Η φωνή της 4ΑμεΑ με τη Νένα Χρονοπούλου : Αξιολόγηση πριν να είναι αργά

Ενα από τα μεγαλύτερα ερωτήματα που απασχολούν σήμερα τους γονείς είναι ποιος έχει την αρμοδιότητα να προτείνει την αξιολόγηση ενός παιδιού από τα Κέντρα Διεπιστημονικής Αξιολόγησης, Συμβουλευτικής και Υποστήριξης (ΚΕΔΑΣΥ). Πρέπει να το ζητήσει ο εκπαιδευτικός; Χρειάζεται πρώτα γνωμάτευση από αναπτυξιολόγο ή παιδίατρο; Μπορεί ο ίδιος ο γονέας να απευθυνθεί στην υπηρεσία ή πρέπει να περιμένει την πρωτοβουλία του σχολείου;

Από τη Νένα Χρονοπούλου

Η απάντηση βρίσκεται στον ν. 4823/2021 και είναι σαφής: η διαδικασία μπορεί να ξεκινήσει με αίτημα του γονέα ή κηδεμόνα, με τεκμηριωμένη εισήγηση του αρμόδιου σχολικού οργάνου ή όταν προκύπτει σχετική ανάγκη μέσα από τις δράσεις διερεύνησης εκπαιδευτικών και ψυχοκοινωνικών αναγκών.

Ο γονέας, επομένως, δεν χρειάζεται να περιμένει να του υποδείξει το σχολείο ότι το παιδί του χρειάζεται αξιολόγηση. Εχει τη δυνατότητα να απευθυνθεί απευθείας στο αρμόδιο ΚΕΔΑΣΥ. Από την άλλη πλευρά, οι εκπαιδευτικοί έχουν σημαντικό ρόλο στον εντοπισμό μαθησιακών και άλλων δυσκολιών. Ανάλογα με τη λειτουργία της σχολικής μονάδας, η σχετική εισήγηση γίνεται από την Επιτροπή Διεπιστημονικής Υποστήριξης (ΕΔΥ) ή τον Σύλλογο Διδασκόντων.

Και οι γιατροί; Ο παιδίατρος, ο αναπτυξιολόγος και οι άλλοι ειδικοί επιστήμονες μπορούν να εντοπίσουν ενδείξεις δυσκολιών και να συστήσουν στους γονείς να απευθυνθούν στο ΚΕΔΑΣΥ. Η επιστημονική τους γνώμη μπορεί να συμβάλει στη διερεύνηση, αλλά δεν αντικαθιστά την προβλεπόμενη διαδικασία εκπαιδευτικής αξιολόγησης.

Το σημαντικότερο που πρέπει να γνωρίζουν οι οικογένειες είναι ότι δεν χρειάζεται να περιμένουν την αποτυχία του παιδιού στο σχολείο για να αναζητήσουν βοήθεια. Η έγκαιρη διερεύνηση των αναγκών ενός παιδιού δεν αποτελεί στίγμα, ούτε προδικάζει τη διάγνωσή του. Είναι ένα βήμα προς την κατανόηση των δυσκολιών του και την κατάλληλη εκπαιδευτική υποστήριξη.

Και εδώ προκύπτει το ερώτημα: Μπορεί η αξιολόγηση από το ΚΕΔΑΣΥ να στιγματίσει ένα παιδί; Ενας από τους μεγαλύτερους φόβους των γονέων είναι μήπως η αξιολόγηση από το ΚΕΔΑΣΥ οδηγήσει στον χαρακτηρισμό του παιδιού τους ως «προβληματικού».

Η αλήθεια είναι ότι η αξιολόγηση δεν αποτελεί από μόνη της στίγμα, ούτε σημαίνει αυτομάτως ότι ένα παιδί έχει αναπηρία ή κάποια διαταραχή. Είναι μια επιστημονική διαδικασία διερεύνησης των εκπαιδευτικών αναγκών του. Ο κίνδυνος του στιγματισμού δεν βρίσκεται στην αξιολόγηση, αλλά στον τρόπο με τον οποίο μπορεί να αντιμετωπιστεί ένα παιδί στη συνέχεια, εάν η αξιολογική του έκθεση μετατραπεί σε ταμπέλα, αντί να χρησιμοποιηθεί ως εργαλείο υποστήριξης.

