Μιλάει στην «Espresso» η ιστορικός τέχνης Τατιάνα Σπινάρη-Πολλάλη, ιδιοκτήτρια της ιστορικής γκαλερί CITRONNE, που φέτος φιλοξενεί τη βραβευμένη γλύπτρια Αφροδίτη Λίτη.

Αποστολή στον Πόρο: Μαρία Ανδρέου

Διαβάστε ακόμη

ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

«Τα Κάλαντα των Χριστουγέννων» κερδίζουν 3 βραβεία ΊΡΙΣ 2026

Η ταινία ολοκλήρωσε την κινηματογραφική της πορεία στην κορυφή του box office του 2025, με περισσότερα από 470.000 εισιτήρια

Η «Espresso» δεν θα μπορούσε να λείψει από το εικαστικό γεγονός της χρονιάς! Η βραβευμένη καθηγήτρια γλυπτικής στην Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας, με σπουδές σε Μιλάνο και Λονδίνο, Αφροδίτη Λίτη, «συνάντησε» αυτό το καλοκαίρι τη σημαντική μιλάει στην «Espresso» στον Πόρο, που κλείνει 20 χρόνια σπουδαίας προσφοράς στην τέχνη και στην οποία δίνει χρώμα και ψυχή η εξαιρετική ιστορικός τέχνης Τατιάνα Σπινάρη-Πολλάλη.

Το γραφικό νησί του Πόρου, που μοιάζει με παιδική ζωγραφιά από σπιτάκια, εκκλησίες, καραβάκια, μας καλωσόρισε στο δειλινό του θέρους και η «Espresso» μπήκε στην γκαλερί Λεμόνι και μια αίσθηση χαράς σαγήνευσε τα μάτια μας και την καρδιά μας.

Ψηφίδες από χρωματιστό γυαλί Murano, καθρέφτες και πολύτιμοι λίθοι είχαν φωλιάσει στα σκουφάκια των κολυμβητριών που στέκονταν μπροστά μας, ενώ ένα έφηβο λυγερόκορμο κορίτσι, σε φυσικό μέγεθος, με γαλάζιο ολόσωμο μαγιό, αναδυόμενο από ένα κοχύλι, κοιτούσε απέναντί του ένα όρθιο μπλε δελφίνι που χοροπηδούσε, σαν να ήθελε να του μοιάσει στη χάρη και την τεχνική…

Αναμφίβολα η πρόσφατη εντυπωσιακή εγκατάσταση της Αφροδίτης Λίτη, που δίνει αίσθηση λάμψης, θάλασσας, φωτός και καλοκαιριού, έχει γίνει σημείο αναφοράς για τους ανθρώπους της τέχνης σε Ελλάδα και εξωτερικό, που έρχονται για να τη δουν από κοντά κατά δεκάδες.

Η «Espresso» συνομίλησε στον Πόρο με την Τατιάνα Σπινάρη, τη γυναίκα που έχει αλλάξει τον εικαστικό χάρτη στη χώρα μας, η οποία μας μίλησε για το πώς το πατρικό σπίτι του συζύγου της στον Πόρο και το Λεμονοδάσος στον Γαλατά έγιναν η αιτία για να έρχονται με τα σκάφη τους κροίσοι της τέχνης ανά τον πλανήτη.

Κυρία Σπινάρη, πόσα χρόνια κλείνει φέτος η γκαλερί CITRONNE στον Πόρο;

Η γκαλερί CITRONNE μετράει ήδη 20 χρόνια παραγωγικής καλλιτεχνικής παρουσίας στον Πόρο. Ιδρύθηκε το 2006 και λειτουργεί ανελλιπώς κάθε καλοκαίρι έως σήμερα.

Πόσο έχει συμβάλει η γκαλερί στο πολιτιστικό γίγνεσθαι του νησιού;

Το νησί έχει ένα μακρό και πλούσιο πνευματικό παρελθόν. Λογοτέχνες και διανοούμενοι του Μεσοπολέμου, όπως ο Γιώργος Σεφέρης και ο Γιώργος Θεοτοκάς, περνούσαν μεγάλα διαστήματα στη βίλα Γαλήνη. Στον Πόρο ο Σεφέρης εμπνεύστηκε την «Κίχλη» και ο Κοσμάς Πολίτης το «Λεμονοδάσος» – το οποίο και έδωσε την ιδέα για το όνομα της γκαλερί. Η CITRONNE πρόσθεσε ένα εικαστικό γίγνεσθαι, το οποίο βρήκε αμέσως απήχηση στην τοπική κοινότητα, και όχι μόνο.

