Εναν αιώνα επί σκηνής
- Από τον Νίκο Νικόλιζα
Ένας από τους τελευταίους σημαντικούς θεατράνθρωπους στην Ελλάδα, ο Στέφανος Ληναίος, έφυγε χθες από τη ζωή σε ηλικία 98 ετών. Πρόκειται για τον άνθρωπο που διασκεύασε, μετάφρασε και σκηνοθέτησε μια σειρά από ρωσικά έργα, κάνοντάς τα γνωστά στο ελληνικό κοινό.
Ιδρυτής και ιδιοκτήτης του ιστορικού θεάτρου «Αλφα» της οδού Πατησίων, ο Στέφανος Ληναίος αγαπήθηκε όσο λίγοι στο καλλιτεχνικό στερέωμα για την αδιασάλευτη ιδεολογική και καλλιτεχνική του υπόσταση. «Η σκυτάλη πρέπει να δίνεται στους νέους, τη στιγμή που εσύ θα κρίνεις πως δεν έχεις δυνατότητα να πας παραπέρα. Ο κύκλος για εμένα έχει κλείσει» έλεγε ο ίδιος στην «Espresso» το 2018 σε μία από τις σπάνιες συνεντεύξεις του, ενώ αποκάλυπτε ότι ετοίμαζε τη βιογραφία του, η οποία θα κυκλοφορούσε μετά τον θάνατό του.
«Έχω 70 χρόνια πορείας στο θέατρο και αυτή είναι η παρακαταθήκη μου… Όλο αυτό το διάστημα ταξινομώ το αρχείο μου και γράφω ένα βιβλίο που θα αναφέρει τα πάντα σε σχέση με τη ζωή μου, τη δράση μου, το θέατρο και τις ιδεολογικές αντιλήψεις κάθε εποχής. Θα το αφήσω στα παιδιά μου να το εκδώσουν, όταν εγώ θα έχω φύγει από τη ζωή. Δεν θα έβγαζα ποτέ εν ζωή τη βιογραφία μου. Δεν είναι στην ιδιοσυγκρασία μου. Στη ζωή μου έπαιξα πολλούς, μα πάρα πολλούς ρόλους. Αυτό που με νοιάζει πλέον είναι να γράψω με κάθε λεπτομέρεια όσα σημάδεψαν αυτή την 90χρονη πορεία μου. Αυτός που μου λείπει, αγόρι μου, είναι ο Αλεξανδράκης. Μου λείπει περισσότερο από κάθε άλλον από την υποκριτική τέχνη. Ο Αλέκος, τίποτα άλλο» έλεγε σε αυτή τη σπάνια συνέντευξη.
Ο Στέφανος Ληναίος και η Έλλη Φωτίου θεωρούνταν ένα από τα μακροβιότερα παντρεμένα ζευγάρια στο καλλιτεχνικό στερέωμα, αφού είχαν κλείσει αισίως τα 67 χρόνια έγγαμου βίου. Οι δύο ηθοποιοί γνωρίστηκαν το 1957, όταν εκείνη ήταν 17 ετών και πήγε στο θέατρο «Μουσούρη» αναζητώντας τον, καθώς ήταν μακρινοί συγγενείς. Αν και ο έρωτας δεν ήταν κεραυνοβόλος, δεν άργησε να φανεί και οδήγησε σε γάμο, το 1963, καθώς και στην απόκτηση δύο παιδιών, της Μαργαρίτας και του Αλέξη. Η κόρη τους Μαργαρίτα υπήρξε επί σειρά ετών διευθύντρια του Δεύτερου Προγράμματος της Ελληνικής Ραδιοφωνίας.
Κινηματογραφικά τον σπουδαίο αυτόν ηθοποιό θα τον συναντήσουμε στα μέσα της δεκαετίας του ’50 στην ταινία «Ο θησαυρός του μακαρίτη» και στο «Κλοτσοσκούφι» με την Αλίκη Βουγιουκλάκη και τον Αλέκο Αλεξανδράκη. Στο θεατρικό σανίδι που, όπως ο ίδιος έλεγε, ήταν και το σπίτι του, θα πρωταγωνιστήσει σε πλήθος σπουδαίων έργων, σχεδόν πάντα στο πλευρό της συζύγου του Έλλης Φωτίου.
Παράλληλα, είχε ενεργή παρουσία στην πολιτική, καθώς υπήρξε μέλος του ΠΑΣΟΚ και διετέλεσε βουλευτής Α’ Αθηνών την περίοδο 1989-1990. Η καλλιτεχνική πορεία του Στέφανου Ληναίου ξεκίνησε με σπουδές στη Σχολή Θεάτρου Αθηνών, από όπου αποφοίτησε το 1951, ενώ το 1969 ολοκλήρωσε τις σπουδές του και στη Βασιλική Ακαδημία Δραματικής Τέχνης (RADA) στο Λονδίνο. Από το 1954 έως το 1967 συνεργάστηκε με πάνω από 20 θιάσους, συμμετέχοντας σε περίπου 100 θεατρικά έργα.
Την ίδια περίοδο είχε έντονη παρουσία και στον κινηματογράφο, στο ραδιόφωνο και στην τηλεόραση, με συμμετοχή σε περίπου 100 παραγωγές. Από το 1970 και μετά, σκηνοθέτησε και πρωταγωνίστησε σε 50 θεατρικά έργα, ενώ συνέχισε τη δραστηριότητά του και στα υπόλοιπα μέσα. Στο συγγραφικό του έργο περιλαμβάνονται διηγήματα, όπως το «Μερικοί θάνατοι», καθώς και σημαντικές μελέτες, μεταξύ των οποίων οι «Σύγχρονο θέατρο» και «TV μέσο Παιδείας». Η τελευταία, μάλιστα, αξιοποιήθηκε στη διαμόρφωση της εκπαιδευτικής τηλεόρασης της ΕΡΤ.
«Θέλω να σου κρατάω το χέρι»
Τελευταία δημόσια εμφάνιση για το σπουδαίο καλλιτεχνικό ζευγάρι Ληναίου – Φωτίου ήταν το 2024, όταν είχαν προσκληθεί στο δικό τους θέατρο «Αλφα» και στην παράσταση «Θέλω να σου κρατάω το χέρι». Μάλιστα, το ζευγάρι είχε παραχωρήσει τα τελευταία χρόνια στον Τάσο Ιορδανίδη και στη Θάλεια Ματίκα το θέατρο.
«Τα παιδιά έχουν αναλάβει το θέατρο εδώ και τρία χρόνια και το έχουν ανακαινίσει και αναγεννήσει πλήρως. Οι γονείς μου είχαν να παρακολουθήσουν παράσταση πάνω από τρία τέσσερα χρόνια. Και την Κυριακή το βράδυ ένιωσαν μεγάλη χαρά με αυτό που είδαν, με τη ζεστασιά και την ανταπόκριση των θεατών, με την ειλικρινή αγάπη της Θάλειας και του Τάσου» είχε γράψει η κόρη τους Μαργαρίτα Μυτιληναίου σε ανάρτησή της, μετά την έξοδο των γονιών της.