Στην Ελλάδα του 2026, σε μια χώρα που αρέσκεται να αυτοαποκαλείται σύγχρονη και ευρωπαϊκή, η λέξη «ανεργία» ακούγεται σε κάθε γωνιά ως μια εθνική πληγή.
Κι όμως, την ίδια στιγμή, σε μια άλλη, παράλληλη Ελλάδα -αυτήν των Ατόμων με Αναπηρία-, η πραγματικότητα είναι σοκαριστικά διαφορετική. Χιλιάδες συνάνθρωποί μας ψάχνουν «με το κιάλι» έναν άνθρωπο να τους σταθεί. Δεν ψάχνουν απλώς έναν υπάλληλο γραφείου ή έναν ανειδίκευτο εργάτη, αλλά έναν άνθρωπο με ευαισθησία, εκπαίδευση, συνείδηση και, πάνω απ’ όλα, αληθινή αγάπη προς τον πλησίον. Το ζήτημα της πρόσληψης προσωπικών βοηθών για τα Ατομα με Αναπηρία έχει εξελιχθεί σε ένα τεράστιο και συχνά επικίνδυνο «παζλ». Ενώ το πρόγραμμα ξεκίνησε ως μια αχτίδα ελπίδας για ανεξάρτητη διαβίωση, σήμερα μοιάζει περισσότερο με «ρωσική ρουλέτα» για τις οικογένειες που ανοίγουν τις πόρτες των σπιτιών τους σε αγνώστους.
Είναι το χρονικό μιας προαναγγελθείσας κρίσης, όπου η κρατική ολιγωρία συναντά την κοινωνική αναλγησία και, σε ορισμένες περιπτώσεις, την καθαρή εγκληματικότητα. Οφείλουμε να ομολογήσουμε πως για πρώτη φορά στην Ελλάδα μια προσπάθεια ουσιαστικής στήριξης των ΑμεΑ πήρε σάρκα και οστά μέσω του θεσμού του προσωπικού βοηθού. Το πρόγραμμα συμπληρώνει ήδη δύο έτη, έχοντας καλύψει θεωρητικά ένα κενό που στην υπόλοιπη Ευρώπη δεν υπάρχει εδώ και δεκαετίες. Ομως, η ελληνική εφαρμογή του προγράμματος αποδεικνύεται «άσκηση επί χάρτου».
Από την 1η Ιανουαρίου 2025, η ηλεκτρονική πλατφόρμα του υπουργείου Εργασίας θα έπρεπε να είναι η «πύλη» προς την ελευθερία για κάθε ΑμεΑ. Πέρασε ένας χρόνος και η πραγματικότητα είναι αποκαρδιωτική: χιλιάδες εγκεκριμένες αιτήσεις παραμένουν «ορφανές». Γιατί; Γιατί πολύ απλά δεν υπάρχει επαρκής αριθμός ανθρώπων που επιθυμούν να εργαστούν ως προσωπικοί βοηθοί. Οι θέσεις μένουν κενές, τα κονδύλια λιμνάζουν και οι άνθρωποι παραμένουν αβοήθητοι, εγκλωβισμένοι στα ίδια τους τα σπίτια, περιμένοντας έναν «σωτήρα» που δεν έρχεται ποτέ.
Το μεγαλύτερο «αγκάθι» όμως δεν είναι η ποσότητα, αλλά η ποιότητα. Η εκπαίδευση των βοηθών παραμένει επιδερμική. Δεν μπορείς να εκπαιδεύσεις κάποιον να διαχειριστεί μια βαριά αναπηρία, να πραγματοποιήσει μια μεταφορά από το κρεβάτι στο αμαξίδιο ή να προσφέρει πρώτες βοήθειες, μέσω μιας ψηφιακής πλατφόρμας με ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής (multiple choice). Η φροντίδα δεν είναι θεωρία· είναι τεχνική, είναι δύναμη και, κυρίως, ψυχή. Οταν τελικά κάποιος προσλαμβάνεται, τα προβλήματα συχνά μόλις ξεκινούν. Υπάρχουν αναφορές για βοηθούς που φτάνουν μόνιμα καθυστερημένοι, γνωρίζοντας πως το ΑμεΑ είναι ανίσχυρο να αντιδράσει. «Τι θα μου κάνει; Θα με διώξει; Και μετά ποιος θα τον κάνει μπάνιο;» – αυτή είναι η κυνική σκέψη που κρύβεται πίσω από πολλές περιπτώσεις κακής συμπεριφοράς.
