. Κάνω κριτική στον εαυτό μου – είμαι πολύ αυστηρός με τον εαυτό μου, δεν συγχωρώ λάθη. Εχω τραγουδήσει με την ελαφρά ορχήστρα της ραδιοφωνίας 1.500 τραγούδια, από τα οποία έχω στο αρχείο μου μόνο τα 100, τα οποία έγραφα σε μπομπινόφωνο. Η ΕΡΤ έχει 1.400 τραγούδια μου τα οποία δεν μου τα δίνει, παρότι τα έχω ζητήσει πολλές φορές. Με στενοχωρεί που δεν μπορώ να ακούσω ξανά αυτά τα τραγούδια και να θυμηθώ την αγνότητα της φωνής μου.
Πώς βλέπετε τη σημερινή γενιά τραγουδιστών; Τι σας αρέσει και τι σας λείπει από τη μουσική τους;
Ολοι οι σημερινοί τραγουδιστές είναι κάτω του μετρίου. Αυτή η εποχή με απωθεί! Αμα ξεκινούσα τώρα την καριέρα μου, δεν θα είχα την ίδια πορεία. Θυμώνω με τους σημερινούς καλλιτέχνες, που εμπλέκονται σε σκάνδαλα. Υπονομεύουν το ελληνικό τραγούδι, μας παίρνει η μπάλα και εμάς, είναι πολύ προσβλητικό.