Πρωτοβουλία βαθιάς πίστης για την Αγία των Αθηνών, την Αγία Φιλοθέη, και κάλεσμα σε όλους τους πιστούς στη Χάρη της, στις 19 Φεβρουαρίου, ανήμερα της εορτής της!
Από τη Μαρία Ανδρέου
Η δημοσιογράφος Αθηνά Καμπάκογλου και η βραβευμένη παγκοσμίως ερμηνεύτρια παραδοσιακών τραγουδιών Καίτη Κουλλιά μιλούν στην «Espresso» για την απόφασή τους να τιμήσουν με τον δικό τους τρόπο την Αγία Φιλοθέη, τη γυναίκα που έδωσε μεγάλο μέρος της περιουσίας της για να απελευθερώνει όμορφες γυναίκες που προορίζονταν για σκλάβες στα χαρέμια του σουλτάνου!
Mέσα από μια σειρά εκδηλώσεων με επίκεντρο το συναξάρι της και τη φιλανθρωπική της δράση σε περιοχές όπως η Πλάκα, τα Πατήσια, η Καλογρέζα, το Ψυχικό, οι πιστοί που θα βρεθούν στον Ιερό Ναό του Αγίου Ανδρέα στα Πατήσια θα έχουν την ευκαιρία να μάθουν ακόμα περισσότερα για το θεάρεστο έργο της!
«Προστάτιδα των γυναικών»
Ποια είναι η σχέση σου με την Αγία Φιλοθέη; Είναι παρούσα στη ζωή σου;
Η Αγία Φιλοθέη μπήκε στη ζωή μου γύρω στο 2000, όταν άφηνα το παιδί μου κάθε πρωί στο Δημοτικό Σχολείο της Πλάκας και μετά πήγαινα στη Μητρόπολη Αθηνών και προσκυνούσα τη Χάρη της.
Ηταν αυτές οι πολύτιμες στιγμές ησυχίας, που έκανα δώρο στον εαυτό μου, λίγο πριν αρχίσει η ημέρα μου. Γνώριζα ότι στην περίτεχνη λάρνακα ήταν το σκήνωμα της Αγίας Φιλοθέης, αλλά δεν γνώριζα με λεπτομέρεια τον βίο της και τη μεγάλη προσφορά της στο γένος μας.
Εννέα χρόνια πήγαινα κοντά της τα πρωινά. Της μιλούσα και ξεκινούσα χαρούμενη για την εργασία μου.
Πώς αποφάσισες να ασχοληθείς με τον βίο της Αγίας των Αθηνών;
Την αγάπησα πολύ και θαύμασα τα παράτολμα και επαναστατικά έργα της. Συγκλονίστηκα με τη δύναμή της και την αυτοθυσία της.
Μέσα στην Αθήνα υπάρχουν παντού τα ίχνη της, πραγματικά με άφησαν άφωνη η προσφορά της, ο αγώνας της, η καινοτομία της και, φυσικά, το μαρτύριό της.
Εδωσε τα πάντα, την αμύθητη περιουσία της, τα νιάτα της, την καρδιά της, ακόμα και την ίδια της ζωή για τον πονεμένο άνθρωπο και ειδικά για τις γυναίκες τις πιο καταφρονεμένες εκείνης της εποχής.
Μιλούσα στους φίλους μου για την Αγία και διαπίστωσα ότι πολλοί άνθρωποι, όπως και εγώ πριν, δεν γνώριζαν επακριβώς το μεγαλείο της. Αυτό με απασχολούσε και σκεφτόμουν με ποιον τρόπο θα μπορούσα να προσφέρω κάτι.
Ετσι, έπειτα από χρόνια, ήρθε η ιδέα να διηγηθούμε το συναξάρι της, όχι μόνο με τον λόγο, πράγμα το οποίο έχουν πράξει και άλλοι με επιτυχία, αλλά να το εμπλουτίσουμε με παραδοσιακά τραγούδια, που συνεπαίρνουν τον ακροατή με τον πλούτο τους.
Λόγος και μουσική για να μοιραστούμε τη χαρά μας και την ευγνωμοσύνη που τρέφουμε για τη Μεγάλη Κυρά των Αθηνών.
Τι περιμένουμε, δηλαδή, ανήμερα της εορτής της στις 19 Φεβρουαρίου;
Με την Καίτη Κουλλιά γνωριστήκαμε μέσα από τις εκπομπές, είχε τραγουδήσει κάποτε τον «Μπαρμπαγιαννακάκη», και έμεινα έκπληκτη!
Μου αρέσουν πολύ η φωνή της, η αγάπη της για τη μουσική και, το κυριότερο, η στάση ζωής της. Πρέπει να δίνουμε την πρέπουσα σημασία σε αυτά.