Ομως, το ζήτημα προχωρά σε πολύ πιο σκοτεινά μονοπάτια. Στα γραφεία της 4ΑΜΕΑ καταφθάνουν καθημερινά καταγγελίες που προκαλούν ανατριχίλα. Ανθρωποι «εισβάλλουν»
στις ζωές των αναπήρων με δόλιο σκοπό. Υπάρχουν περιπτώσεις «φερόμενων» βοηθών που στοχεύουν στα περιουσιακά στοιχεία των οικογενειών. Παριστάνουν τους ιδανικούς συντρόφους για μια μόνη και εξαντλημένη μητέρα, κερδίζουν την εμπιστοσύνη της και τελικά, αφού εξασφαλίσουν πληρεξούσια ή ακίνητα, «πετάνε» το παιδί με αναπηρία σε κάποιο δημόσιο ίδρυμα, διαλύοντας ό,τι απέμεινε από την οικογένεια. Το Δίκτυο 4ΑΜΕΑ δεν είναι απλώς ένας σύλλογος· είναι «ασπίδα». Εκπροσωπώντας πάνω από 3.200 ωφελούμενα μέλη σε όλη την Ελλάδα, κρούει τον κώδωνα του κινδύνου.
Οι τηλεφωνικές γραμμές έχουν πάρει φωτιά από καταγγελίες μελών που νιώθουν ότι απειλούνται. Το πιο ανησυχητικό; Πολλά από αυτά τα άτομα που διεισδύουν ως βοηθοί διατηρούν ανοιχτά προφίλ στα social media, με εκατοντάδες followers, οι οποίοι φαίνεται ότι είναι ομοϊδεάτες τους σε παραβατικές συμπεριφορές ή σε ρητορική μίσους κατά των αδυνάμων. Υπάρχει ένας
υπόγειος «ψηφιακός στρατός» που παραμονεύει, βλέποντας την αναπηρία όχι ως ανάγκη για φροντίδα, αλλά ως «εύκολο στόχο». Η 4ΑΜΕΑ βρίσκεται σε διαρκή επαφή με τους κρατικούς φορείς για περιπτώσεις όπου ο κίνδυνος είναι προ των πυλών, ζητώντας άμεση παρέμβαση, πριν θρηνήσουμε θύματα.
Το ξέσπασμα μητέρας σε απόγνωση στην «Espresso»
Μια μητέρα παιδιού με βαριά αναπηρία ξεσπά στην «Espresso», περιγράφοντας τον
παραλογισμό που αντιμετωπίζει κατά την αναζήτηση βοηθού: «Μπαίνω στην πλατφόρμα και νιώθω δέος. Πώς να επιλέξω τον άνθρωπο που θα αγγίζει το παιδί μου; Κοιτάζω τις φωτογραφίες των υποψηφίων και παγώνω. Βλέπω ανθρώπους που έχουν ανεβάσει σέλφι στο μπαλκόνι τους με τις παντόφλες και τις πιτζάμες ή φωτογραφίες από νυχτερινές διασκεδάσεις. Αναρωτιέμαι: αν αυτοί οι άνθρωποι πήγαιναν να ζητήσουν δουλειά σε δομή υγείας, έτσι θα εμφανίζονταν;» Η μητέρα συνεχίζει με πικρία: «Αυτή η εικόνα μαρτυρά την ψυχοσύνθεση και την επιπολαιότητα με την οποία βλέπουν αυτή την υπεύθυνη δουλειά. Θεωρούν πως το να φροντίζεις έναν ανάπηρο είναι κάτι δευτερεύον, κάτι που γίνεται μεταξύ πιτζάμας και καφέ. Προτιμώ να λυγίσω εγώ από την κούραση, να καταστρέψω τη δική μου υγεία φροντίζοντας το παιδί μου, παρά να το αφήσω στα χέρια κάποιου που δεν καταλαβαίνει καν πού απευθύνεται. Η ασέβεια στη φωτογραφία προμηνύει την ασέβεια στην καθημερινή φροντίδα».
Σοκ: Καταζητούμενος της Interpol δίπλα στο κρεβάτι τους!
