Νίκος Καλογερόπουλος: Έφυγε ο αιώνιος «αντισυμβατικός» του ελληνικού σινεμά – Η ζωή, τα μεγάλα «όχι» και οι ρόλοι που έγραψαν ιστορία

Έφυγε από τη ζωή ο Νίκος Καλογερόπουλος, ένας από τους πιο ιδιαίτερους, αντισυμβατικούς και αυθεντικούς ανθρώπους που πέρασαν από τον ελληνικό κινηματογράφο.

Ηθοποιός, σκηνοθέτης, σεναριογράφος, ποιητής και τραγουδοποιός, ο Νίκος Καλογερόπουλος δύσκολα μπορούσε να χωρέσει σε έναν μόνο χαρακτηρισμό. Όπως δύσκολα χώρεσε, άλλωστε, σε οτιδήποτε έμοιαζε με καλούπι σε ολόκληρη τη ζωή του.

Δεν ακολούθησε ποτέ την ασφαλή διαδρομή ενός επιτυχημένου ηθοποιού. Δεν κυνήγησε με κάθε κόστος την αναγνωρισιμότητα, δεν είπε «ναι» σε κάθε μεγάλη πρόταση που βρέθηκε μπροστά του και δεν αντιμετώπισε ποτέ την υποκριτική σαν ένα επάγγελμα που έπρεπε απλώς να του εξασφαλίζει χρήματα.

Αντίθετα, είπε πολλά «όχι». Μερικά από αυτά του κόστισαν. Κάποια παραδέχτηκε αργότερα ότι ίσως θα μπορούσαν να είχαν γίνει «ναι». Άλλα όμως έγιναν αναπόσπαστο κομμάτι του χαρακτήρα και του μύθου του.

Ήταν ένας άνθρωπος που μπορούσε να αρνηθεί μια σημαντική δουλειά και, όταν τα χρήματα τελείωναν, να πάει να δουλέψει στην οικοδομή.

Γιατί, τελικά, ο Νίκος Καλογερόπουλος έζησε όπως έπαιξε: χωρίς πολλά φίλτρα.

Το παιδί από τα Φιλιατρά που ήθελε να γίνει «σινεμάς»

Ο Νίκος Καλογερόπουλος γεννήθηκε το 1952 στα Φιλιατρά Μεσσηνίας και η σχέση του με το σινεμά ξεκίνησε πολύ πριν μπορέσει να καταλάβει τι ακριβώς σήμαινε η λέξη ηθοποιός.

Σε παλαιότερη συνέντευξή του είχε θυμηθεί την πρώτη φορά που είδε κινηματογράφο ως μικρό παιδί στο χωριό του. Δεν επρόκειτο καν για κινηματογραφική αίθουσα όπως τη γνωρίζουμε σήμερα. Κάποια πανιά είχαν στηθεί και πάνω τους προβάλλονταν αποσπάσματα από ταινίες.

Για το μικρό αγόρι, όμως, ήταν αρκετό. Η εικόνα τον μάγεψε τόσο, ώστε ανακοίνωσε στον πατέρα του ότι όταν μεγαλώσει θα γίνει… «σινεμάς».

Το παιδικό εκείνο πείσμα δεν έφυγε ποτέ.

Όταν στην εφηβεία πλέον ανακοίνωσε σοβαρά στον πατέρα του ότι ήθελε να ακολουθήσει την υποκριτική, η αντίδραση δεν ήταν ακριβώς ενθουσιώδης. Ο ίδιος είχε διηγηθεί με το χαρακτηριστικό του χιούμορ ότι τότε «έπεσε σφαλιάρα».

Οι αποβολές, η Αθήνα και οι δουλειές πριν από την υποκριτική

Αντισυμβατικός δεν έγινε μεγαλώνοντας. Ήταν από πολύ νωρίς. Στα μαθητικά του χρόνια είχε αποβληθεί αρχικά από το Γυμνάσιο στα Φιλιατρά και στη συνέχεια βρέθηκε στην Κυπαρισσία. Ένα περιστατικό κατά τη διάρκεια εξετάσεων, όταν καθηγητής πήρε από την τσέπη του και άρχισε να διαβάζει δυνατά μέσα στην τάξη ένα προσωπικό ερωτικό γράμμα, κατέληξε σε άγριο καβγά.