Ποιοι ζωγράφοι, γλύπτες, εικαστικοί δημιουργοί έχουν φιλοξενηθεί στην γκαλερί;

Καλλιτέχνες πέρασαν πολλοί, όλοι γνωστοί, αγαπητοί και αξιόλογοι. Ενδεικτικά αναφέρω, από τους γλύπτες τον Κώστα Βαρώτσο και τον Γιώργο Λάππα και από τους ζωγράφους, τον Γιάννη Ψυχοπαίδη, τον Γιάννη Αδαμάκο, τον Παναγιώτη Τέτση. Ξεχωριστή εκθεσιακή θέση κατέλαβαν και οι φωτογραφίες του Robert McCabe.

Ποιο είναι το αγοραστικό κοινό;

Το αγοραστικό κοινό ποικίλλει, ανάλογα με την εποχή, τις κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες, το εκάστοτε καλλιτεχνικό περιβάλλον. Πρόκειται κυρίως για συλλέκτες, αλλά, γενικότερα, οι αγοραστές είναι άνθρωποι με πνευματικά ενδιαφέροντα από τον ευρύτερο χώρο της τέχνης.

Πώς αποφασίσατε να ανοίξετε μια γκαλερί στον Πόρο; Πώς συνδέεστε με το όμορφο αυτό νησί, που μοιάζει με παιδική ζωγραφιά; Το κτίριο και μόνο όπου στεγάζεται η γκαλερί είναι ένα κόσμημα… Τι σχέση έχετε με αυτό το σπίτι;

Ο Πόρος είναι η γενέτειρα του συζύγου μου, άρα υπήρχε ήδη μια οικογενειακή βάση. Το ίδιο το σπίτι μας, το οποίο παρακολουθεί την αρχιτεκτονική παράδοση του νησιού και ανοίγεται στη θάλασσα, σχεδόν «υπαγόρευσε» τη διαμόρφωση του ισογείου και του αύλειου χώρου σε γκαλερί. Αυτό σημαίνει ότι ο εκθεσιακός χώρος είναι ενσωματωμένος στο οίκημα, άμεσα προσβάσιμος, ανοιχτός, αλλά και με έναν ιδιαίτερο χαρακτήρα «εστίας», τον οποίο του προσδίδει η αρχική του προέλευση και λειτουργία. Εκφράζει, επομένως, την τοπικότητα του νησιού μέσα από μια ελεύθερη εικαστική προσέγγιση.

Φέτος φιλοξενείτε στην γκαλερί τη σημαντική εικαστικό Αφροδίτη Λίτη. Η γκαλερί γέμισε… κολυμβήτριες, ένα δελφίνι, όστρακα, μια βάρκα. Θάλασσα. Τι συμβολίζει το Παιχνίδι της Ανάδυσης; Οι ψηφίδες από Murano μας παραπέμπουν σε μια πισίνα, σε ένα παιχνίδι ελευθερίας με το νερό… Ενδέχεται αυτό το εικαστικό δρώμενο της Λίτη, αυτό το γλυπτό, να αναφέρεται και στην εσωτερική ανάδυση του καθένα μας, τη μεταμόρφωση, την αλλαγή έπειτα από μια δύσκολη δοκιμασία;

Ο κάθε καλλιτέχνης έχει τον προσωπικό του κώδικα, με τον οποίο μετασχηματίζει την έξωθεν εντύπωση σε έργο. Η Αφροδίτη Λίτη έχει ένα πλήθος αναφορές από τη φύση – τα δέντρα, τα ερπετά, τα ζώα, τα πτηνά, τις πεταλούδες, το νερό. Η παρούσα έκθεση είναι ένα εσωτερικό υδάτινο πέρασμα. Το νερό κυριαρχεί με τη μορφή μιας κολυμβητικής δεξαμενής, αλλά και με τα στοιχεία που έρχονται και παραπέμπουν στη θάλασσα – το δελφίνι, τα όστρακα, η βάρκα. Ο όρος «ανάδυση» εξ ορισμού μάς παραπέμπει σε ό,τι έρχεται στην επιφάνεια μέσα από το βάθος – είτε του φυσικού στοιχείου είτε του υποσυνείδητου. Το νερό, άλλωστε, κυριολεκτικά και συμβολικά, είναι η αφετηρία του βίου και της ύπαρξής μας.

