Πριν από την τραγωδία στα Τέμπη, ανάλογη ιστορία είχε γραφτεί ξανά, χρόνια πριν, με τον ίδιο πόνο, τις ίδιες χαμένες ζωές, τις ίδιες διαδρομές που δεν ολοκληρώθηκαν ποτέ… Αυτό ακριβώς το «ποτέ» έρχεται να ζωντανέψει μέσα από τις σελίδες του νέου του βιβλίου ο Θοδωρής Δεύτος.
- Από τον Ηλία Μαραβέγια
«Τα τρένα που δεν έφτασαν ποτέ» είναι ο τίτλος του, που χτυπά κατευθείαν στο συναίσθημα και ξυπνά μνήμες που κανείς δεν θέλει -αλλά και δεν μπορεί- να ξεχάσει. Ο συγγραφέας αντλεί την έμπνευσή του από το πολύνεκρο σιδηροδρομικό δυστύχημα στο Δερβένι, το 1968 (όταν δύο αμαξοστοιχίες που κινούνταν στην ίδια γραμμή συγκρούστηκαν, ενώ η μία ήταν σταματημένη), φέρνοντάς το στο σήμερα, σε μια ανατριχιαστική σύμπτωση με όσα ζήσαμε στα Τέμπη το 2023. Μάλιστα, η σύγχρονη τραγωδία «πάγωσε» για καιρό την πένα του, μέχρι να βρει τη δύναμη να ολοκληρώσει το βιβλίο του, το οποίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Χάρτινη Πόλη.
Γεννημένος στα Ιωάννινα το 1957, ο Θοδωρής Δεύτος δεν είναι μόνο συγγραφέας, αλλά και ενεργό μέλος της κοινωνίας: μαθηματικός, με μακρά πορεία στη δημόσια εκπαίδευση και την Αυτοδιοίκηση του Ιλίου. Εχει περάσει από καίριες θέσεις σε πολιτιστικούς και αθλητικούς φορείς, ενώ από το 2004 μέχρι σήμερα έχει γράψει πάνω από 12 βιβλία, χτίζοντας τη δική του ξεχωριστή σχέση με το αναγνωστικό κοινό. Στη συνέντευξή του στην «Espresso» μιλά για μνήμες, απώλειες και αλήθειες που δεν ξεγράφονται.
«Τα τρένα που δεν έφτασαν ποτέ». «Βαρύς» τίτλος. Θέλατε από την αρχή να ταρακουνήσετε τον αναγνώστη;
Ακριβώς. Ηθελα ένας τέτοιος τίτλος να δημιουργήσει αμέσως μια συναισθηματική βαρύτητα. Να θυμίζει την ανεκπλήρωτη πορεία, την αποτυχία, το τι θα μπορούσε να είχε γίνει, αλλά δεν έγινε. Ηταν ένας άλλος τρόπος να βάλω τον αναγνώστη αμέσως στο πρόβλημα, στο χάσμα ανάμεσα στο τώρα και το ποτέ, ώστε να ξεκινήσει την ανάγνωση με μια αίσθηση απώλειας, αλλά και αναζήτησης.
Οταν έγινε το σιδηροδρομικό δυστύχημα με τους 34 νεκρούς στο Δερβένι ήσασταν μικρό παιδί. Εχετε μνήμες από τότε;
Οχι, ήμουν μόλις 11 χρονών και δεν υπήρχαν τα μέσα πληροφόρησης που υπάρχουν τώρα. Τη μία από τις δύο ιστορίες του βιβλίου μου τη γνώριζα, γιατί το θύμα ήταν νύφη στο χωριό της μητέρας μου. Τη δεύτερη μου τη διηγήθηκε ένας φίλος, και μετά, ψάχνοντας, βρήκα πολλά στοιχεία από έντυπα της εποχής.
Μετά την τραγωδία στα Τέμπη, πολλοί θα δουν το βιβλίο σας με άλλο μάτι. Το σκεφτήκατε αυτό;
Αρχικά, θέλω να πω ότι το βιβλίο είχε ξεκινήσει να γράφεται πριν από το τραγικό δυστύχημα των Τεμπών και η συγγραφή του διακόπηκε βίαια, μετά το συλλογικό τραύμα που υποστήκαμε όλοι. Η ολοκλήρωσή του έγινε το περασμένο καλοκαίρι, όταν η σκόνη έχει κατακάτσει. Ελπίζω ότι, παρά το βαρύ φορτίο που κουβαλά αυτό το βιβλίο, θα καταφέρει να ανοίξει έναν χώρο στοχασμού, μνήμης, αλλά και μιας πιο προσωπικής, ανθρώπινης κατανόησης.
Θεωρείτε ότι τέτοιες ιστορίες αποκτούν διαφορετικό βάρος, όταν η πραγματικότητα τις φέρνει τόσο κοντά μας;
Σίγουρα. Όταν η πραγματικότητα μας φέρνει αντιμέτωπους με τέτοια γεγονότα, η λογοτεχνία δεν είναι απλώς μια αφηρημένη αφήγηση, αλλά ένα είδος καθρέφτη. Το βάρος αυξάνεται, γιατί ο αναγνώστης αναγνωρίζει μέσα της τη δική του πραγματικότητα. Αυτό μπορεί να κάνει την ιστορία πιο ισχυρή, πιο αληθινή, αλλά και πιο επίκαιρη, καθώς συνομιλεί με τις αγωνίες της εποχής.
