Ο Λιαντίνης και η απερίγραπτη «Ωραία Ελένη»

Ανακαλύψτε περισσότερα άρθρα στα αποτελέσματα αναζήτησης

Η ταινία έχει απασχολήσει, όμως, τα διεθνή media για ακόμη έναν λόγο: για την επιλογή της μαύρης ηθοποιού Λουπίτα Νιόνγκο για τον ρόλο της Ωραίας Ελένης, κάτι που έχει προκαλέσει τεράστιο σάλο. Η επιλογή δίχασε έντονα το κοινό, με δημόσια πρόσωπα, όπως ο Ιλον Μασκ, να εκφράζουν ανοιχτά τον εκνευρισμό τους για τη μυθολογική ακρίβεια της παραγωγής.

Από Μαρία Ανδρεόυ

Πώς και πώς περιμένουν οι Έλληνες την προβολή της «Οδύσσειας» του Κρίστοφερ Νόλαν την Πέμπτη 16 Ιουλίου στους κινηματογράφους, καθώς η ταινία, προϋπολογισμού 250.000.000 δολαρίων, βασίζεται στο ομηρικό έπος. Εκτός αυτού, γυρίστηκε κατά ένα μεγάλο μέρος της στη δυτική Μεσσηνία, στην Ακροκόρινθο, στο Κάστρο της Μεθώνης, στην παραλία της Βοϊδοκοιλιάς και στη σπηλιά του Νέστορα, με τον Ματ Ντέιμον ως πολυμήχανο Οδυσσέα, την Αν Χάθαγουεϊ ως Πηνελόπη, τη Λουπίτα Νιόνγκο ως Ελένη, τη Σαρλίζ Θερόν ως Καλυψώ, τον Τομ Χόλαντ ως Τηλέμαχο και τον Ρόμπερτ Πάτινσον ως Ποσειδώνα.

Η ταινία έχει απασχολήσει, όμως, τα διεθνή media για ακόμη έναν λόγο: για την επιλογή της μαύρης ηθοποιού Λουπίτα Νιόνγκο για τον ρόλο της Ωραίας Ελένης, κάτι που έχει προκαλέσει τεράστιο σάλο. Η επιλογή δίχασε έντονα το κοινό, με δημόσια πρόσωπα, όπως ο Ιλον Μασκ, να εκφράζουν ανοιχτά τον εκνευρισμό τους για τη μυθολογική ακρίβεια της παραγωγής.

Η βραβευμένη με Οσκαρ Λουπίτα Νιόνγκο θα υποδυθεί την πιο όμορφη γυναίκα του αρχαίου κόσμου. Ομως, κάποιοι αναλυτές θεωρούν την επιλογή της ηθοποιού άστοχη ιστορικά, υποστηρίζοντας ότι η καταγωγή της δεν συνάδει με τα ιστορικά δεδομένα της αρχαίας Ελλάδας.

Από την πλευρά τους, οι υποστηρικτές του σκηνοθέτη τονίζουν ότι ο Νόλαν συνηθίζει να εστιάζει στην ερμηνεία των ηθοποιών και δεν προσεγγίζει εθνοτικά την εκπροσώπηση της μυθολογίας ούτε τον ενδιαφέρει κατά πόσο το χρώμα του δέρματος επηρεάζει τον ρόλο της Ωραίας Ελένης.

Μήπως όμως έχει δίκιο ο Νόλαν; Γιατί, αν διαβάσεις την Οδύσσεια, ο Όμηρος ποτέ δεν περιγράφει πώς είναι η Ωραία Ελένη – ούτε αν είναι λευκή ούτε μαύρη ούτε μελαχρινή ούτε ξανθιά ούτε με μεγάλο στήθος ή μικρό ούτε ψηλή ή κοντή.

Αλλωστε, και ο αείμνηστος φιλόλογος Δημήτρης Λιαντίνης, σε μια διάλεξή του με θέμα την Ωραία Ελένη, είχε αναφέρει: «Πώς ήταν αυτή η Ελένη; Για να πούμε ότι είναι η γυναίκα, η αξεπέραστη ομορφιά. Ήταν ψηλή, ήταν λιγνή, ήταν καμαροφρύδα; Ε; Είχε ψιλό λαιμό, είχε ωραίες κνήμες, τι μέση; Τα στήθη της; Εδώ είναι η εφεύρεση του Ομήρου. Την άφησε την Ελένη να την πλάσει ο καθένας μας όπως θέλει και όπου μπορεί και φτάνει με τη φαντασία του. Διότι, αν μου έλεγε ότι είχε μεγάλα στήθη, θα έλεγα ότι μου αρέσουν αυτές με τα μικρά. Αν μου έλεγε ότι είναι ξανθιά σαν τη Μέριλιν Μονρόε, θα έλεγα ότι εμένα μου αρέσει η Ρόμι Σνάιντερ, που είναι καστανή. Αν έλεγε τούτο και εκείνο, θα περιόριζε την ομορφιά, θα την έκανε πεπερασμένη και θα της αφαιρούσε το στοιχείο του απείρου.

