Η αλήθεια πίσω από το ραδιοφωνικό θαύμα του Όρσον Ουέλς

Ο Όρσον Ουέλς έκλεισε για πάντα τα μάτια του στις 10 Οκτωβρίου 1985. Όσοι μελέτησαν το έργο του παρατήρησαν ότι προσέφερε λιγότερα από αυτά που μπορούσε να δώσει στο κοινό, για τον απλούστατο λόγο ότι ήταν πολύ μπροστά από την εποχή του.

Μόλις στα 23 χρόνια του έγινε διάσημος, ίσως για τους λάθος λόγους. Είναι η περίφημη ιστορία με την ραδιοφωνική μεταφορά του μυθιστορήματος του Χέρμπερτ Τζορτζ Ουέλς Ο Πόλεμος των Κόσμων.

Υπάρχουν πολλές αλήθειες και ψέματα για αυτήν την ραδιοφωνική εκπομπή.

Ο Ουέλς έκανε υποδειγματική ραδιοφωνική δουλειά. Πήρε ένα βιβλίο που αναφερόταν σε μια επίθεση Αρειανών στην Αγγλία του 19ου αιώνα κι αν έμενε πιστός στο κείμενο θα δημιουργούσε ένα αδιάφορο ωριαίο θεατρικό πρόγραμμα σαν κι αυτά που ακουγόντουσαν κατά κόρο στους ραδιοφωνικούς σταθμούς την εποχή εκείνη.

Μετέφερε, όμως τη δράση, στην Αμερική του 1938, έδωσε τη μορφή ραδιοχρονικού παρουσιάζοντας ουσιαστικά σαν ένα μεγάλο έκτακτο δελτίο ειδήσεων την ιστορία του.

Τόσο στην εισαγωγή, όσο και στην αποφώνηση ανέφερε καθαρά ότι πρόκειται για θεατρική παράσταση.

Ακούσετε όλη την εκπομπή που έμεινε στην ιστορία

Προς τι τότε τόσος θόρυβος; Οι Αμερικανοί ακροατές είχαν ακούσει στις 6 Μαΐου 1937 σε απευθείας μετάδοση την καταστροφή του Χίντεμπουργκ, το γερμανικού αερόπλανου στο Νιου Τζέρσεϊ. Ήταν η πρώτη φορά που μια καταστροφή δεν την διάβαζαν την επόμενη μέρα στις εφημερίδες, ούτε την μάθαιναν σε μια αναγγελία σε ένα ραδιοφωνικό δελτίο ειδήσεων, αλλά την ζούσαν μαζί με τον ρεπόρτερ που για άλλο πήγε κι άλλο του προέκυψε.

Ένα μήνα νωρίτερα στις 29 Σεπτεμβρίου 1938 άκουγαν τα νέα από την Ευρώπη. Η περίφημη Συμφωνία του Μονάχου που πρόσκαιρα απομάκρυνε τον πόλεμο τους ενδιέφερε. Οι περισσότεροι Αμερικανοί είχαν συγγενείς στην Ευρώπη, πολλοί ήταν μετανάστες ή η πρώτη γενιά των παιδιών τους και το βασικότερο υποψιάζονταν ότι θα επαναλμβανόταν η ιστορία του προηγούμενου πόλεμου και η χώρα τους, αργά ή γρήγορα, θα συμμετείχε σε αυτόν.

Υπήρχε, λοιπόν, πρόσφορο έδαφος για πανικό. Όμως ακόμα κι έτσι δεν σημειώθηκαν τα φοβερά και τρομερά γεγονότα. Μπορεί κάποιοι να βγήκαν στους δρόμους τρομοκρατημένοι, αλλά ο μεγάλος θόρυβος προήλθε από αλλού.

Οι εφημερίδες της εποχής έβλεπαν το ραδιόφωνο ως τον μεγάλο ανταγωνιστή τους. Όχι στην ενημέρωση, αλλά στη διαφήμιση. Τα διαφημιστικά τους έσοδα περιορίζονταν καθώς οι διαφημιστές είχαν ανακαλύψει το νέο μέσο. Ο θόρυβος είχε και οικονομικά κίνητρα.

Η εταιρεία δημοσκοπήσεων που μετρούσε για λογαριασμό των διαφημιστών την απήχηση των ραδιοφωνικών προγραμμάτων μετά την μετάδοση της εκπομπής έκανε 5.000 τηλεφωνικές κλήσεις με την ερώτηση ποια εκπομπή ακούσατε. Το επίμαχο πρόγραμμα το είχαν παρακολουθήσει μόλις το 2% του δείγματος. Οι υπόλοιποι άκουγαν άλλα προγράμματα όπως το Sanborn Hour στο NBC που είχε καθιερωθεί στη ζώνη αυτή ή είχαν κλειστές τις συσκευές τους.

