Η πεθαμένη Ζωή Λάσκαρη… βγήκε από τον τάφο της για να… πρωταγωνιστήσει σε βιντεοκλίπ! Στην εποχή όπου η Τεχνητή Νοημοσύνη έχει εισβάλει στις επιστήμες και στην καθημερινότητα εκατομμυρίων ανθρώπων, κάποιοι σκέφτηκαν να «αναστήσουν» τη μεγάλη σταρ του ελληνικού σινεμά και να τη βάλουν να παίξει στο βιντεοκλίπ του νέου τραγουδιού του Φράνκο Αλφόνσο με τον τίτλο «Δεν θα αφήσω»!
- Από τον Γιάννη Αρμουτίδη
Και πολλοί, διαβάζοντας την είδηση, θα αναρωτηθούν «τι άλλο θα δούνε τα μάτια μας;», αλλά από τις αποκλειστικές φωτογραφίες που έφτασαν στα γραφεία της «Espresso» το μόνο σίγουρο είναι ότι με τη δημοσιοποίηση του θέματος θα προκληθεί τεράστιος σάλος τόσο από τους θαυμαστές της Ζωίτσας όσο και από την οικογένειά της, τον σύζυγό της, ποινικολόγο Αλέξανδρο Λυκουρέζο, και τις δύο κόρες της, Μάρθα Κουτουμάνου και Μαρία-Ελένη Λυκουρέζου!
Στο βιντεοκλίπ, λοιπόν, το οποίο κυκλοφόρησε στις αρχές Απριλίου, πρωταγωνιστούν ο τραγουδιστής και η… Ζωή Λάσκαρη, με ορισμένα από τα πλάνα μάλιστα να τους δείχνουν αγκαλιά σε κινηματογράφο, με τη Λάσκαρη να τρώει… ποπ κορν, ή έξω από ένα ξωκλήσι πιασμένους χέρι χέρι! Εχοντας δει τις φωτογραφίες που έφτασαν στο γραφείο μας, αποφασίσαμε για τις ανάγκες του ρεπορτάζ να επικοινωνήσουμε με τον Φράνκο Αλφόνσο για να μάθουμε πώς αποφάσισε να… αναστήσει μέσω της Τεχνητής Νοημοσύνης τη Λάσκαρη και να τη βάλει συμπρωταγωνίστριά του στο βιντεοκλίπ.
Ο ίδιος, μετά το αρχικό ξάφνιασμα για τον λόγο της επικοινωνίας, δέχτηκε να μιλήσει στην «Espresso», θέλοντας να ξεκαθαρίσει τα πράγματα: «Ενας αγαπημένος μου φίλος, ο Μάκης Γιαπράκας, μου άφησε κληρονομιά μία κασέτα, που έγραφε πάνω “Για τον Φράνκο”. Μου την παρέδωσε ο γνωστός στιχουργός Γιώργος Λεκάκης, ο οποίος μου είπε πως ήταν η κληρονομιά του Μάκη για εμένα. Ηταν γεμάτη τραγούδια. Τα άκουσα και επέλεξα το συγκεκριμένο. Επρεπε, όμως, να βρω στη συνέχεια την πρωταγωνίστρια που θα με πλαισιώσει στο κλιπ. Και τότε σκέφτηκα να δημιουργήσω μια πρωταγωνίστρια του ελληνικού κινηματογράφου, η οποία ήταν και φίλη μου όσο ζούσε: τη Ζωή Λάσκαρη. Να ξεκαθαρίσω κάτι: στην κατασκευή των πλάνων του βιντεοκλίπ δεν διάλεξα κυριολεκτικά τη Λάσκαρη, αλλά έδωσα στην AI την περιγραφή της γυναίκας που θα μπορούσε να με πλαισιώσει στο συγκεκριμένο τραγούδι, σε συγκεκριμένη ηλικία και με κεντρικό άξονα το να αποπνέει αέρα παλιάς, πετυχημένης ελληνικής ταινίας. Πάνω σε αυτό, λοιπόν, δημιούργησα το σκηνικό στο βιντεοκλίπ, το οποίο πατάει πάνω σε πολύ σημαντικές σκηνές του ελληνικού κινηματογράφου και είναι γυρισμένο χάρη στην Τεχνητή Νοημοσύνη εξ ολοκλήρου σε κυκλαδίτικο νησί».