Η πιο συγκλονιστική μαρτυρία που έφτασε στα γραφεία μας είναι αυτή ενός ωφελουμένου, ο οποίος μαζί με τον αδελφό του, λόγω προβλημάτων υγείας (είναι και οι δύο ΑμεΑ), προσέλαβαν προσωπικό βοηθό. Η ιστορία τους είναι ο απόλυτος εφιάλτης κάθε ΑμεΑ. «Το καλοκαίρι του 2022 προσλάβαμε μια γυναίκα από τη Γεωργία. Ημασταν ευγνώμονες που βρήκαμε κάποιον. Λόγω καύσωνα, οι ηλικιωμένοι γονείς μας πήγαν στο χωριό και εμείς μείναμε με τη βοηθό. Δεχτήκαμε να φιλοξενήσουμε και τον σύζυγό της για να είναι το ζευγάρι μαζί. Τον ταΐσαμε στο τραπέζι μας,
τον στηρίξαμε οικονομικά, του βρήκαμε μέχρι και δουλειά» εξιστορούν τα αδέλφια στην «Espresso». Η αποκάλυψη ήρθε τον Δεκέμβριο. Ο άνθρωπος που κοιμόταν στο διπλανό δωμάτιο, ο οποίος κυκλοφορούσε ανάμεσα σε δύο ανήμπορους άνδρες, συνελήφθη από την ΕΛ.ΑΣ. Ηταν καταζητούμενος με ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης για βίαιες ληστείες και ομηρίες στην Ιταλία! «Σκεφτείτε τον τρόμο μας. Αν ήθελε να μας κάνει κακό, δεν θα μπορούσαμε ούτε να φωνάξουμε. Ημασταν έρμαια στα χέρια ενός σκληρού κακοποιού».
Τι πρέπει να γίνει; Η ώρα της ευθύνης
Η «Espresso» σήμερα ανοίγει έναν φάκελο που πολλοί θα ήθελαν να μείνει κλειστός. Η λύση δεν είναι μόνο τα χρήματα, αλλά ο έλεγχος.
Ποινικό Μητρώο & ψυχομετρικά τεστ: Δεν αρκεί ένα χαρτί από το υπουργείο Δικαιοσύνης. Απαιτούνται ενδελεχής έλεγχος και ψυχολογική αξιολόγηση των υποψηφίων.
Μητρώο «μαύρης λίστας»: Οι βοηθοί που επιδεικνύουν κακοποιητική συμπεριφορά ή αμέλεια πρέπει να αποκλείονται οριστικά από το σύστημα.
Εκπαίδευση στο πεδίο: Η εκπαίδευση πρέπει να γίνεται σε πραγματικές συνθήκες, υπό την επίβλεψη έμπειρων νοσηλευτών και κοινωνικών λειτουργών.
Συνεχής εποπτεία: Το κράτος οφείλει να πραγματοποιεί αιφνιδιαστικές επισκέψεις στα σπίτια των ωφελουμένων για να διαπιστώνει τις συνθήκες διαβίωσης.
Κλείνοντας αυτό το οδοιπορικό στον πόνο, στην αγωνία, αλλά και στην ωμή πραγματικότητα, η ουσία παραμένει μία: όσες εντολές κι αν δώσουν τα υπουργεία, όσες πλατφόρμες κι αν δημιουργηθούν, το πρόβλημα είναι βαθιά ανθρωποκεντρικό. Εμείς οι ίδιοι είμαστε ο κόσμος. Αν δεν γίνουμε πρώτα άνθρωποι, αν δεν μάθουμε να κοιτάμε τον ανάπηρο συνάνθρωπο στα μάτια και να αναγνωρίζουμε την αξιοπρέπειά του, κανένας νόμος δεν θα μας σώσει. Η αγγελία θα παραμένει εκεί για να μας στοιχειώνει, γραμμένη με το αίμα της ψυχής χιλιάδων γονιών: «Ζητείται Ανθρωπος. Με κεφαλαίο Α. Με αγάπη, με συνείδηση, με φως. Γιατί το σκοτάδι έχει ήδη πλησιάσει πολύ τις πόρτες μας». Η ασφάλεια των ανθρώπων με αναπηρία δεν είναι διαπραγματεύσιμη – είναι το τελευταίο οχυρό της ανθρωπιάς μας.