«Ο Γολγοθάς» ξεκινά μετά το τελευταίο κουδούνι

Ένα εκπαιδευτικό σύστημα που, αντί να στηρίζει την οικογένεια, την οδηγεί στην κατάρρευση

Η φωνή της 4ΑΜΕΑ με τη Νένα Χρονοπούλου

Διαβάστε ακόμη

ΡΕΠΟΡΤΑΖ

Αίγιο: Η κλήση στον φίλο και τα νέα στοιχεία για το φονικό

Νέα στοιχεία εξετάζουν οι Αρχές για το διπλό φονικό στον Λόγγο Αιγιαλείας, με θύματα τη 54χρονη Μαρία και τον 26χρονο Ολύμπιο. Ο 65χρονος Ιταλός…

Σε λίγες ημέρες το κουδούνι των σχολείων θα χτυπήσει για τελευταία φορά, σηματοδοτώντας την έναρξη των καλοκαιρινών διακοπών.

Για τα παιδιά τυπικής ανάπτυξης και τις οικογένειές τους η περίοδος αυτή μεταφράζεται σε ξενοιασιά, παιχνίδι και ένταξη σε δημοτικά camps, αθλητικά προγράμματα ή δημιουργική απασχόληση, επιτρέποντας στους εργαζόμενους γονείς να συνεχίσουν την επαγγελματική τους ζωή μέχρι να έρθει η δική τους άδεια.

Για τις οικογένειες των παιδιών με αναπηρία, όμως, η ίδια ακριβώς στιγμή σηματοδοτεί την έναρξη ενός τρίμηνου Γολγοθά.

Ακόμα μία φορά τα παιδιά ΑμεΑ και οι γονείς τους βρίσκονται σε δυσμενή θέση, θύματα ενός εκπαιδευτικού συστήματος που πάσχει από τραγική έλλειψη συνέχειας.

Από τη στιγμή που κλείνει το ειδικό σχολείο, η κρατική εκπαιδευτική ομπρέλα εξαφανίζεται πλήρως. Η σκληρή πραγματικότητα που βιώνει η ελληνική οικογένεια είναι αμείλικτη: τα παιδιά σταματούν απότομα την εκπαίδευση, στερούνται τη σταθερότητα και, τελικά, παλινδρομούν.

Παλινδρόμηση

Κάθε ειδικός παιδαγωγός γνωρίζει καλά ότι η εξέλιξη ενός παιδιού με αναπηρία βασίζεται στη σταθερή, απαρέγκλιτη καθημερινή ρουτίνα.

Όταν το παιδί βρίσκεται μέσα σε ένα οργανωμένο, δομημένο πλαίσιο καθημερινής πρωινής εκπαίδευσης, χτίζεται μια υγιής καθημερινότητα, που αποτελεί το μοναδικό όχημα για τη γνωστική και την κοινωνική του εξέλιξη.

Όταν αυτή η ρουτίνα σπάει βίαια, γκρεμίζεται μέσα σε λίγες εβδομάδες ό,τι χτίστηκε με κόπο, ιδρώτα και δάκρυα κατά τη διάρκεια ολόκληρης της σχολικής χρονιάς.

Έννοιες και δεξιότητες κοινωνικές, γνωστικές και συμπεριφορικές, που κατακτήθηκαν με αμέτρητες ώρες προσπάθειας, χάνονται στο κενό του καλοκαιριού.

Τρεις μήνες δίχως ειδικό σχολείο δεν αποσυντονίζουν απλώς τα παιδιά· τα αποδιοργανώνουν πλήρως.

Το πρόβλημα, βέβαια, δεν περιορίζεται στο καλοκαίρι. Τα δεκαπενθήμερα των Χριστουγέννων και του Πάσχα, τα τριήμερα και τα Σαββατοκύριακα φαντάζουν στα μάτια αυτών των παιδιών ως ένα ακατανόητο, τρομακτικό μαρτύριο.

Για ένα παιδί που πασχίζει να συλλάβει την έννοια του «χθες», του «σήμερα» και του «αύριο», η ξαφνική μετάβαση στο «τρεις μήνες χωρίς σχολείο» είναι ένας νοητικός και συναισθηματικός λαβύρινθος.

Οικονομική εξόντωση

Την ίδια στιγμή, οι γονείς βρίσκονται αντιμέτωποι με το φάσμα της οικονομικής, επαγγελματικής και ψυχολογικής εξόντωσης.

Στην Ελλάδα, η μητέρα ή ο πατέρας ενός παιδιού με αναπηρία αναγκάζεται συχνά να εγκαταλείψει την εργασία του κατά τους καλοκαιρινούς μήνες, ή και μόνιμα, για να εκτελέσει χρέη αποκλειστικού φροντιστή, καθώς το κράτος δεν παρέχει κανένα έκτακτο οικονομικό βοήθημα για την κάλυψη αυτού του κενού.