Κανένα παιδί δεν πρέπει να αισθάνεται λιγότερο ικανό, λιγότερο ισότιμο ή διαφορετικό, επειδή χρειάστηκε να αξιολογηθεί. Γιατί ο σκοπός δεν είναι να χαρακτηρίσουμε ένα παιδί. Είναι να κατανοήσουμε τις πραγματικές του ανάγκες. Πόσα όμως ΚΕΔΑΣΥ λειτουργούν αυτή τη στιγμή στη χώρα μας; Στην Ελλάδα λειτουργούν 71 ΚΕΔΑΣΥ, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του υπουργείου Παιδείας.

Ο αριθμός αυτός επιβεβαιώνεται και σε νεότερη επίσημη ενημέρωση του υπουργείου το 2025. Δεκατρία στην Αττική, 10 στην Κεντρική Μακεδονία και τα υπόλοιπα στις άλλες περιφερειακές διευθύνσεις εκπαίδευσης.

Παρ’ όλες τις ανάγκες για αξιολογήσεις παιδιών από τα ΚΕΔΑΣΥ, τα παράπονα αυξάνονται για τις τεράστιες χρονικά καθυστερήσεις, με περιπτώσεις που η αναμονή ξεπερνάει τους 12 μήνες. Ενδεικτικά: Στο ΚΕΔΑΣΥ Ηρακλείου τα στοιχεία είναι συντριπτικά, με την αναμονή να ξεπερνάει το ένα έτος. Στον νομό Ηλείας η αναμονή είναι πάνω από έξι μήνες, ενώ σε κάποιες περιοχές στην υπόλοιπη χώρα πολλές φορές ξεπερνάει ακόμα και το ενάμισι έτος.

Οι βασικοί λόγοι που φαίνεται να προκαλούν τις καθυστερήσεις είναι οι εξής:

1. Αύξηση των αιτημάτων αξιολόγησης

Τα τελευταία χρόνια έχει αυξηθεί σημαντικά ο αριθμός των αιτημάτων που συνδέονται από μαθησιακές δυσκολίες και ανάγκες εκπαιδευτικής υποστήριξης.

2. Ελλείψεις σε εξειδικευμένο προσωπικό

Η διεπιστημονική αξιολόγηση απαιτεί συνεργασία διαφορετικών ειδικοτήτων. Οταν υπάρχουν κενές θέσεις ή δεν επαρκεί το προσωπικό, η δυνατότητα εξυπηρέτησης περιορίζεται.

3. Μεγάλες γεωγραφικές ανισότητες

Δεν αντιμετωπίζουν όλα τα ΚΕΔΑΣΥ τον ίδιο φόρτο. Ορισμένες περιοχές έχουν πολύ μεγαλύτερη συσσώρευση αιτημάτων.

4. Η διαδικασία απαιτεί χρόνο και διεπιστημονική συνεργασία

Η αξιολόγηση δεν είναι μια απλή συνάντηση ή μια σύντομη εξέταση. Περιλαμβάνει τη συγκέντρωση στοιχείων, τη διερεύνηση των εκπαιδευτικών αναγκών και τη συνεργασία των αρμόδιωνεπιστημόνων. Η ποιότητα αυτής της διαδικασίας δεν πρέπει να θυσιαστεί για να μειωθούν τεχνητά οι λίστες αναμονής.

5. Ανεπαρκής διοικητική και ψηφιακή οργάνωση

Το ίδιο το υπουργείο έχει αναγνωρίσει την ανάγκη εκσυγχρονισμού και έχει ανακοινώσει ψηφιακή πλατφόρμα για τη διαχείριση της διαδικασίας, από την αίτηση μέχρι την έκδοση της αξιολογικής έκθεσης.