Πριν από έναν χρόνο συζήτησα μαζί της την ιδέα για το μουσικό συναξάρι της Αγίας Φιλοθέης και επισκεφτήκαμε μαζί το μετόχι της, τον Αγιο Ανδρέα στα Πατήσια, το βυζαντινό εκκλησάκι στην οδό Λευκωσίας.
Ο πατήρ Ιγνάτιος μας υποδέχτηκε με περισσή αγάπη, εξάλλου γνωρίζει την Καίτη, γιατί εδώ και πολλά χρόνια είναι υπεύθυνη της παιδικής χορωδίας.
Τώρα, λοιπόν, που ωρίμασαν οι συνθήκες, ήρθε η ώρα και εμείς με τη σειρά μας να διακονήσουμε τη Μεγάλη Κυρά!
Στις 19 Φεβρουαρίου, ημέρα της εορτής της, θα παρουσιάσουμε την παράστασή μας εκεί, στον τόπο του μαρτυρίου της, και η συγκίνησή μας είναι μεγάλη!
Πώς σχετίζονται το Ψυχικό και η Καλογρέζα με την Αγία Φιλοθέη;
Στο Ψυχικό η Αγία έφτιαξε πηγάδι για να ξεδιψούν οι διαβάτες, αλλά και να ποτίζουν οι χωρικοί. Η Αθήνα ήταν άνυδρη και αυτό το συγκεκριμένο έργο προσφοράς ήταν πολύ σημαντικό για την εποχή, ένα πραγματικό ψυχικό!
Στην Καλογρέζα ήταν το δεύτερο μετόχι της. Η Μεγάλη Δασκάλα είχε κοντά της 200 μοναχές και γύρω στις 1.500 μοναστηρίσιες, μαθήτριες δηλαδή, οι οποίες μάθαιναν κοντά της γράμματα και μια τέχνη για να μπορέσουν να ζήσουν.
Η έλλειψη χώρου την οδήγησε στην απόφαση να δημιουργήσει τα δύο μετόχια της στην Αττική. Το πρώτο ήταν στα Πατήσια, στην εκκλησία του Αγίου Ανδρέα, το οποίο προαναφέραμε, και το δεύτερο στην περιοχή της Καλογρέζας, που είναι το μοναδικό σωζόμενο βυζαντινό μετόχι στην Αθήνα.
Καλογρέζα σημαίνει καλογριούλα στα αρβανίτικα και ορίζει το μέρος όπου κηδεύτηκε η Αγία.
Είχε και μετόχια στα νησιά, στην Τζια, στην Ανδρο, στη Σαλαμίνα και την Αίγινα, λέγεται ότι στα νησιά έστελνε τις πιο όμορφες κοπέλες για να χαθούν τα ίχνη τους.
Ηταν πολύ επικίνδυνο να φυγαδεύεις κορίτσια από τα χαρέμια. Επαιζες το κεφάλι σου!
Ισχύει ότι το παλαιότερο σπίτι της Αθήνας ανήκει στην Αγία Φιλοθέη;
Καταγόταν από πολύ πλούσια οικογένεια, αλλά και ο άνδρας της επίσης.
Ο πατέρας της ήταν ο Αγγελος Μπενιζέλος, ένας από τους άρχοντες των Αθηνών, η μητέρα της ήταν η Συρίγα, που κρατούσε από την αυτοκρατορική οικογένεια των Παλαιολόγων.
Με ιστορικά τεκμήρια από πάππου προς πάππου είχαν μεγάλη περιουσία, η οποία περιελάμβανε τεράστιες εκτάσεις γης στην Αττική.
Το αρχοντικό των Μπενιζέλων είναι το τελευταίο σωζόμενο κονάκι στην Αθήνα.
Οποιος ενδιαφέρεται μπορεί να επισκεφτεί τη σελίδα της Αρχιεπισκοπής Αθηνών και να αντλήσει χρήσιμες πληροφορίες.
Η επίσκεψη στο διώροφο κτίσμα είναι διαφωτιστική για την οθωμανική περίοδο και αποκτάς βιωματική εμπειρία σε ένα αρχοντικό μιας άλλης εποχής.
Το χαγιάτι, ο οντάς, το πηγάδι στην αυλή, η κρήνη, το ελαιοτριβείο…
Με τις χρήσιμες πληροφορίες που σου δίνονται στο μουσείο και λίγη φαντασία μπορεί να «ζωντανέψεις» μια ολόκληρη εποχή!
Η Ρεβούλα Μπενιζέλου, το κοσμικό όνομα της Αγίας Φιλοθέης, έμεινε χήρα 17 χρονών και, φυσικά, κληρονόμησε και την περιουσία του συζύγου της, Ανδρέα Χειλά.