Το αποτέλεσμα ήταν να αποβληθεί με διαγωγή «χειρίστη» και να αναγκαστεί να συνεχίσει για ένα διάστημα το σχολείο στην Αθήνα.

Η ζωή στην πρωτεύουσα δεν είχε τίποτα από τη λάμψη που θα ακολουθούσε χρόνια αργότερα. Πέρασε από διαφορετικές δουλειές και είχε ακόμη και πάγκο στο Μοναστηράκι, όπου πουλούσε από ρούχα εργασίας μέχρι εργαλεία. Αργότερα, ακόμη και όταν είχε ήδη μπει στον χώρο της υποκριτικής, δεν δίσταζε να δουλέψει στην οικοδομή όταν χρειαζόταν χρήματα. Παράλληλα, παρακολούθησε μαθήματα υποκριτικής στις σχολές Κωστή Μιχαηλίδη, Βεάκη και Αθηνών.

Η πρώτη του τηλεοπτική εμφάνιση ήρθε μέσα από τον «Χριστό ξανασταυρώνεται» του Νίκου Καζαντζάκη και ακολούθησαν παραγωγές όπως η «Μεθυσμένη Πολιτεία», το «Χαίρε Τάσο Καρατάσο», το «Όλη η δόξα, όλη η χάρη» και αργότερα το θρυλικό «Κάμπινγκ».

«Μάθε παιδί μου γράμματα»: Η ταινία που τον σύστησε στο μεγάλο κοινό

Το 1981 έρχεται ένας από τους σημαντικότερους σταθμούς της πορείας του.

Ο Θόδωρος Μαραγκός γυρίζει το «Μάθε παιδί μου γράμματα», με τον Βασίλη Διαμαντόπουλο, την Άννα Ματζουράνη, τον Κώστα Τσάκωνα και τον Νίκο Καλογερόπουλο. Μια ταινία που έμελλε να ξεπεράσει την εποχή της και να παραμείνει επί δεκαετίες επίκαιρη, σατιρίζοντας την ελληνική κοινωνία, την εκπαίδευση, τις πολιτικές και ιδεολογικές αγκυλώσεις και μια χώρα που δυσκολευόταν να αξιοποιήσει τους ίδιους τους ανθρώπους της. Για την ερμηνεία του, ο Νίκος Καλογερόπουλος τιμήθηκε με το Β΄ Βραβείο Ερμηνείας στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης. Ο Βασίλης Διαμαντόπουλος θα γινόταν για εκείνον κάτι πολύ περισσότερο από συμπρωταγωνιστής. Τον θεωρούσε δάσκαλο και φίλο και μιλούσε για εκείνον με βαθιά αγάπη και σεβασμό. Χρόνια αργότερα, όταν ο Διαμαντόπουλος τού πρότεινε να διδάξει στη σχολή του, ο Καλογερόπουλος αρνήθηκε με μία φράση που περιγράφει ίσως καλύτερα από πολλές άλλες τον τρόπο που αντιλαμβανόταν την τέχνη: δεν αισθανόταν δάσκαλος, αλλά μαθητής.

Ο «Μπάμπης» του «Ρεμπέτικου» που παραλίγο να μη γίνει ποτέ

Η ιστορία πίσω από τη συμμετοχή του στην ταινία είναι σχεδόν τόσο «Καλογεροπουλική» όσο και ο ίδιος. Αρχικά του είχε προταθεί διαφορετικός ρόλος, εκείνος όμως είχε βάλει στο μάτι τον Μπάμπη, έναν χαρακτήρα εμπνευσμένο από τον Βασίλη Τσιτσάνη. Δεν δέχτηκε αυτό που του πρότειναν και αποχώρησε.