Και συνεχίζει: «Με την Τεχνητή Νοημοσύνη και τις νέες τεχνολογίες, που σπούδασα, ήθελα να δημιουργήσω κάτι για μένα εδώ και πολλά χρόνια. Και, όσο κι αν σας φαίνεται καινούργιο ή περίεργο, περίμενα την AΙ για αυτό που μου αρέσει να κάνω: να δημιουργώ ταινίες! Αυτό, λοιπόν, εφάρμοσα στο δικό μου βιντεοκλίπ. Η Ζωή Λάσκαρη ξαναζωντάνεψε στο βιντεοκλίπ, γιατί η γυναίκα που οραματίστηκα και έδωσα όλα τα στοιχεία περιγραφής της στην AI προέκυψε από μόνη της να είναι η Ζωή Λάσκαρη! Αυτό με ενθουσίασε ακόμα περισσότερο. Κάποια στιγμή, όμως, αναγκάστηκα να αλλάξω πολλά από τα πλάνα και τις σκηνές, γιατί της έμοιαζε τόσο πολύ, που ήταν σαν να την ξεσήκωσα από ελληνικές ταινίες».
Στη διάρκεια της συζήτησής μας ήταν αναπόφευκτη η ερώτηση αν σκέφτηκε ότι θα υπάρξουν πολλές αντιδράσεις. «Σαφώς και όταν ολοκληρώθηκε το βιντεοκλίπ και κυκλοφόρησε σκέφτηκα ότι ενδεχομένως να παρεξηγηθεί η κίνησή μου αυτή, παρότι χαρακτηρίζεται μόνο από αγάπη και αποτελεί φόρο τιμής στο μεγαλύτερο είδωλο του ελληνικού κινηματογράφου. Βεβαίως, είχα κάποια ηθικά διλήμματα, και πάντα έχω, γιατί η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να παραβιάσει ορισμένες ευαίσθητες ισορροπίες. Ομως, επειδή είχα καλή πρόθεση, είμαι βέβαιος ότι δεν θα παρεξηγηθεί από κανέναν. Το πιο σημαντικό όλων είναι ότι την παρουσίασα με αξιοπρέπεια, ώστε να μην υπάρχει το παραμικρό ζήτημα. Ηταν μια εσάνς της Ζωής! Σκέφτηκα επίσης ότι μπορεί να υπάρξει αντίδραση από την οικογένειά της, όμως, επειδή με τη Ζωίτσα ήμασταν φίλοι, όπως και με την κόρη της, τη Μάρθα, δεν το θεώρησα κακό. Δυστυχώς, δεν ξέρω πού βρίσκεται σήμερα η Μάρθα. Εψαξα πολύ για να τη βρω, αλλά δεν τα κατάφερα. Ηθελα να την ενημερώσω και να της πω ότι πρωταγωνίστρια στο νέο βιντεοκλίπ μου είναι η μητέρα της. Αν μπορούσα να βάλω στα πλάνα ολόιδια τη Λάσκαρη, με επίσημη άδεια, θα την έβαζα! Η μόνη που μπορεί να ζητήσει να αφαιρεθεί το πρόσωπό της από το βιντεοκλίπ είναι η οικογένειά της, όμως το αποκλείω, γιατί όλοι τους γνώριζαν πόσο με αγαπούσε η Ζωίτσα και πόσο την αγαπούσα και εγώ. Αλλά δεν είναι μόνο αυτό… Η AΙ είναι ένας πολύ ευαίσθητος τομέας και δεν υπάρχει -ακόμα- καμιά ακριβής νομική πρόβλεψη. Επιπλέον, το πρόσωπο στο βιντεοκλίπ μου μοιάζει πολύ στη Λάσκαρη, αλλά δεν είναι η Ζωή Λάσκαρη. Δημιούργησα πλάνα της σε ένα μοντέλο -ως αποτέλεσμα της Τεχνητής Νοημοσύνης- που μοιάζει στα φυσικά χαρακτηριστικά στη Ζωή, ακριβώς στην περιγραφή που έδωσα, χωρίς να χρειαστεί να δώσω φωτογραφία της» λέει από την άλλη άκρη της τηλεφωνικής γραμμής, ολοκληρώνοντας την κουβέντα μας.