Η ίδια χάρισε όλα τα περιουσιακά της στοιχεία, τα κτήματά της, στους φτωχούς και έκανε σχολεία, νοσοκομεία, ξενώνες και μονές. Υπάρχουν τέτοιοι εθνικοί ευεργέτες σήμερα;
Και μια τεράστια τράπεζα να τρώνε οι πεινασμένοι.
Να σημειώσουμε ότι εκείνη την εποχή δεν υπήρχε μέριμνα, δεν υπήρχε κρατική πρόνοια για τα ορφανά και τους ηλικιωμένους.
Αυτό το τεράστιο κενό ήρθε να καλύψει η Κυρά των Αθηνών.
Πάντα θα υπάρχουν άνθρωποι που προσφέρουν μεγάλο έργο, αλλά σίγουρα δεν μπορεί να επαναληφθεί εύκολα μια τέτοια αυτοθυσία.
Εκτός από το τεράστιο κοινωνικό της έργο, έδωσε ελπίδα στο γένος, έσωσε γλώσσα και τιμή, η Ελληνική Επανάσταση θα ερχόταν πολλά χρόνια μετά!
Ποιο είναι το μήνυμα προς τις νέες γενιές;
Το μήνυμα είναι ξεκάθαρο, και στις πιο σκοτεινές εποχές υπάρχει δρόμος διαφυγής, υπάρχει τρόπος δράσης. Πίστη και προσφορά!
Το φωτεινό της παράδειγμα είναι οδοδείκτης.
Η Αγία δεν κλείστηκε στο αρχοντικό της να χαρεί τη ζωή της μέσα στα βελούδα και τις ανέσεις της, έδωσε τα πάντα για τον άνθρωπο και τη Ρωμιοσύνη.
Η μεγάλη μαΐστρα αγαπήθηκε από τον λαό και πολεμήθηκε από αυτούς που είχαν την εξουσία, το οδυνηρό ήταν ότι οι εχθροί της ήταν και κάποιοι Ελληνες που ήταν «βολεμένοι» και είχαν εξασφαλίσει την εύνοια των Οθωμανών αξιωματούχων, αλλά έτσι πάνε αυτά.
Να τα ξέρουμε και να προχωράμε!
«Ο τόπος μαρτυρίου»
Τι σας εντυπωσίασε στον βίο της Αγίας Φιλοθέης;
Για την Αγία Φιλοθέη άκουσα πρώτη φορά όταν ως φοιτήτρια άρχιζα να εκκλησιάζομαι στο εκκλησάκι του Αγίου Ανδρέα, που ήταν ο τόπος μαρτυρίου της.
Εκεί άρχισα να ακούω διάφορα πράγματα για τη ζωή της και για το μαρτύριο της, αλλά αυτό που με εντυπωσίασε ήταν ότι με πολλή τόλμη, με πολλή πίστη αγκάλιαζε και στήριζε όλους τους αδύναμους.
Χωρίς φόβο, με ρίσκο για τη ζωή της, τόλμησε να κοντραριστεί με το κατεστημένο εκείνης της εποχής, προκειμένου να προστατεύσει αθώα παιδιά.
Πώς πήρατε αυτήν την πρωτοβουλία των θρησκευτικών εκδηλώσεων στη μνήμη της, και τι θέλετε να δώσετε με τις εκδηλώσεις αυτές;
Η πρωτοβουλία των θρησκευτικών εκδηλώσεων άρχισε από την παρακίνηση και το όνειρο της αγαπημένης μου φίλης Αθηνάς, εκείνη με παρότρυνε να δημιουργήσουμε μια παράσταση που θα έχει σημείο αναφοράς τη ζωή της.
Εχουμε έντονη την επιθυμία να ανακαλύψει ο κόσμος πόσο σπουδαία προσωπικότητα ήταν, αλλά και πόσο τυχεροί είμαστε που την έχουμε ως Αγία των Αθηνών.
Τι τραγούδια έχετε επιλέξει για τις εκδηλώσεις;
Παραδοσιακά τραγούδια από τον Πόντο, τη Ρόδο, τη Νάουσα και από άλλες περιοχές, καθώς και κάποια μελοποιημένα ποιήματα γραμμένα από πνευματικούς ανθρώπους.
Θα είναι μαζί μας ο σολίστας στο κανονάκι Στέφανος Δορμπαράκης και η Λητώ Φλωράκη στο βιολί.
Ποια είναι η σχέση σας με την Ορθοδοξία; Είναι η δύναμή σας στις δύσκολες εποχές μας;
Ως μέλος της ορθόδοξης Εκκλησίας έχω την αίσθηση ότι η ορθόδοξη πίστη είναι ένας διαρκής αγώνας.