Οι συγκυρίες, όμως, είχαν άλλα σχέδια.

Όταν η παραγωγή χρειάστηκε τελικά νέο ηθοποιό για τον Μπάμπη, άνθρωποι της ταινίας είδαν τον Καλογερόπουλο σε άλλη δουλειά του και κατέληξαν στο ίδιο συμπέρασμα: αυτός ήταν ο άνθρωπός τους. Το τηλεφώνημα τον βρήκε στη Γερμανία.Και αυτή τη φορά το «ναι» ήρθε χωρίς δεύτερη σκέψη.

Για τον ρόλο αναζήτησε ο ίδιος το κατάλληλο μπουζούκι στα οργανοποιεία του Μοναστηρακίου. Το όργανο που τελικά χρησιμοποίησε ήταν ένα παλιό μπουζούκι του 1928, ένα αντικείμενο που αντιμετώπισε σχεδόν ως κειμήλιο.

Το «Ρεμπέτικο» αποτέλεσε για τον ίδιο μια ταινία με ιδιαίτερη θέση στην καρδιά του και η ερμηνεία του έμεινε ως μία από τις χαρακτηριστικότερες της καριέρας του.

Η «Λούφα και Παραλλαγή» και ένας ρόλος που έγραψε ιστορία

Το 1984 ήρθε η «Λούφα και Παραλλαγή» του Νίκου Περάκη.

Η ταινία έμελλε να γίνει μία από τις σημαντικότερες και πιο αγαπημένες ελληνικές κωμωδίες, με τον Καλογερόπουλο να κερδίζει για την ερμηνεία του το Βραβείο Α΄ Ανδρικού Ρόλου στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης.

Πίσω από την κάμερα, όμως, τα πράγματα μόνο εύκολα δεν ήταν.

Κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων ο ηθοποιός τραυματίστηκε σοβαρά στον αυχένα, έχοντας υποστεί μετατόπιση δύο σπονδύλων. Τα γυρίσματα χρειάστηκε να διακοπούν, καθώς σχεδόν ολόκληρη η ταινία απαιτούσε την παρουσία του. Επέστρεψε, ωστόσο, και ολοκλήρωσε τον ρόλο.

Ο τρόπος με τον οποίο αντιμετώπιζε τη δουλειά του φαινόταν και σε μια παράξενη συνήθεια που είχε: συνήθιζε να μπαίνει κρυφά στις κινηματογραφικές αίθουσες την ώρα που προβάλλονταν οι ταινίες του. Δεν τον ενδιέφερε να τον αναγνωρίσουν. Ήθελε να παρακολουθεί το κοινό.

Να βλέπει πού γελούσε, πού σιωπούσε, πού συγκινούνταν. Θεωρούσε ότι η αίθουσα ήταν εκείνη που θα έλεγε στον ηθοποιό εάν αυτό που είχε φανταστεί πραγματικά λειτούργησε.

Ο «Μάιμος» στο «Κάμπινγκ»

Ξεχωριστή θέση στην τηλεοπτική του πορεία κατέχει φυσικά και το «Κάμπινγκ», όπου ο Νίκος Καλογερόπουλος ανέλαβε δύο διαφορετικούς ρόλους. Ένας από αυτούς ήταν ο Μάιμος.

Για να δημιουργήσει τον χαρακτήρα, είχε επιστρέψει στον τόπο του και είχε απομονωθεί κοντά σε ένα ποτάμι όπου συνήθιζε να πηγαίνει από παιδί. Σκεφτόταν ανθρώπους που είχε γνωρίσει και παρατηρούσε στοιχεία που θα μπορούσαν να χτίσουν τον ήρωά του.

Στον δρόμο της επιστροφής προς την Αθήνα, σταματούσε κάθε φορά που του ερχόταν μια ιδέα για να τη σημειώσει. Έφτασε στην πρωτεύουσα όταν ξημέρωνε. Μέσα σε εκείνη τη νύχτα είχε δημιουργήσει τον βασικό καμβά του χαρακτήρα. Ήταν χαρακτηριστικό της προσέγγισής του στην υποκριτική. Δεν ήθελε απλώς να πει σωστά τα λόγια ενός σεναρίου.