Μένει να δούμε αν θα υπάρξουν επίσημες αντιδράσεις από την οικογένεια της αείμνηστης σταρ, μετά τη δημοσιοποίηση του θέματος.
Το θολό νοµικό πλαίσιο για τη χρήση της ΑI
Σχετικά με τη χρήση της εικόνας, της φωνής ή γενικότερα της προσωπικότητας αποβιώσαντος προσώπου μέσω τεχνολογιών Τεχνητής Νοημοσύνης (AI/deepfake), o δικηγόρος Στάθης Παπαγεωργίου, μιλώντας στην «Espresso», επισημαίνει πως πρόκειται για ζήτημα που εγείρει σοβαρά νομικά θέματα τόσο σε επίπεδο προστασίας προσωπικότητας όσο και πνευματικής ιδιοκτησίας. «Παρότι το ελληνικό και το ευρωπαϊκό δίκαιο δεν έχουν ακόμη θεσπίσει ειδικό και πλήρως εξειδικευμένο κανονιστικό πλαίσιο για τις “ψηφιακές αναβιώσεις” μέσω AI, η χρήση αυτή δεν μπορεί να θεωρηθεί ελεύθερη ή ανεξέλεγκτη. Κατά το ελληνικό δίκαιο, τα άρθρα 57, 59, 914 και 932 ΑΚ προστατεύουν την προσωπικότητα, τη μνήμη και την υστεροφημία του θανόντος μέσω των οικείων του, όταν η εικόνα ή η ταυτότητά του χρησιμοποιούνται χωρίς συναίνεση κατά τρόπο προσβλητικό, παραπλανητικό ή εμπορικά εκμεταλλευτικό. Παράλληλα, ο ν. 2121/1993 περί πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύει συγγενικά και περιουσιακά δικαιώματα καλλιτεχνών και ερμηνευτών, τα οποία μετά τον θάνατό τους ασκούνται από τους νόμιμους δικαιούχους ή κληρονόμους.
Επομένως, η αναπαραγωγή της εικόνας, της φωνής ή της καλλιτεχνικής παρουσίας ενός θανόντος μέσω AI χωρίς προηγούμενη άδεια των δικαιούχων συνιστά παράνομη προσβολή προσωπικότητας και μη επιτρεπτή οικονομική εκμετάλλευση στοιχείων της ταυτότητάς του. Υπό τα δεδομένα αυτά, η χρήση AI για την “ψηφιακή αναβίωση” αποβιώσαντος προσώπου σε videoclip ή άλλο οπτικοακουστικό έργο χωρίς ρητή συναίνεση της οικογένειας ή των νόμιμων δικαιούχων δύναται να χαρακτηριστεί παράνομη, καταχρηστική και προσβλητική της μνήμης και της προσωπικότητάς του. Ετσι, γεννάται αυτοτελές δικαίωμα για τους οικείους του να ζητήσουν άρση της προσβολής, παράλειψή της στο μέλλον και χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης, όταν προσβάλλεται η μνήμη του νεκρού ή θίγεται η οικογενειακή τους σφαίρα. Περαιτέρω, τυχόν χρήση disclaimer ή αναφοράς ότι το περιεχόμενο “αποτελεί προϊόν AI” ή ότι “δεν παραπέμπει σε συγκεκριμένο υπαρκτό πρόσωπο”, δεν αρκεί αφ’ εαυτής για την άρση της παρανομίας, όταν από τα πραγματικά χαρακτηριστικά της απεικόνισης προκύπτει σαφής ταύτιση με συγκεκριμένο πρόσωπο».