Τα «ιερά χέρια» που άγγιξαν τον «μαρμαρωμένο βασιλιά»

Αν η ταπείνωση είχε πρόσωπο, τότε θα είχε τη μορφή της ηγουμένης Αβερκίας και των μοναχών Ακακίας, Ελισάβετ και Αγνής της Ιεράς Μονής Παντάνασσας του Μυστρά. Η προσφορά τους στο έθνος είναι τεράστια.

Από τη Μαρία Ανδρέου

Στην Αίθουσα του Θρόνου, στο παλάτι του Μυστρά, γίνεται μόνο μια συνολική αναφορά σε πινακίδα για τις χειροποίητες φορεσιές που έφτιαξαν οι ίδιες με τα χέρια τους, και όχι ονομαστική, αφού οι μοναχές δεν επιδιώκουν την προβολή τους.

Οι 19 όμως βασιλικές ενδυμασίες που κέντησαν με χρυσή κλωστή, υπομονή και μόχθο πάνω σε πορφυρό βελούδο και μετάξι από τα χρόνια της πανδημίας και μετά, σε βάθος έξι ετών, «μιλάνε» από μόνες τους και λένε την ιστορία του Βυζαντίου! Η «Εspresso» τις ανακάλυψε και μας έκαναν την τιμή να μας υποδεχτούν στο αρχονταρίκι τους με λουκούμι και νερό. Η διήγηση ψυχής που έκανε πρώτη φορά η ηγουμένη Αβερκία -με καταγωγή από τη Σπάρτη- για την πρωτοβουλία τους αλλά και τα μελλοντικά σχέδιά τους, όπως τη δημιουργία λαβάρων με βυζαντινά οικόσημα για το Παλάτι, ήταν συγκλονιστική.

Οι αφανείς ηρωίδες

Αρχίζουμε χαράματα από την Αθήνα για τον ιστορικό Μυστρά, του πρώτο σε επισκεψιμότητα πλέον βυζαντινό αρχαιολογικό χώρο από τον Μάιο του 2026, οπότε έγιναν τα εγκαίνια του Παλατιού των Δεσπότων, και η πρώτη στάση μας γίνεται στον ανδριάντα του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου. Από μακριά η καστροπολιτεία του Μυστρά μάς κόβει την ανάσα με την ομορφιά της. Αναμφίβολα, το Παλάτι των Δεσποτών (γνωστό και ως Ανάκτορο των Παλαιολόγων) είναι το εμβληματικότερο και μοναδικό σωζόμενο βυζαντινό ανακτορικό συγκρότημα στον ελλαδικό χώρο, στην καστροπολιτεία του Μυστρά και γι’ αυτό αποτελεί -και όχι άδικα- ένα από τα κορυφαία Μνημεία Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO.

Δείχνουμε τη δημοσιογραφική μας κάρτα και μπαίνουμε σε έναν μαγικό χώρο. Η θέα από ψηλά στις καταπράσινες πλαγιές του Ταϋγέτου μάς κάνει να νιώθουμε βασιλιάδες. Το ταξίδι στη χρονοκάψουλα αρχίζει. Μπροστά μας η εκκλησία της Αγίας Σοφίας, τα ερειπωμένα τείχη, η οχυρωμένη πόλη, η Παναγία η Οδηγήτρια και κάτω η Μητρόπολη του Αγίου Δημητρίου.

Κατεβαίνουμε με προσοχή τα λιθόστρωτα σκαλιά και τα χωμάτινα μονοπάτια  ανάμεσα σε ξένους τουρίστες και σε ελληνικά σχολεία. Οπως μας τονίζουν οι φύλακες αλλά και οι συντηρητές τέχνης μέσα στον αρχαιολογικό χώρο, η καστροπολιτεία χτίστηκε σταδιακά από τα τέλη του 13ου αιώνα έως τις αρχές του 15ου αιώνα (βυζαντινή περίοδος των δεσποτών του Μορέως) και άνοιξε ξανά για το κοινό τον Μάιο του 2026, παρουσία του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη και της υπουργού Πολιτισμού Λίνας Μενδώνη, έπειτα από 42 χρόνια (!) εκτεταμένων έργων αποκατάστασης.

Από ψηλά το Παλάτι των Δεσποτών μάς δημιουργεί δέος. Αλλά και μέσα το τριώροφο κτίριο φιλοξενεί την αριστουργηματική, μόνιμη έκθεση με τις αυτοκρατορικές ενδυμασίες «Απείκασμα ενδόξου περιβολής» στην Αίθουσα του Θρόνου, τις οποίες χάρισαν οι μοναχές της Παντάνασσας. Οι ενδυμασίες αποτελούν εδώ και πέντε μήνες για το κοινό μεγάλο δέλεαρ, κάνοντας τον Μυστρά πρωταθλητή σε επισκεψιμότητα, όσον αφορά τα βυζαντινά μνημεία της χώρας μας!

Αν μη τι άλλο, οι 19 βασιλικές ενδυμασίες ζωντανεύουν την αυτοκρατορική ατμόσφαιρα του Βυζαντίου. Μέσα στο παλάτι νιώθουμε και ψηφιακά τη μεγαλειώδη ιστορία των Παλαιολόγων και νομίζουμε ότι από κάποια θύρα θα σκάσουν μύτη οι υπασπιστές του βασιλιά και οι κυρίες της αυλής… Το μοναδικό σωζόμενο βυζαντινό, ανακτορικό συγκρότημα στον ελλαδικό χώρο με τις πτέρυγες των Καντακουζηνών και των Παλαιολόγων, αλλά και η επιβλητική Αίθουσα του Θρόνου μάς κάνουν να ανατρέξουμε στο πωλητήριο για να αγοράσουμε τα αναμνηστικά μας, με συμβολισμούς από τον περίτεχνο διάκοσμο.