Τι γίνεται μετά την αξιολόγηση;

Το ΚΕΔΑΣΥ εκδίδει αξιολογική έκθεση, στην οποία αποτυπώνονται οι εκπαιδευτικές ανάγκες του παιδιού και οι προτεινόμενοι τρόποι υποστήριξής του. Ανάλογα με την περίπτωση, μπορεί να προταθούν:

* Εξατομικευμένο Πρόγραμμα Εκπαίδευσης (ΕΠΕ): Συγκεκριμένοι εκπαιδευτικοί στόχοι και τρόποι παρέμβασης.

* Παράλληλη στήριξη: Εκπαιδευτικός ειδικής αγωγής που υποστηρίζει τον μαθητή μέσα στη γενική τάξη, εφόσον εγκριθεί και διατεθεί.

* Τμήμα Ενταξης: Πρόσθετη εκπαιδευτική υποστήριξη στο σχολείο, με βάση τις ανάγκες του μαθητή.

* Προσαρμογές στη διδασκαλία και στην αξιολόγηση: Ετσι το παιδί θα μπορεί να συμμετέχει ουσιαστικά στη μαθησιακή διαδικασία.

Το ΚΕΔΑΣΥ δεν περιορίζεται, βάσει του νόμου, στην έκδοση μιας γνωμάτευσης. Εχει επίσης αρμοδιότητα να συμβουλεύει και να υποστηρίζει τις σχολικές μονάδες και τις οικογένειες. Η σχολική ΕΔΥ, όπου λειτουργεί, έχει ρόλο στην εφαρμογή και παρακολούθηση των παρεμβάσεων.

Πού αρχίζει το πρόβλημα στην πράξη;

Εδώ βρίσκεται η μεγάλη απόσταση ανάμεσα σε όσα προβλέπει το θεσμικό πλαίσιο και σε όσα βιώνει μια οικογένεια. Μπορεί ένα παιδί να αξιολογηθεί και να προταθεί παράλληλη στήριξη, αλλά να μη διατεθεί εγκαίρως ο εκπαιδευτικός. Μπορεί να προβλέπεται υποστήριξη από Τμήμα Ενταξης, αλλά η σχολική μονάδα να μην έχει τις αναγκαίες δυνατότητες. Μπορεί, ακόμα, να υπάρχει αξιολογική έκθεση, χωρίς να εφαρμόζονται στην καθημερινή σχολική πράξη όλες οι προτεινόμενες παρεμβάσεις.
Και αυτό δεν είναι απλώς μια θεωρητική ανησυχία. Στις 16 Οκτωβρίου 2026 ο Συνήγορος του Πολίτη ανακοίνωσε ότι κατά το σχολικό έτος 2025-2026 δέχτηκε σημαντικό αριθμό αναφορών για μη εφαρμογή ή ελλιπή εφαρμογή των μέτρων υποστήριξης, λόγω του ανεπαρκούς αριθμού εκπαιδευτικών ειδικής αγωγής, ειδικού βοηθητικού προσωπικού και σχολικών νοσηλευτών.

Επιβαρύνεται τελικά ο γονέας;

Σε αρκετές περιπτώσεις, ναι, γιατί όταν η δημόσια εκπαιδευτική υποστήριξη δεν επαρκεί, ο γονέας βρίσκεται να αναζητεί πρόσθετη βοήθεια, να συντονίζει διαφορετικούς ειδικούς, να μετακινεί το παιδί, να καλύπτει πρακτικές ανάγκες και να προσπαθεί να εξασφαλίσει όσα το σχολείο δεν μπορεί να προσφέρει. Αυτό σημαίνει εξαντλητικές οικονομικές δαπάνες για «παράλληλη στήριξη» σε νοικοκυριά που ήδη είναι εξαντλημένα οικονομικά.