Τα μεγάλα «όχι» μιας ολόκληρης ζωής

Αν κάτι χαρακτήρισε τον Νίκο Καλογερόπουλο όσο οι μεγάλες ερμηνείες του, ήταν τα «όχι» του.

Ο ίδιος είχε παραδεχτεί ότι είχε αρνηθεί αμέτρητους ρόλους. Σε άλλη συνέντευξή του είχε φτάσει να πει ότι δεχόταν περίπου μία στις είκοσι προτάσεις που του γίνονταν. Δεν αρκούσε να είναι καλός ο ρόλος. Έπρεπε να πιστεύει στους ανθρώπους, στις συνθήκες και στο έργο. Αρνήθηκε ακόμη και τον Θόδωρο Αγγελόπουλο για το «Μετέωρο Βήμα του Πελαργού», όταν θεώρησε ότι η οικονομική πρόταση που του έγινε δεν ανταποκρινόταν στην αξία του. Δεν έκρυψε αργότερα ότι θα ήθελε να είχε παίξει στην ταινία. Δεν άλλαξε όμως τον τρόπο με τον οποίο έβλεπε εκείνο το «όχι».

Αντίστοιχη ιστορία είχε προηγηθεί με τα «Βαμμένα Κόκκινα Μαλλιά», όταν αποχώρησε από τη συζήτηση για τον ρόλο του Λούη, ο οποίος τελικά πέρασε στον Γιώργο Νινιό.

«Ήθος ανθρώπου δαίμων»

Ο Καλογερόπουλος συνήθιζε να επικαλείται μία φράση του Ηράκλειτου: «Ήθος ανθρώπου δαίμων». Θα μπορούσε πιθανότατα να έχει κάνει πολύ περισσότερες ταινίες, περισσότερη τηλεόραση, περισσότερες διαφημίσεις. Να έχει αποκτήσει περισσότερα χρήματα και ακόμη μεγαλύτερη δημοσιότητα.

Η «Θηλυκή Εταιρεία» και η επιστροφή

Μετά από χρόνια κατά τα οποία είχε απομακρυνθεί από το προσκήνιο, ήρθε το 1999 η «Θηλυκή Εταιρεία» του Νίκου Περάκη. Ο ίδιος είχε εξηγήσει πως εκείνη την περίοδο ήθελε μια καλή δουλειά που θα θύμιζε στο κοινό ότι δεν είχε εγκαταλείψει την υποκριτική. Η συνεργασία με τον Περάκη είχε ήδη πίσω της τη «Λούφα και Παραλλαγή» και την «Άρπα Colla», και η νέα ταινία έφερε τον Καλογερόπουλο ξανά μπροστά σε ένα μεγάλο κοινό. Ακολούθησαν μεταξύ άλλων οι ταινίες «Ένας κι ένας», «Το μυστικό του Νοέμβρη», «Για πέντε διαμερίσματα και ένα μαγαζί», «Έρημος και μόνος για να μου φύγει ο πόνος», «Το σινεμά γυμνό» και «Οι Ιππείς της Πύλου».

Δεν ήταν μόνο ηθοποιός

Πίσω από τον άνθρωπο που το κοινό γνώριζε από το σινεμά υπήρχε ένας δημιουργός με πολύ περισσότερες ανησυχίες. Έγραφε ποίηση, θεατρικά, σενάρια, στίχους και μουσική. Είχε εκδώσει ποιητικές συλλογές, ενώ τη δεκαετία του ’90 κυκλοφόρησε τα «Δέοντα», έναν δίσκο στον οποίο είχε γράψει ο ίδιος στίχους και μουσική. Δεν είχε κλασικές μουσικές γνώσεις και ο ίδιος έλεγε πως δεν γνώριζε νότες. Αυτό όμως δεν τον εμπόδισε να γράφει τραγούδια, όπως ακριβώς δεν τον εμπόδισε ποτέ η έλλειψη ενός συμβατικού δρόμου να δημιουργεί.