Μετά την άνω και την κάτω πόλη με τα παλάτια των δεσποτών και τις βυζαντινές εκκλησίες, η προτροπή μιας συντηρήτριας να επισκεφθούμε το μοναστήρι της Παντάνασσας με τα γοτθικά, φράγκικα και βυζαντινά στοιχεία μάς φέρνει μπροστά σε μια δυναμική γυναικεία αδελφότητα, που μας καταπλήσσει με τη φιλοξενία της και τα καλά της λόγια.

Η μονή ιδρύθηκε τον Σεπτέμβριο του 1428 και  κατοικείται από τότε. Η μοναστική παράδοση που διακόπηκε το 1770, όταν Τουρκαλβανοί κατέλαβαν και κατέστρεψαν τον Μυστρά, ξαναζωντάνεψε το 1855 και λειτουργεί έως σήμερα ως ακοίμητος φρουρός της Ιστορίας και της Ορθοδοξίας. Οι τέσσερις μοναχές είναι σήμερα οι μόνες ψυχές που κατοικούν μέσα σε έναν αρχαιολογικό χώρο.

Χιλιάδες τάματα στη θαυματουργή εικόνα!

Η «Εspresso», αφού προσκυνά τη θαυματουργή εικόνα της Παναγίας με τα χιλιάδες τάματα και θαυμάζει τις βυζαντινές αγιογραφίες, κατεβαίνει τα σκαλιά του ναού και πέφτει πάνω στη γλυκύτατη καλογριά από τη Σπάρτη, την αδερφή Ακακία, που μας κερνά λουκούμι και νερό. Στο πεζουλάκι της αυλής με τα καθαρά και νοικοκυρεμένα κελιά με τις γλάστρες και τα παρτέρια με τα άνθη κάθεται η ηγουμένη Αβερκία.

Τη ρωτάμε πώς ξεκίνησε η ιδέα για τη δημιουργία των αυτοκρατορικών ενδυμασιών και εκείνη μάς λέει ότι η κίνηση αυτή είναι ένα δώρο της μονής προς τους ηγεμόνες του Μυστρά και ότι έκαναν έξι χρόνια να τις φτιάξουν. Μάλιστα, μας λέει με χαρά μικρού παιδιού ότι άρχισαν να τις φτιάχνουν μέσα στην πανδημία, αγόρασαν τα υφάσματα με δικά τους έξοδα, «πάτησαν» πάνω σε ιστορικές πηγές και βιβλιογραφία και τοποθέτησαν αρχικά τις φορεσιές σε έναν χώρο στη μονή, όπου οι επισκέπτες τις έβλεπαν με θαυμασμό. Αυτό το νέο έγινε γνωστό από στόμα σε στόμα και όταν ήρθε η κατάλληλη στιγμή, τις δώρισαν στο κράτος.

Ωστόσο, όταν έφτασε η στιγμή να εκτεθούν οι ενδυμασίες σε βιτρίνες μέσα στο παλάτι, ανέλαβαν τις τελευταίες λεπτομέρειες ενδυματολόγοι της Εθνικής Λυρικής Σκηνής.

Η ίδια μάς είπε με απλότητα ότι, όταν άρχισαν να ράβουν, ήταν η μόνη που ήξερε από ραπτομηχανή και γάζωμα, αλλά δίδαξε την τέχνη και στις δύο νεότερες μοναχές, την Ελισάβετ και την Αγνή, που δεν είχαν σχέση με μοδιστρική, αλλά στο τέλος ξεπέρασαν και τη δασκάλα τους. Το πρώτο κοστούμι ράφτηκε το 2020.

Η ηγουμένη μάς ανέφερε ότι κάποιες στολές ζύγιζαν ακόμα και πέντε κιλά από τις πέτρες και τις χάντρες που είχαν. Μάλιστα, τα εσωτερικά των χεριών και των δαχτύλων της είχαν γεμίσει με ρόζους και κοκκινίλες από το κέντημα.

Οι μοναχές μάς αποκάλυψαν ότι έχουν και άλλες στολές, κάποιες είναι ήδη έτοιμες, αλλά και λάβαρα εποχής και βελουδογραφίες για τους τοίχους του παλατιού και για τις άδειες αίθουσες, καθώς το ανάκτορο πρέπει να ντυθεί εσωτερικά και να αποκτήσει ζωή μέσα από έπιπλα εποχής, όπως τους λένε και πολλοί επισκέπτες.

Ανεβαίνουμε τα σκαλιά προς την έξοδο θαμπωμένοι από τον κόσμο των Βυζαντινών και το μεγαλείο των μοναχών. Στον νου μας έρχεται ότι από την ίδια πύλη έμελλε να αναχωρήσει και ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος, ο «μαρμαρωμένος βασιλιάς» για την Πόλη, που έπεσε μαχόμενος κατά την Αλωση το 1453 και δάκρυα τρέχουν από τα μάτια μας…

Διαβάστε ακόμη

SHOWBIZ

Ο Αρναούτογλου junior έγινε 13 χρόνων – Δείτε φωτογραφίες από το πάρτι του

Ο Αναστάσης Αρναούτογλου είχε τα γενέθλιά του! Ο γιος του Γρηγόρη Αρναούτογλου και της Κατερίνας Κόκλα είναι πλέον έφηβος και όσο μεγαλώνει μοιάζει πολύ…