Σημαντική ήταν και η… βοήθεια της αστυνομίας. Το στούντιο που μεταδιδόταν το πρόγραμμα κατακλείστηκε από αστυνομικούς που ήθελαν να σταματήσουν τη μετάδοση. Οι υπάλληλοι του ραδιοφωνικού σταθμού είχαν σταθεί μπροστά στην πόρτα του στούντιο για να τους εμποδίσουν να μπουν. Και μετά την εκπομπή έκλεισαν σε ξεχωριστά δωμάτια τους συντελεστές της λέγοντάς τους ότι από τον πανικό υπάρχουν χιλιάδες νεκροί σε μια προσπάθεια να ομολογήσουν ότι με το πρόγραμμα έβλαψαν την δημόσια ασφάλεια!

Σύλληψη, αστυνομική βία, τηλέφωνα στον σταθμό για το τι είναι αυτά που λένε από ακροατές που δεν είχαν ακούσει από την αρχή την εκπομπή ήταν το τέλειο συστατικό για μια ιστορία στην πρώτη σελίδα. Το… αλατάκι το έριξε ένα τηλεγράφημα του πρακτορείου Associated Press που μεγαλοποιούσε τα γεγονότα. Από αυτό έπλασαν τις ιστορίες τους οι περισσότερες εφημερίδες που κυκλοφορούσαν μακριά από την Νέα Υόρκη.

Ο Ουέλς την επόμενη μέρα κάλεσε τους δημοσιογράφους. Είχε τρομοκρατηθεί από τον θόρυβο. Ήξερε ότι γινόταν γνωστός για τους λάθους λόγους και φοβόταν ότι η καριέρα του θα τελείωνε εκεί. Υπεραμύνθηκε του προγράμματος. Αποκάλυψε μάλιστα ότι η ιδέα του μπήκε από παλαιότερο πρόγραμμα του BBC. Το 1926 ο Ρόναλντ Νοξ είχε παρουσιάσει ένα ανάλογο πρόγραμμα όπου περιέγραφε την κατάληψη του Κοινοβουλίου στο Λονδίνο από διαδηλωτές, τον θάνατο ενός υπουργού και την καταστροφή του Μπινγκ Μπεν! Εκείνες της μέρες υπήρχε σε όλη τη χώρα απεργία, εφημερίδες δεν κυκλοφορούσαν και πολλοί πίστεψαν ότι ήταν αλήθεια.

Είπε και κάτι ακόμα, ότι σε σαράντα λεπτά προγράμματος, από την ώρα που γίνεται αντιληπτό ότι οι Αρειανοί είναι στη Γη, γίνονται μάχες, κινητοποιούνται τεράστιες δυνάμεις στρατού, διανύονται απίστευτες αποστάσεις από στρατιωτικές δυνάμεις και απλούς πολίτες…

Σε τρεις εβδομάδες καταγράφηκαν 12.500 άρθρα στις εφημερίδες για το γεγονός. Λίγες από αυτές πήραν το μέρος του επικαλούμενες το ραδιοφωνικό κοινό που είναι έτοιμο και… καταναλώνει ότι του προσφέρουν οι σταθμοί.

Με τον καιρό αυτό που νόμιζε καταστροφή έγινε διαβατήριο για την επιτυχία. Ειδικά όταν ο Χίτλερ σε ομιλία του στο Μόναχο (8 Νοεμβρίου 1938) τον ανέφερε ονομαστικά χαρακτηρίζοντας τα όσα συνέβησαν ως παράδειγμα της διαφθοράς και της κατάπτωσης που μπορεί να οδηγήσει η Δημοκρατία.

Φιλελεύθερος σε ιδέες ο Ουέλς, αλλά πολλοί Αμερικανοί που έβλεπαν τον κίνδυνο να έρχεται πήραν το μέρος του.

Γεννήσεις

1790: Αλφόνσος Λαμαρτίνος, Γάλλος ποιητής και πεζογράφος. Πέθανε το 28 Φεβρουαρίου 1869.

1813: Γκιουζέπε Βέρντι, Ιταλός συνθέτης, πολιτικός και πατριώτης. Συνέθεσε 29 όπερες («Ναμπούκο», «Λομβαρδοί», «Οθέλος», «Αϊντα» κ.ά.). Πέθανε στις 27 Ιανουαρίου 1901.