Τι υποχρεούται να κάνει ο εκπαιδευτικός;

Η αξιολογική έκθεση του ΚΕΔΑΣΥ δεν είναι ένα χαρτί που μπαίνει στον μαθητικό φάκελο και ξεχνιέται. Ο εκπαιδευτικός της γενικής τάξης οφείλει να συνεργάζεται με τις αρμόδιες δομές και τους εκπαιδευτικούς ειδικής αγωγής, να λαμβάνει υπόψη τις εκπαιδευτικές ανάγκες του μαθητή και να προσαρμόζει, όπου απαιτείται, τη διδακτική του προσέγγιση. Αυτό μπορεί να σημαίνει διαφορετικότρόπο παρουσίασης ενός μαθήματος, περισσότερο χρόνο για την ολοκλήρωση μιας εργασίας, προσαρμογή του τρόπου αξιολόγησης ή άλλες πρακτικές που διευκολύνουν τη συμμετοχή του παιδιού.

Ιδιαίτερα σημαντικό: Η παράλληλη στήριξη δεν υποκαθιστά τον εκπαιδευτικό της τάξης. Είναι συνεκπαίδευση και συνεργασία, όχι μεταφορά ολόκληρης της ευθύνης για τον μαθητή στον εκπαιδευτικό ειδικής αγωγής.

Είναι όλοι οι εκπαιδευτικοί κατάλληλα προετοιμασμένοι;

Δεν έχουμε επαρκή επίσημα στοιχεία για να πούμε πόσοι εκπαιδευτικοί είναι κατάλληλα καταρτισμένοι και πόσοι όχι. Εχουμε, όμως, ένα σημαντικό πρόβλημα που έχει καταγράψει ο ίδιος ο Συνήγορος του Πολίτη. Στις 16 Οκτωβρίου 2026 δημοσιοποίησε ότι δέχτηκε πολλές αναφορές για μη εφαρμογή ή ελλιπή εφαρμογή των προβλεπόμενων μέτρων υποστήριξης μαθητών με αναπηρία ή ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες. Οι ελλείψεις προσωπικού ήταν ένας από τους λόγους που εντοπίστηκαν. Αυτό δεν αποδεικνύει ότι οι εκπαιδευτικοί αρνούνται να εφαρμόσουν τις προτάσεις. Αποδεικνύει, όμως, ότι το παιδί δεν λαμβάνει πάντοτε την υποστήριξη που προβλέπεται.

Το πιο δύσκολο ζήτημα: η αποδοχή

Τι συμβαίνει όταν ένας εκπαιδευτικός θεωρεί ότι το παιδί είναι απλώς αδιάφορο, τεμπέλικο, απείθαρχο ή ανεπαρκώς προετοιμασμένο, ενώ το ΚΕΔΑΣΥ έχει ήδη καταγράψει συγκεκριμένες μαθησιακές δυσκολίες; Τι συμβαίνει όταν ο γονέας προσπαθεί να εξηγήσει τις ανάγκες του παιδιού και αντιμετωπίζεται ως υπερβολικός ή κάποιος που αναζητεί δικαιολογίες; Και, κυρίως, ποιος προστατεύει το παιδί από την καθημερινή απογοήτευση, όταν οι πραγματικές του δυσκολίες παρερμηνεύονται ως έλλειψη προσπάθειας; Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ένα παιδί που δυσκολεύεται να διαβάσει, να γράψει, να συγκεντρωθεί ή να ανταποκριθεί στον ίδιο χρόνο με τους συμμαθητές του δεν χρειάζεται επίπληξη για κάτι που δεν μπορεί να ελέγξει. Χρειάζεται κατάλληλη εκπαιδευτική προσέγγιση.

Κάπου εδώ, ολοκληρώνοντας και βάζοντας το τεράστιο θέμα των ΚΕΔΑΣΥ σε μια σειρά, θα πρέπει να τονίσουμε ίσως το σοβαρότερο θέμα απ’ όλα όσα αναφέρει το άρθρο μας. Τελικά, δεν αρκεί να αναγνωρίσουμε τις μαθησιακές δυσκολίες ενός παιδιού. Πρέπει και ο εκπαιδευτικός που βρίσκεται καθημερινά απέναντί του να είναι έτοιμος να τις κατανοήσει και να προσαρμόσει τη διδασκαλία του.

Διαβάστε ακόμη

SHOWBIZ

Μαρίνα Σάττι: Είναι έγκυος από τον Rack;

Φήμες εγκυμοσύνης για τη Μαρίνα Σάττι και τον Rack