Επιπλέον, η πλειονότητα αυτών των οικογενειών, λυγίζοντας κάτω από το βάρος των γενικότερων οικονομικών δυσκολιών της εποχής, δεν έχει καν τη δυνατότητα να πάει διακοπές.

Οι γονείς ξεμένουν στην πόλη, εγκλωβισμένοι στους τέσσερις τοίχους.

Τα ΚΔΑΠ-ΑμεΑ επιτελούν σπουδαίο έργο, όμως οι θέσεις μέσω voucher είναι απελπιστικά περιορισμένες και η γραφειοκρατία αφήνει εκατοντάδες παιδιά εκτός νυμφώνος.

Ακόμη, όμως, και για τα παιδιά που θα καταφέρουν να εξασφαλίσουν μια θέση, οι δομές αυτές συχνά δεν έχουν τη δυνατότητα να τα απορροφήσουν για πλήρες ωράριο και καθημερινή φοίτηση, προσφέροντας μόνο λίγες ώρες απασχόλησης κάποιες ημέρες της εβδομάδας.

Το χειρότερο όλων; Τον Αύγουστο, τον πιο δύσκολο μήνα του καλοκαιριού, τα ΚΔΑΠ-ΑμεΑ κλείνουν εντελώς.

Όσο για τα κρατικά κατασκηνωτικά προγράμματα, αυτά λειτουργούν με το απαράδεκτο σύστημα της κλήρωσης, μετατρέποντας το δικαίωμα του παιδιού στην απασχόληση σε ένα ιδιότυπο «τυχερό παιχνίδι».

Η αόρατη τραγωδία

Πίσω, όμως, από τη γενική εικόνα κρύβεται μία ακόμη πιο σκληρή, βουβή τραγωδία που σοκάρει.

Σε πάρα πολλές περιπτώσεις, υπό το δυσβάσταχτο ψυχολογικό βάρος της διαχείρισης μιας βαριάς αναπηρίας, οι ισορροπίες ακολουθούν μια δραματική πορεία: ο σύζυγος τις περισσότερες φορές εγκαταλείπει την εστία, αφήνοντας τη μητέρα μόνη της να σηκώσει έναν ασήκωτο σταυρό.

Αυτές οι διαλυμένες, μονογονεϊκές οικογένειες καλούνται να επιβιώσουν αποκλειστικά και μόνο με το πενιχρό κρατικό επίδομα του παιδιού.

Για αυτές τις μάνες η έννοια της «ιδιωτικής παράλληλης στήριξης», των εξειδικευμένων καλοκαιρινών κέντρων ή των ιδιωτικών ειδικών θεραπειών, λογοθεραπείες, εργοθεραπείες, κατά τους καλοκαιρινούς μήνες είναι μια πολυτέλεια επιστημονικής φαντασίας.

Δεν μπορούν να προσφέρουν στο παιδί τους ούτε τα απαραίτητα.

Για αυτές τις γυναίκες η ύπαρξη ενός δημόσιου, δωρεάν εκπαιδευτικού πλαισίου που θα λειτουργούσε καθ’ όλο το έτος δεν θα ήταν απλώς μια διευκόλυνση· θα ήταν ένα θείο βάλσαμο, ένα σωσίβιο επιβίωσης για τις ίδιες και τα παιδιά τους.

Μέσα σε αυτή την απόλυτη κρατική ανυπαρξία αναδεικνύεται ακόμα ένας επικίνδυνος παράγοντας: η τραγική έλλειψη έμπειρου και εξειδικευμένου προσωπικού.

Όταν αρχίζουν τα ελάχιστα κατασκηνωτικά προγράμματα οι γονείς επιδίδονται σε ένα απελπισμένο, καθημερινό σαφάρι για την εύρεση συνοδών.

Η απόγνωσή τους είναι τόσο βαθιά, που, προκειμένου να καταφέρουν τα παιδιά τους να βγουν για λίγο από το σπίτι, φτάνουν στο σημείο να προσλαμβάνουν ακόμα και εντελώς άγνωστους συνοδούς, χωρίς πρότερη εμπειρία ή συστάσεις.

Αυτή η αναγκαστική επιλογή, όμως, εγκυμονεί τεράστιους κινδύνους για την πνευματική, την ψυχική αλλά και τη σωματική υγεία των παιδιών, καθώς καλούνται να διαχειριστούν ευάλωτες ψυχές άνθρωποι που δεν γνωρίζουν τις ιδιαίτερες ανάγκες, τις κρίσεις ή τις φαρμακευτικές αγωγές τους.

Η αναγκαιότητα να βρεθεί η «χρυσή τομή» στην Ελλάδα

Η σύγκριση με την Ευρώπη αποδεικνύει περίτρανα ότι η πρόταση για τη δημιουργία κρατικών εκπαιδευτικών camps μέσω του υπουργείου Παιδείας δεν αποτελεί ουτοπική πολυτέλεια, αλλά αυτονόητη, επείγουσα κοινωνική ανάγκη.