Πόσο εύκολο είναι να γράφεις για μια τραγωδία χωρίς να «λυγίζεις» ο ίδιος;
Είναι πραγματικά δύσκολο, γιατί κάθε φορά που αγγίζεις τέτοια θέματα υπάρχει πάντα ο κίνδυνος να ταυτιστείς ή να παρασυρθείς. Προσπαθώ πάντα να κρατώ μια απόσταση, να θυμάμαι ότι η αφήγηση είναι ένα εργαλείο, όχι ένας προσωπικός εξομολογητικός χώρος. Κάθε φορά, όμως, υπάρχει ένας εσωτερικός έλεγχος που κάνω στο «εγώ» μου – προσπαθώ να σέβομαι τη φωνή των άλλων και να μη χάνω τον ανθρωπισμό μου μέσα στη διαδικασία τηςσυγγραφής. Είναι μια διαρκής ισορροπία, που χρειάζεται πολλή προσοχή και ειλικρίνεια απέναντι στο ίδιο υλικό.
Στο βιβλίο σας βλέπουμε ζωές να καταστρέφονται μέσα σε μια στιγμή. Πιστεύετε ότι όλα στη ζωή μπορούν να αλλάξουν από ένα και μόνο γεγονός;
Νομίζω πως ναι, ένα και μόνο γεγονός μπορεί να είναι καταλύτης. Δεν σημαίνει ότι όλα σταματούν εκεί, αλλά ένα σημείο, μια στιγμή μπορεί να ανατρέψει πορείες, να ξυπνήσει φόβους ή ελπίδες, να διαλύσει ισορροπίες που θεωρούνταν αυτονόητες. Ομως, μετά το γεγονός, είναι η πορεία, οι επιλογές που κάνουμε που ορίζουν αν η αλλαγή θα είναι μόνιμη ή όχι.
Οι ήρωές σας, Μενέλαος και Κοραλία, ακολουθούν πολύ διαφορετικούς δρόμους. Τι ρόλο παίζει τελικά η τύχη και τι οι επιλογές;
Αυτή ακριβώς η αντίθεση είναι που δίνει ζωντάνια στην ιστορία. Η τύχη, φυσικά, παίζει τον ρόλο αναπάντεχου ανατροπέα, αλλά οι επιλογές είναι αυτές που δίνουν βάθος και νόημα. Οσο οι ήρωες διασταυρώνονται με την τύχη ανακαλύπτουν ότι μέσα από τις επιλογές τους, ακόμα και μέσα στο χάος, ξαναδίνουν νόημα στη διαδρομή τους. Είναι αυτή η συνεχής πάλη, όπου η τύχη μπορεί να ανοίξει πόρτες, αλλά η επιλογή είναι αυτή που καθορίζει την πορεία τους.
Υπάρχουν σελίδες του βιβλίου που σας δυσκόλεψαν συναισθηματικά όσο τις γράφατε;
Ναι, υπήρχαν, ιδιαίτερα προς το τέλος. Σε αυτές τις σκηνές στάθηκα περισσότερο, γιατί έπρεπε να σκεφτώ να μην αδικήσω κάποιον, να είμαι δίκαιος και ακριβής. Μερικές φορές έπρεπε να κάνω παύσεις, γιατί το βάρος των συναισθημάτων ήταν τόσο μεγάλο που φοβόμουν ότι θα κατέληγα να περιγράφω απλώς τον πόνο, χωρίς να του δίνω μορφή. Τελικά, αυτές οι πολύ δύσκολες σελίδες είναι που δίνουν ειλικρίνεια στο βιβλίο, γιατί χωρίς αυτές δεν θα είχε τη βαρύτητα και την αλήθεια που ήθελα.
Το βιβλίο μιλά για μυστικά και οικογενειακές πληγές. Πιστεύετε ότι οι ελληνικές οικογένειες κρατούν ακόμα πολλά πράγματα κρυφά;
Νομίζω πως ναι. Οι οικογένειες συχνά κουβαλούν μυστικά που δεν έχουν ειπωθεί ποτέ, είτε από φόβο είτε από ντροπή ή επειδή ο χρόνος τα σκεπάζει. Μέσα από τις οικογενειακές πληγές συχνά βλέπουμε μια δυναμική που επαναλαμβάνεται, και η αποκάλυψη αυτών των μυστικών, όσο δύσκολη κι αν είναι, μπορεί να φέρει λύτρωση ή τουλάχιστον κατανόηση.
Αν μπορούσατε να στείλετε ένα μόνο μήνυμα στους αναγνώστες μέσα από «Τα τρένα που δεν έφτασαν ποτέ», ποιο θα θέλατε να ήταν αυτό;
Θα ήθελα να τους πω ότι, όσο σκοτεινά κι αν είναι μερικά μονοπάτια, πάντα υπάρχει η δυνατότητα να κοιτάξουμε ο ένας τον άλλον με κατανόηση. Να θυμούνται ότι, ακόμα και μέσα στη θλίψη, η σύνδεση, η αλήθεια και η προσπάθεια να μοιραστούμε είναι αυτά που μας επιτρέπουν να ξανασταθούμε όρθιοι και να βρούμε νόημα ακόμα και στα πιο δύσκολα.