Τώρα, έτσι όπως την έδωσε, η Ελένη είναι το σύμβολο που έχουμε, η ιδέα που έχουμε, η αισθητική καλλιέργεια που έχει ο καθένας μας. Θα σας θυμίσω έναν στίχο του Ναζίμ Χικμέτ -του ωραίου αυτού Τούρκου-, πως πρέπει να υψωνόμαστε πάνω από σοβινιστικές μερικότητες. Λέει, μάλιστα, σε ένα τραγούδι του ότι οι πιο ωραίοι έρωτες είναι εκείνοι που δεν ζήσαμε…

Αυτό κάνει και ο Όμηρος με την Ελένη. Είναι ένα τρικ που επινόησε ο Ομηρος, που προεξοφλεί ότι και στο μέλλον δεν θα γεννηθεί γυναίκα ωραιότερη από την Ελένη. Ωραιότερη, η Belle Hélène. Ομορφιάς έχουμε δύο είδη: Εχουμε το ωραίο, αλλά υπάρχει και το υπέροχο. Το υπέροχο είναι μια ανώτερη μορφή, που έχει μέσα της και τον κίνδυνο. Δηλαδή, ένας κεραυνός· τι ομορφιά που έχει, αλλά σκοτώνει!»

Στο απόσπασμα ο Δημήτρης Λιαντίνης εξηγεί πως ο Όμηρος δεν θέλησε να φυλακίσει, μέσα στα στενά όρια της δικής του περιγραφής, μια μορφή της οποίας η ομορφιά δεν γνωρίζει όρια. Την άφησε «απερίγραπτη», ώστε να μπορεί ο κάθε άνθρωπος, σε κάθε εποχή, να προβάλλει πάνω της το δικό του απόλυτο ιδανικό.

Να θυμίσουμε ότι την 1η Ιουνίου 1998 η Ελλάδα συγκλονίστηκε από τη μυστηριώδη εξαφάνιση του Δημήτρη Λιαντίνη. Ο ίδιος είχε αφήσει φεύγοντας ένα γράμμα στην κόρη του, όπου αναφερόταν στην εκούσια εξαφάνισή του. Τότε άρχισαν οι θεωρίες συνωμοσίας, με κυριότερη αυτή που συμπέραινε ότι ο Λιαντίνης δεν είχε εξαφανιστεί με σκοπό να δώσει τέλος στη ζωή του, αλλά είχε φύγει από τους οικείους του για να ζήσει κάπου αλλού.

Εφτά χρόνια αργότερα, το 2005, ο Λιαντίνης βρέθηκε νεκρός και η σορός του εντοπίστηκε στον Ταΰγετο, έπειτα από υπόδειξη συγγενή και φίλου του. Ο Λιαντίνης είχε αποκαλύψει σε αυτόν το μυστικό του και το σημείο όπου θα έδινε τέλος στη ζωή του, τον είχε όμως δεσμεύσει να μην πει τίποτα σε κανέναν προτού περάσουν επτά χρόνια.

Η ΣΤΕΝΗ ΦΙΛΙΑ ΜΕ ΤΟΝ ΓΙΑΝΝΗ ΣΜΑΡΑΓΔΗ ΚΑΙ ΤΟ ΙΔΙΑΙΤΕΡΟ ΔΩΡΟ

Χθες ο στενός του φίλος Γιάννης Σμαραγδής μίλησε για τον Λιαντίνη και την αυτοκτονία του στο «Καλημέρα, Ελλάδα», λέγοντας ότι ο στοχαστής είχε απογοητευτεί βαθιά από την κατάσταση που επικρατούσε στη χώρα και για το σκοτεινό μέλλον που δίνουμε στη νέα γενιά, κι αυτό έγραψε και στην τελευταία του επιστολή προς την κόρη του, δικαιολογώντας τον θάνατό του.

Ο Γιάννης Σμαραγδής αναφέρθηκε στην πνευματική παρακαταθήκη που άφησε ο Λιαντίνης, αποκαλύπτοντας μια λιγότερο γνωστή λεπτομέρεια από τις τελευταίες του κινήσεις. Οπως ανέφερε, λίγο πριν από την οριστική του απόφαση, ο Λιαντίνης είχε αποστείλει 50 αντίτυπα του τελευταίου του βιβλίου «ΓΚΕΜΜΑ» σε ανθρώπους που εκτιμούσε ιδιαίτερα. Ανάμεσα στους παραλήπτες βρισκόταν και ο ίδιος ο σκηνοθέτης, ο οποίος παρέλαβε ένα από αυτά τα αντίτυπα.