Κρατούσε επίσης ημερολόγιο επί δεκαετίες. Έγραφε τη ζωή του καθώς τη ζούσε και επέστρεφε κάποιες φορές στις παλιές σελίδες για να δει τι έκανε την ίδια ημέρα πριν από χρόνια, παρατηρώντας με αυτοσαρκασμό ακόμη και τα λάθη που επαναλάμβανε.

Η βαθιά φιλία με τον Χρόνη Μίσσιο

Ανάμεσα στους ανθρώπους που σημάδεψαν τη ζωή του ήταν ο Χρόνης Μίσσιος.

Η γνωριμία τους έγινε με έναν τρόπο που μόνο στον Καλογερόπουλο θα μπορούσε να μοιάζει απολύτως φυσιολογικός. Διάβασε το «Καλά, εσύ σκοτώθηκες νωρίς», ενθουσιάστηκε τόσο πολύ ώστε αποφάσισε να πάει να βρει μόνος του τον συγγραφέα στο Καπανδρίτι. Ρωτώντας από εδώ κι από εκεί, εντόπισε το σπίτι του. Από εκείνη τη συνάντηση γεννήθηκε μια βαθιά φιλία ζωής. Ο Μίσσιος έγινε αργότερα και κουμπάρος του. Οι δυο τους μοιράστηκαν στιγμές, ιστορίες και συζητήσεις, με τον Καλογερόπουλο να μιλά χρόνια αργότερα για εκείνον με εμφανή συγκίνηση. Ένα από τα τραγούδια του στα «Δέοντα» συνδέθηκε μάλιστα με τον Μίσσιο, καθώς εκείνος ήταν ο πρώτος που σηκώθηκε και το χόρεψε όταν ο φίλος του τού το έπαιξε.

Οι «Ιππείς της Πύλου» και η επιστροφή στον τόπο του

Το 2011 ο Νίκος Καλογερόπουλος επέστρεψε κινηματογραφικά με τους «Ιππείς της Πύλου», μια ταινία στην οποία δεν περιορίστηκε στον ρόλο του ηθοποιού. Υπέγραψε το σενάριο και τη σκηνοθεσία, συγκεντρώνοντας δίπλα του ανθρώπους της γενιάς του και παλιούς φίλους και συνεργάτες. Η ταινία έφερε έντονα το προσωπικό του αποτύπωμα: κοινωνικό σχόλιο, πολιτική ματιά, χιούμορ, οργή, τρέλα και μια Ελλάδα που ο ίδιος παρατηρούσε πάντα με αγάπη αλλά και χωρίς διάθεση να της χαριστεί.

Το Τρενοτεχνείο: Το μεγάλο προσωπικό του στοίχημα

Τα τελευταία χρόνια ένα μεγάλο κομμάτι της ζωής του είχε συνδεθεί με την Κυπαρισσία και το Τρενοτεχνείο. Έναν χώρο πολιτισμού που δημιούργησε στον παλιό σιδηροδρομικό σταθμό μαζί με φίλους και συνεργάτες και ο οποίος φιλοξένησε θεατρικές παραστάσεις, συναυλίες, νέους καλλιτέχνες και σημαντικά ονόματα της ελληνικής μουσικής. Από τη σκηνή του πέρασαν, μεταξύ άλλων, ο Βασίλης Παπακωνσταντίνου, ο Αλκίνοος Ιωαννίδης και η Νατάσσα Μποφίλιου. Ήταν κάτι περισσότερο από ένας χώρος εκδηλώσεων. Ήταν η προσπάθεια ενός ανθρώπου που είχε περάσει δεκαετίες μέσα στην τέχνη να δημιουργήσει ένα δικό του καταφύγιο πολιτισμού στον τόπο του.