Σίγουρα οι εκπαιδευτικοί της ειδικής αγωγής, που επιτελούν ένα εξαντλητικό και ιερό έργο καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, δικαιούνται τις διακοπές τους. Η «χρυσή τομή», όμως, μπορεί και πρέπει να βρεθεί.

Αν υπήρχαν μόνιμα κρατικά προγράμματα που να μπορούν να απασχολούν ΟΛΑ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ που φοιτούν στην Ειδική Αγωγή, χωρίς κληρώσεις, χωρίς αποκλεισμούς, χωρίς εισοδηματικά κριτήρια και με εγγυημένο, εξειδικευμένο προσωπικό, θα δινόταν μια τεράστια ανάσα ζωής σε χιλιάδες σπιτικά που δοκιμάζονται.

Το κράτος οφείλει να στελεχώσει καλοκαιρινές δομές ειδικής αγωγής και συμπεριληπτικά camps, επιστρατεύοντας νέους αναπληρωτές, εξειδικευμένους θεραπευτές και κοινωνικούς λειτουργούς, καλύπτοντας με ασφάλεια ολόκληρη την περίοδο μέχρι τον Σεπτέμβριο.

Η Πολιτεία πρέπει επιτέλους να κατανοήσει ότι η Ειδική Αγωγή δεν είναι ένα πρόγραμμα «περιορισμένων ημερών» που λήγει με το χτύπημα του τελευταίου κουδουνιού. Είναι μια διαρκής, καθημερινή ανάγκη.

Το να αφήνονται οι οικογένειες των ΑμεΑ στην τύχη τους κάθε καλοκαίρι, αναγκασμένες να εγκλωβίζονται ή να εμπιστεύονται τα παιδιά τους σε άγνωστα χέρια από απόγνωση, δεν είναι απλώς εκπαιδευτικό κενό· είναι δείγμα μιας ανάλγητης κοινωνίας που αρνείται να προστατεύσει τα πιο ευάλωτα μέλη της και τις μητέρες που παλεύουν μόνες τους στο σκοτάδι.

Τα μοντέλα που χρησιμοποιούν στην υπόλοιπη Ευρώπη

Το πρόβλημα της «καλοκαιρινής απώλειας μάθησης» δεν είναι αποκλειστικά ελληνικό, όμως στην υπόλοιπη Ευρώπη αντιμετωπίζεται με οργανωμένη κρατική πρόνοια μέσα από δύο βασικά μοντέλα:

1.     Το Μοντέλο της «Σχολικής Χρονιάς Παρατεταμένης Διάρκειας» (Extended School Year – ESY): Σε χώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ιρλανδία αναγνωρίζεται νομικά ότι η διακοπή της εκπαίδευσης προκαλεί σοβαρή παλινδρόμηση στα παιδιά με βαριές αναπηρίες ή στο φάσμα του αυτισμού. Μέσω κρατικών προγραμμάτων, όπως το July Provision στην Ιρλανδία, εξειδικευμένοι και ήδη γνωστοί στο παιδί παιδαγωγοί ή βοηθοί συνεχίζουν την απασχόληση είτε στο σχολικό περιβάλλον είτε κατ’ οίκον για αρκετές εβδομάδες μέσα στο καλοκαίρι. Αντίστοιχα, στη Γερμανία, οι καλοκαιρινές διακοπές των ειδικών σχολείων είναι σημαντικά μικρότερες, περίπου 6 εβδομάδες, ενώ οι δήμοι χρηματοδοτούν δομές ημερήσιας φροντίδας (Hort) με πιστοποιημένο προσωπικό καθ’ όλη τη διάρκεια του καλοκαιριού, διατηρώντας τη σταθερότητα που έχουν ανάγκη τα παιδιά και προστατεύοντας το οικογενειακό εισόδημα.

2.     Το Μοντέλο των Συμπεριληπτικών Καμπ (Inclusive Summer Camps): Στη Σκανδιναβία, Σουηδία, Φινλανδία, και τη Γαλλία, η φιλοσοφία βασίζεται στην πλήρη κοινωνική συμπερίληψη. Οι δήμοι υποχρεούνται να λειτουργούν καλοκαιρινά camps ανοιχτά για όλα τα παιδιά. Τα παιδιά με αναπηρία συμμετέχουν κανονικά στις δραστηριότητες μαζί με τα παιδιά τυπικής ανάπτυξης, έχοντας, όμως, στο πλευρό τους προσωπικό συνοδό (shadow teacher), ο οποίος επιλέγεται, εκπαιδεύεται και αμείβεται εξ ολοκλήρου από το κράτος. Με αυτόν τον τρόπο εγγυάται η ασφάλεια του παιδιού, αποφεύγεται ο επικίνδυνος ερασιτεχνισμός, το παιδί δεν απομονώνεται κοινωνικά και ο γονέας μπορεί να συνεχίσει να εργάζεται απερίσπαστος.