Επίσης, ότι δύναμη παίρνει κανείς όταν έχει συναίσθηση της αδυναμίας του και επικαλείται τη δύναμη του Θεού. Με άλλα λόγια, απαιτείται ταπείνωση. Δύσκολο άθλημα…
Η Αγία Φιλοθέη είναι παρούσα. Εχει κάνει πολλά θαύματα. Πιστεύετε στα θαύματα;
Τα θαύματα λέγονται και σημεία. Και τέτοια «σημεία», δηλαδή σημάδια της χάρης του Θεού, έχουμε όλοι, και τα πιο σημαντικά θαύματα είναι αυτά που αποκαλύπτονται στα βάθη της ύπαρξής μας.
Πώς αποφασίσατε να ασχοληθείτε με το παραδοσιακό τραγούδι; Η πατρίδα σας, η Κάλυμνος, τι ρόλο έπαιξε;
Αποφάσισα να ασχοληθώ με το παραδοσιακό τραγούδι όταν έλειπα για αρκετό διάστημα από το νησί και ένιωθα ότι πρέπει να γεφυρώσω τις ψυχικές μου ανάγκες.
Το παραδοσιακό τραγούδι με αναφορά στα βιώματά μου από την Κάλυμνο ήταν ένα παράθυρο για να μπορέσω να πατήσω πιο ισορροπημένα στη ζωή μου.
Ο πολιτισμός ενώνει τους λαούς; Το δημοτικό τραγούδι μπορεί από τοπικό να γίνει παγκόσμιο και οικουμενικό;
Εννοείται, γιατί είναι μια κοινή αλήθεια για όλους τους λαούς, άρα, αν αυτή η αλήθεια ταξιδεύει και εκτός συνόρων, δεν υπάρχει πιθανότητα να μην αγγίξει και να μη συγκινήσει τον κόσμο, εφόσον αυτό αναζητάει ο άνθρωπος, που αγαπάει τον πολιτισμό και την παράδοση.
Το δημοτικό τραγούδι για μένα έχει μια αρχοντιά, είναι ένα παράθυρο στη ζωή, είναι ένας τρόπος που ισορροπεί την ανισορροπία μας.
Θέλω να πω ότι με ένα παραδοσιακό τραγούδι ο άνθρωπος μπορεί να «φωτίσει» μες στο πένθος του, μπορεί να φέρει τη χαρμολύπη και να τον κρατήσει σε μια ανάταση, πέρα από τα θέματα που αγγίζει και διαπραγματεύεται, είτε είναι νανούρισμα είτε είναι μοιρολόι ή τραγούδι του γάμου.
Εχετε συνεργαστεί σχεδόν με όλο το ελληνικό πεντάγραμμο, με σπουδαίους συνθέτες, μουσικούς. Την περιμένατε αυτήν την πορεία;
Εχω συνεργαστεί με πολλούς σπουδαίους δημιουργούς στον χώρο της μουσικής και δεν περίμενα αυτήν την πορεία, αλλά όλα έγιναν.
Ολα ήρθαν με την πρόνοια του Θεού, και αυτό το λέω με πολλή χαρά.
Ολα ήταν μικρά σκαλοπατάκια, η κάθε συνεργασία, το κάθε αντάμωμα με ανθρώπους.
Ηρθαν στη ζωή μου ωραίοι άνθρωποι, που με διδάξανε και με έσπρωξαν να πάω πιο πέρα.
Οι Ελληνες της διασποράς σάς περιμένουν πώς και πώς. Σας συγκινεί αυτή η σύνδεσή τους με τις ρίζες;
Με συγκινεί και με τιμά!
Αυτοί οι Ελληνες έχουν κάτι πολύ πηγαίο στον τρόπο που προσμένουν να ακούσουν τα τραγούδια μας. Είναι, δηλαδή, σαν να είναι μια καθαρή αγκαλιά οι Ελληνες της διασποράς.
Θυμάμαι με πολλή συγκίνηση μια γυναίκα στην Αμερική, που έλεγε «κάθε φορά που ακούω αυτά τα τραγούδια κλαίω, μου έρχεται να μπω στο αεροπλάνο και να φύγω, να επιτρέψω στον τόπο μου!».
Μιλήστε μας για το βραβείο σας στο Ουζμπεκιστάν. Πολύ σημαντική διάκριση…
Το βραβείο αυτό δεν ήταν δικό μου, ήταν μιας ομάδας με πολύ σπουδαίους μουσικούς, είχαμε παρουσιάσει τότε παραδοσιακά τραγούδια με τον Νίκο Οικονομίδη και τον Δημήτρη Κοντογιάννη.
Ηταν ένας διεθνής διαγωνισμός κυρίως παραδοσιακής μουσικής.
Σίγουρα το γεγονός ότι καταφέραμε και βγήκαμε τρίτοι ήταν μεγάλη τιμή, ήταν μεγάλη χαρά.
Θυμάμαι πόσο ταλαντούχους καλλιτέχνες ακούσαμε σε αυτό το φεστιβάλ από όλο τον κόσμο.
Μια διάκριση μέσα στο σύνολο.