Φωνή ΑμεΑ με τη Χρονοπούλου: Η ψυχοεκπαίδευση μέσα από την τέχνη

Η τέχνη δεν είναι μόνο ένας τρόπος ψυχαγωγίας ή δημιουργικής έκφρασης. Μπορεί να γίνει και ένα μέσο κατανόησης του εαυτού, των συναισθημάτων και των σχέσεων με τους άλλους. Οταν συνδυάζεται με την ψυχοεκπαίδευση, βοηθά παιδιά, εφήβους και ενήλικους να γνωρίσουν όσα συμβαίνουν μέσα τους και να μάθουν τρόπους αντιμετώπισης των δυσκολιών τους.

• Από την παιδοψυχαγωγό και Σύμβουλο παιδιού και Οικογένειας, Χρυσούλα Μαυράκη

Η ψυχοεκπαίδευση είναι η διαδικασία μέσα από την οποία ένας άνθρωπος ενημερώνεται για θέματα ψυχικής υγείας και αποκτά εργαλεία που μπορούν να τον βοηθήσουν στην καθημερινή ζωή. Μπορεί να αφορά το άγχος, τον θυμό, τη θλίψη, την αυτοεκτίμηση, τις σχέσεις, την επικοινωνία ή τη διαχείριση μιας δύσκολης εμπειρίας.

Συχνά οι πληροφορίες γύρω από την ψυχική υγεία δίνονται με επιστημονικούς όρους, που μοιάζουν δύσκολοι ή μακρινοί από την πραγματική ζωή. Η τέχνη μπορεί να μειώσει αυτή την απόσταση. Μια ζωγραφιά, ένα τραγούδι, ένα θεατρικό παιχνίδι ή μια ιστορία μπορεί να μετατρέψει μια αφηρημένη έννοια σε κάτι ζωντανό.  Η ζωγραφική είναι ίσως το πιο γνωστό παράδειγμα. Ενα παιδί που δυσκολεύεται να μιλήσει για τον φόβο του μπορεί να τον ζωγραφίσει σαν ένα τέρας, ένα σύννεφο ή ένα σκοτεινό δωμάτιο. Η εικόνα γίνεται αφετηρία για συζήτηση.
Το ίδιο μπορεί να γίνει και με τον θυμό. Ενα ηφαίστειο που γεμίζει πριν εκραγεί βοηθά ένα παιδί να καταλάβει ότι ο θυμός δεν εμφανίζεται ξαφνικά. Συνήθως προηγούνται μικρά σημάδια, όπως ένταση στο σώμα, γρήγορη αναπνοή, δυνατή φωνή ή ανάγκη να απομακρυνθεί. Οταν αυτά τα σημάδια αναγνωρίζονται έγκαιρα, το άτομο μπορεί να χρησιμοποιήσει τεχνικές ηρεμίας πριν χάσει τον έλεγχο.

Οι ιστορίες και τα παραμύθια αποτελούν επίσης σημαντικά εργαλεία. Μέσα από έναν ήρωα οι άνθρωποι μπορούν να δουν μια δυσκολία από ασφαλή απόσταση. Ενα παιδί που φοβάται την πρώτη μέρα στο σχολείο μπορεί να ταυτιστεί με έναν χαρακτήρα που νιώθει το ίδιο. Στους εφήβους οι ιστορίες μπορούν να ανοίξουν συζητήσεις για τη μοναξιά, τη φιλία, την απόρριψη και την ανάγκη αποδοχής. Ο έφηβος συχνά δυσκολεύεται να μιλήσει άμεσα για όσα τον απασχολούν. Είναι ευκολότερο να σχολιάσει πρώτα έναν ήρωα βιβλίου, μια κινηματογραφική σκηνή ή έναν στίχο τραγουδιού. Η μουσική έχει ξεχωριστή θέση στην ψυχοεκπαίδευση, επειδή συνδέεται άμεσα με τη διάθεση και τη μνήμη. Ενα τραγούδι μπορεί να βοηθήσει κάποιον να αναγνωρίσει τη λύπη, τον θυμό ή την ελπίδα.

Η μουσική μπορεί ακόμη να χρησιμοποιηθεί για χαλάρωση. Η αργή αναπνοή στον ρυθμό μιας ήρεμης μελωδίας, η προσοχή στους ήχους και η παρατήρηση των αλλαγών στο σώμα μπορούν να μειώσουν την ένταση. Το θέατρο και το παιχνίδι ρόλων δίνουν τη δυνατότητα δοκιμής νέων συμπεριφορών σε ασφαλές περιβάλλον. Ενα παιδί μπορεί να εξασκηθεί στο πώς θα ζητήσει βοήθεια από έναν δάσκαλο. Ενας έφηβος μπορεί να δοκιμάσει τι θα πει όταν ένας φίλος τον πιέζει να κάνει κάτι που δεν θέλει. Η κίνηση και ο χορός μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν ψυχοεκπαιδευτικά. Το σώμα πολλές φορές εκφράζει όσα δεν έχουν ακόμη γίνει λέξεις. Μέσα από απλές κινήσεις το άτομο μπορεί να παρατηρήσει πότε αισθάνεται ένταση, πότε χαλαρώνει και πώς αλλάζει η στάση του ανάλογα με το συναίσθημα.