Η γλύπτρια μας είπε ότι η κολυμβήτρια πήρε σάρκα και οστά στο μυαλό της βλέποντας την κόρη της στην πισίνα να κολυμπά και αμέσως αυτό έγινε ιδέα, σχέδιο και γλυπτό στο χυτήριο. Τελικά, στη ζωγραφική και στη γλυπτική όλα είναι στιγμιαία έμπνευση;

Η τέχνη μπορεί να δημιουργηθεί μέσα από μια στιγμιαία εντύπωση. Ακόμα και έτσι, όμως, η εντύπωση αυτή, οπτική, ακουστική, απτή, χρειάζεται χρόνο και ενέργεια για να μετουσιωθεί σε υπέρβαση. Είναι, δηλαδή, απόρροια μιας βαθιάς πνευματικής διαδικασίας, η οποία εμφαίνεται στο έργο τέχνης που προκύπτει.

Κυρία Σπινάρη, η σαύρα της Λίτη, αυτό το όμορφο γλυπτό, μήπως μας δηλώνει την επιστροφή του ανθρώπου στη φύση;

Η σαύρα είναι ένα από τα θέματα που εμπνέουν την Αφροδίτη Λίτη. Ως ερπετό, η σαύρα συνδέεται άμεσα με τη γη, με το έδαφος. Παραδοσιακά, αντίθετα με το φίδι, εκπέμπει θετική ενέργεια, μια ακίνδυνη οικόσιτη παρουσία. Ο άνθρωπος δεν διαφοροποιείται από τη φύση, καθώς αποτελεί δημιούργημά της. Επομένως, μπορούμε να θεωρήσουμε το δαχτυλίδι με τις σαύρες ως έναν ζώντα σύνδεσμο ανάμεσα στην αρχέγονη ζωική και την εξελιγμένη ανθρώπινη υπόσταση.

Κυρία Σπινάρη, παράλληλα με την γκαλερί CITRONNE λειτουργείτε ακόμα μία στο Κολωνάκι, στην Αθήνα, έτσι δεν είναι; Τι σας ώθησε να ασχοληθείτε με τον όμορφο αλλά δύσκολο χώρο της τέχνης; Οι Έλληνες επενδύουν στην τέχνη; Πιστεύουν ότι η ομορφιά μπορεί να αλλάξει τον κόσμο;

Η γκαλερί στην Αθήνα στήθηκε το 2019. Παρά το κοινό τους όνομα, δεν είναι παράρτημα ή «δίδυμη» του Πόρου. Είναι και πάλι μια «εστία» τέχνης, καθώς στεγάζεται σε ένα αστικό διαμέρισμα στο αθηναϊκό κέντρο. Ο στόχος, όμως, είναι διαφορετικός. Εκφράζονται και παρατίθενται τα σύγχρονα εικαστικά ρεύματα. Έναντι της τοπικότητας του Πόρου, η αθηναϊκή πρωτεύουσα ανοίγεται στον διεθνή καλλιτεχνικό χώρο, στην global αντίληψη. Στην αθηναϊκή γκαλερί φιλοξενούνται κατά βάση καλλιτέχνες, παλαιότεροι και νεότεροι, με νέες δημιουργίες, πρωτοποριακές εγκαταστάσεις, διαφορετικά είδη καλλιτεχνίας. Έχουν εκθέσει η Χριστίνα Μήτρεντζε, η Μυρτώ Ξανθοπούλου, ο Στήβεν Αντωνάκος, ο Παντελής Χανδρής, οι οποίοι εισήγαγαν στην γκαλερί καινούργιες μορφές τέχνης. Επί παραδείγματι, η πρόσφατη έκθεση-εγκατάσταση του Πάνου Χαραλάμπους «COLUMBIA», η οποία αναπαριστά ένα μουσικό παρελθόν, όπως αυτό έχει συντεθεί στη μνήμη και στα βιώματα του καλλιτέχνη.