1930: Χάρολντ Πίντερ, Άγγλος θεατρικός συγγραφέας. Πέθανε στις 24 Δεκεμβρίου 2008.

1953: Μιχάλης Κούσης, δρομέας μεγάλων αποστάσεων. Το 1979 στους Μεσογειακούς Αγώνες στο Σπλιτ κέρδισε τον Μαραθώνιο. Πέθανε στις 24 Μαΐου 2005.

1954: Φερνάντο Σάντος, Πορτογάλος προπονητής. Εργάστηκε με επιτυχία στην Εθνική ομάδα. Αλλά και σε ΑΕΚ, Παναθηναϊκό και ΠΑΟΚ.  Υπήρξε και προπονητής της εθνικής Πορτογαλίας με την οποία κέρδισε το Euro 2016 και το National League το 2019.

1968: Μαρίνος Ουζουνίδης, ποδοσφαιριστής και προπονητής. Είχε σημαντική καριέρα ως αθλητής Ξάνθη, Παναθηναϊκό, Χάβρη, Πανηλειακό και ΑΠΟΕΛ. Έγινε προπονητής, εργάστηκε μεταξύ άλλων σε Παναθηναϊκό, Άρη, Στεάουα Βουκουρεστίου, ΑΕΚ και Πανιώνιο.

1975: Αντώνης Βλοντάκης, πολίστας και ηθοποιός. Το 2002 αναδείχτηκε Πρωταθλητής Ευρώπης. Συμμετείχε σε τρεις Ολυμπιάδες. Το 2001 παντρεύτηκε την Playmate 1998 Κορίνα Στεργιάδου με την οποία απέκτησαν τρία παιδιά.

Θάνατοι

1853: Άντολφ Φούρτβενγκλερ (55 χρ.), Γερμανός αρχαιολόγος. Πραγματοποίησε ανασκαφές στην Ολυμπία, στον Ορχομενό Βοιωτίας και στην Αίγινα. Πέθανε στην Αθήνα, ο τάφος του βρίσκεται στο Α’ Νεκροταφείο.

1963: Εντίθ Πιάφ (47 χρ.), Γαλλίδα τραγουδίστρια που σημάδεψε ολόκληρη εποχή για τη μουσική. Πολυτάραχη και η ζωή της. Έζησε έντονους έρωτες με τελευταίο τον Θεοφάνη Λαμπούκα, κατά 20 χρόνια νεότερο της τον οποίο παντρεύτηκε ένα χρόνο πριν τον θάνατό της.

1974: Τίνα Λιβανού (45 χρ.), κόρη του πατριάρχη της εφοπλιστικής οικογένειας Σταύρου και της Αριέτας Ζαφειράκη. Από τον γάμο της με τον Αριστοτέλη Ωνάση απέκτησαν τον Αλέξανδρο και την Χριστίνα. Το 1962 θα ακολουθήσει ο γάμος της με τον Άγγλο Τζον Σπενσερ-Τσόρτσιλ, ενώ δέκα χρόνια αργότερα (1971) θα παντρευτεί τον πρώην σύζυγο της αδελφής της, εφοπλιστή Σταύρο Νιάρχο. Αυτοκτόνησε στο Παρίσι με ισχυρή δόση ναρκωτικών, δεν είχε καταφέρει ποτέ να ξεπεράσει τον θάνατο του γιου της Αλέξανδρου.

1985: Γιουλ Μπρίνερ (65 χρ.), Αμερικανός ηθοποιός. Μεγάλη του επιτυχία το «ο βασιλιάς κι εγώ» που παιζόταν και στο θέατρο. Ο ρόλος αυτός του έδωσε και το βραβείο Όσκαρ.

2004: Κρίστοφερ Ριβ (52 χρ.), Αμερικανός ηθοποιός. Έγινε διάσημος ερμηνεύοντας τον Superman στην ομώνυμη σειρά ταινιών. Σε ατύχημα στη διάρκεια ιππασίας έμεινε ανάπηρος.

Διαβάστε ακόμη

SHOWBIZ

Γιάννης Ζουγανέλης: «Ο πιο αδικημένος όλων σε αυτή την περίπτωση είναι ο Νίκος Καρβέλας»

Ο Γιάννης Ζουγανέλης γνωρίζει καλά την Άννα Βίσση και τον Νίκο Καρβέλα και σε συνέντευξή του τοποθετήθηκε για την κόντρα τους. «Δεν μου αρέσει…