Γι’ αυτό και όταν, τα Χριστούγεννα του 2024, άγνωστοι βανδάλισαν το Τρενοτεχνείο προκαλώντας εκτεταμένες καταστροφές σε μουσικά όργανα, έπιπλα, αρχεία, αφίσες και αντικείμενα του χώρου, ο Νίκος Καλογερόπουλος δεν μπόρεσε να κρύψει τη συντριβή του.

Ο άνθρωπος που το κοινό είχε συνηθίσει να βλέπει σκληρό, σαρκαστικό και αθυρόστομο λύγισε μπροστά στην καταστροφή ενός χώρου στον οποίο είχε επενδύσει ένα μεγάλο κομμάτι της ψυχής του.

Ένας ηθοποιός που δεν έμοιαζε με κανέναν

Ο Νίκος Καλογερόπουλος δεν είχε την κλασική εικόνα του πρωταγωνιστή. Και ίσως γι’ αυτό έγινε τόσο αναγνωρίσιμος. Η χαρακτηριστική φωνή, το βλέμμα, οι κινήσεις, η ικανότητά του να περνά μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα από το κωμικό στο βαθιά ανθρώπινο και από το λαϊκό στο δραματικό δημιούργησαν μια υποκριτική ταυτότητα που δύσκολα αντιγράφεται. Έπαιξε τον φαντάρο, τον ρεμπέτη, τον «τρελό», τον καθημερινό άνθρωπο. Ποτέ όμως δεν αντιμετώπισε τους ήρωές του αφ’ υψηλού. Ακόμη και στους πιο ακραίους χαρακτήρες του αναζητούσε κάτι βαθιά ανθρώπινο. Δεν ήθελε την καρικατούρα. Ήθελε τον άνθρωπο που κρυβόταν από κάτω. Ίσως επειδή και ο ίδιος πέρασε τη ζωή του μακριά από τις εύκολες κατηγοριοποιήσεις. Ήταν λαϊκός χωρίς να είναι απλοϊκός. Πολιτικός χωρίς να γίνεται κομματικός στον τρόπο της τέχνης του. Αθυρόστομος και ταυτόχρονα ποιητικός. Σκληρός και απίστευτα ευαίσθητος. Έτοιμος να συγκρουστεί, αλλά εξίσου έτοιμος να συγκινηθεί.

Μια ζωή γεμάτη «όχι» που τελικά ήταν ένα μεγάλο «ναι»

Κοιτάζοντας κανείς σήμερα την πορεία του Νίκου Καλογερόπουλου, μπορεί εύκολα να σταθεί σε όσα δεν έκανε. Από το παιδί στα Φιλιατρά που αντίκρισε για πρώτη φορά εικόνες πάνω σε ένα αυτοσχέδιο πανί και αποφάσισε ότι θα γίνει «σινεμάς», μέχρι τον ώριμο δημιουργό που έστησε το δικό του Τρενοτεχνείο στην Κυπαρισσία, ο Νίκος Καλογερόπουλος δεν σταμάτησε να ακολουθεί εκείνο που ο ίδιος πίστευε. Δεν προσπάθησε όμως να παρουσιάσει εκ των υστέρων τη ζωή του ως μια αλάνθαστη διαδρομή. Είχε το χιούμορ να γελά με τις επιλογές του και την ειλικρίνεια να παραδέχεται τα λάθη του. Ο άνθρωπος πίσω από τον Μπάμπη του «Ρεμπέτικου», τον Παπαδόπουλο της «Λούφας και Παραλλαγής», τους ήρωες του «Κάμπινγκ» και τόσες ακόμη φιγούρες που άφησε πίσω του. Ένας καλλιτέχνης που δεν προσπάθησε ιδιαίτερα να γίνει αρεστός. Προσπάθησε να παραμείνει ο εαυτός του.

Και ίσως γι’ αυτό κατάφερε τελικά κάτι πολύ δυσκολότερο: να μείνει αξέχαστος.

Διαβάστε ακόμη

SHOWBIZ

Διαζύγιο Λιβάνη - Ανδρομάχης: Το πρόσωπο-κλειδί που μπήκε στη μέση

Οι πραγματικές σχέσεις με τη νύφη της