Στο σχολείο η τέχνη προσφέρει πολλές δυνατότητες. Μια τάξη μπορεί να δημιουργήσει ένα κοινό κολάζ για τη διαφορετικότητα, ένα θεατρικό παιχνίδι για τον σχολικό εκφοβισμό ή ένα «δέντρο δυνατών σημείων», όπου κάθε παιδί γράφει ένα θετικό χαρακτηριστικό του. Η ψυχοεκπαίδευση μέσα από την τέχνη μπορεί να εφαρμοστεί και σε ομάδες γονέων. Οι γονείς μπορούν να χρησιμοποιήσουν εικόνες, ιστορίες ή μικρές σκηνές για να αναγνωρίσουν πώς αντιδρούν σε δύσκολες στιγμές με τα παιδιά τους. Ετσι, αντί να ακούσουν μόνο συμβουλές, έχουν την ευκαιρία να παρατηρήσουν τις δικές τους συμπεριφορές, να καταλάβουν τι τις προκαλεί και να δοκιμάσουν νέους τρόπους επικοινωνίας. Ωστόσο, η χρήση της τέχνης απαιτεί υπευθυνότητα. Δεν πρέπει κάθε ζωγραφιά ή δημιουργία να ερμηνεύεται αυθαίρετα. Ενα σκοτεινό χρώμα δεν σημαίνει πάντα θλίψη, ούτε ένα χαρούμενο τραγούδι αποδεικνύει ότι κάποιος είναι καλά. Το νόημα ενός έργου το γνωρίζει καλύτερα ο άνθρωπος που το δημιούργησε.

Εξίσου σημαντική είναι η ελεύθερη συμμετοχή. Κανείς δεν πρέπει να πιέζεται να παρουσιάσει τη ζωγραφιά του, να παίξει έναν ρόλο ή να μιλήσει για ένα προσωπικό βίωμα. Η τέχνη δεν πρέπει να γίνεται ακόμα μία δοκιμασία στην οποία ο άνθρωπος αισθάνεται ότι αξιολογείται. Δεν απαιτείται καλλιτεχνικό ταλέντο. Ο στόχος δεν είναι να δημιουργηθεί ένα όμορφο έργο, αλλά να δοθεί χώρος στην έκφραση και τη μάθηση. Μια απλή γραμμή, μια λέξη, ένας ρυθμός ή μια μικρή κίνηση μπορεί να έχει μεγάλη αξία όταν βοηθά κάποιον να κατανοήσει κάτι σημαντικό για τον εαυτό του. Η ψυχοεκπαίδευση μέσα από την τέχνη δεν αντικαθιστά την ψυχοθεραπεία, την ιατρική αξιολόγηση ή την ειδική θεραπευτική παρέμβαση όταν αυτές χρειάζονται. Μπορεί, όμως, να λειτουργήσει συμπληρωματικά, να ενισχύσει την πρόληψη και να κάνει τη γνώση γύρω από την ψυχική υγεία πιο προσιτή. Ιδιαίτερα για παιδιά και ανθρώπους που δυσκολεύονται να εκφραστούν λεκτικά προσφέρει έναν διαφορετικό δρόμο επικοινωνίας.

Η ψυχοεκπαίδευση μέσα από την τέχνη δείχνει ότι η γνώση για την ψυχική υγεία δεν χρειάζεται να περιορίζεται σε αίθουσες, διαλέξεις και δύσκολους όρους. Μπορεί να βρίσκεται σε ένα χρώμα, σε έναν στίχο, σε μια κίνηση ή σε έναν ρόλο. Οταν η δημιουργία συνδυάζεται με σωστή καθοδήγηση, σεβασμό και ασφάλεια, η τέχνη γίνεται ένα ουσιαστικό εργαλείο κατανόησης, πρόληψης και ενδυνάμωσης.

Διαβάστε ακόμη

SHOWBIZ

Πέθανε η Μάρω Κοντού: Θλίψη για τη μεγάλη κυρία του ελληνικού κινηματογράφου

Φτωχότερος ο καλλιτεχνικός κόσμος από σήμερα καθώς έφυγε από τη ζωή η Μάρω Κοντού. Η σπουδαία ηθοποιός έφυγε σε ηλικία 92 χρόνων.