Στο Αρχαιολογικό Μουσείο του Πόρου, σε συνεργασία με την γκαλερί σας, φιλοξενείται ακόμα ένας σπουδαίος καλλιτέχνης, ο Νίκος Ποδιάς. Περίεργη τεχνοτροπία, δύσκολη, από φύλλα τσαγιού… Πώς φτιάχνεται ένας «θώρακας» από φύλλο τσαγιού; Μια πανοπλία από τσιγαρόχαρτα; Πόσους μήνες εργασίας διαθέτει ο καλλιτέχνης για να φτιάξει αυτά τα αριστουργήματα; Τον στηρίζετε τον Νίκο Ποδιά;

Ο Νίκος Ποδιάς είναι ένας από τους νέους καλλιτέχνες, ο οποίος εισήγαγε τη χειρωναξία ως εικαστική δημιουργία. Τα έργα του, περίπλοκα και λεπτεπίλεπτα, προϋποθέτουν και προδίδουν βαθιά σύλληψη και πολύωρη εργασία. Η συλλογή των «ευτελών» υλικών, φακελάκια τσαγιού, ασημόχαρτα από τσιγαρόκουτα κ.λπ., εξασφαλίζεται με τη συνεργασία ενός δικτύου από φίλους και γνωστούς που τα εντοπίζουν και του τα φέρνουν. Ο μετασχηματισμός τους σε έναν «θώρακα» απαιτεί φαντασία και δημιουργικότητα, αλλά και μακρές ώρες εργασίας, καθώς και αξιοσημείωτο χειρονακτικό ταλέντο.

Κυρία Σπινάρη, έχουμε καλούς ζωγράφους, γλύπτες στην Ελλάδα; Ποιους ξεχωρίζετε; Υπάρχει ένας Μυταράς, ένας Φασιανός σήμερα; Ποιους καλλιτέχνες έχετε εσείς μέσα στην καρδιά σας;

Η Ελλάδα έχει διαχρονικά πολλούς αξιόλογους καλλιτέχνες, οι οποίοι μπορούν να αντιπαρατεθούν ισότιμα με καλλιτέχνες από το εξωτερικό. Οι μεγάλοι δάσκαλοι στους οποίους αναφέρεστε έχουν εντόπιους μαθητές και συνεχιστές, οι οποίοι αναπτύσσουν δική τους εικαστική γραφή. Επεκτείνουν την παράδοση του παρελθόντος, ανάγοντάς την στο παρόν και το μέλλον.

Η Εθνική Πινακοθήκη και το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης στηρίζουν σήμερα τους Έλληνες καλλιτέχνες; Πάντως, η ιδιωτική πρωτοβουλία το κάνει…

Βεβαίως και τους υποστηρίζουν! Η Εθνική Πινακοθήκη και το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, εκτός από το να προβάλλουν τους καλλιτέχνες, τους φέρνουν σε επαφή και επικοινωνία με ομοτέχνους τους από τον διεθνή χώρο. Η ιδιωτική πρωτοβουλία δεν είναι ανταγωνιστική, αλλά συμπληρωματική σε αυτήν τη σημαντική αποστολή.

Φέρνουμε την τέχνη σε επαφή και διάλογο με την κοινωνία

Κάθε χρόνο πόσοι άνθρωποι επισκέπτονται την γκαλερί στον Πόρο και στην Αθήνα για να δουν τα έργα, για μια βόλτα έστω;

Ο αριθμός των επισκεπτών δεν είναι ποτέ και πουθενά σταθερός. Ποικίλλει ανάλογα με τον καλλιτέχνη, με τη θεματική της έκθεσης, με την εποχή, με τις συγκυρίες. Γενικά, πάντως, η γκαλερί CITRONNE τόσο στην Αθήνα όσο και στον Πόρο έχει ευρύτατη απήχηση και πάντα πολυάριθμο κοινό.

Είναι άθλος σήμερα στην Ελλάδα να έχεις μια γκαλερί και να πληρώνεις ενοίκια, λογαριασμούς, υπαλλήλους και ό,τι άλλο απαιτεί η εύρυθμη λειτουργία της; Τι σας κάνει να συνεχίζετε αυτόν τον αγώνα;

Δεν είναι ούτε εύκολη ούτε απλή ούτε ανώδυνη η σύσταση και η συντήρηση μιας αίθουσας τέχνης. Ασφαλώς και απαιτεί δαπάνες, έξοδα, υποχρεώσεις και ετερόκλητα καθήκοντα. Όμως, η γκαλερί είναι καταρχήν μια αποστολή, ένα λειτούργημα. Τον κόπο και τη συνεχή έγνοια αποζημιώνει η ικανοποίηση της προσφοράς. Η γκαλερί είναι μια παιδαγωγία, ένα κοινωνικό άνοιγμα, το οποίο αποσκοπεί να φέρει την τέχνη σε επαφή και διάλογο με την κοινωνία. Αυτόν τον στόχο επιδιώκει η γκαλερί CITRONNE.