Οι πρόσφυγες της Μικράς Ασίας που άλλαξαν την Ελλάδα

Τέτοιες μέρες το 1922 η Ελλάδα βίωνε την μεγαλύτερη εθνική κρίση από την ίδρυση του σύγχρονου κράτος. Ποτέ άλλοτε από το 1830, πριν ακόμα συμπληρώσει αιώνα ζωής ως ανεξάρτητο κράτος δεν είχε βρεθεί σε τόσο τραγική κατάσταση.

Τις παραμονές της Μικρασιατικής Καταστροφής ήταν μια χώρα πέντε εκατομμυρίων, καταχρεωμένη που πολεμούσε, με μικρά διαλείμματα, δέκα χρόνια.

Οι θρίαμβοι του 1912 έγιναν Καταστροφή το 1922.

Ποτέ τόσοι λίγοι δεν κλήθηκαν να περιθάλψουν τόσους πολλούς. Οι πρόσφυγες ξεπέρασαν το 1,5 ψυχές.

Κι όμως μέσα από τις τόσο δύσκολες συνθήκες η χώρα αναγεννήθηκε.

Πως;

Καταρχήν απέκτησε ενιαία πληθυσμιακή σύνθεση. Το 1920 οι στατιστικές έδιναν ένα ποσοστό 20% στους μη ορθόδοξους Έλληνες πολίτες. Το 1928 με την ολοκλήρωση των ανταλλαγών πληθυσμού το ποσοστό είχε πέσει στο 6%.

Δεν ήταν θέμα θρησκευτικού δόγματος, αλλά εθνικού. Συμπαγείς ομάδες Μουσουλμάνων έπαιρναν τον δρόμο για την Τουρκία τη στιγμή που οι πρόσφυγες έφθαναν. Μεγάλες περιοχές όπως η Μακεδονία και η Θράκη δέχονταν, όχι πάντα χωρίς προβλήματα, τους ανθρώπους αυτούς που ετοιμάζονταν να ξεκινήσουν μια νέα ζωή.

Από οικονομικής πλευράς μπορεί να έξοδα περίθαλψης όλων αυτών των ανθρώπων να ήταν τεράστια, αλλά ταυτόχρονα πολλά άλλαζαν σε βασικούς τομείς της οικονομίας.

Στη γεωργία οι πρόσφυγες έφεραν μαζί τους νέους τρόπους παραγωγής, αυξάνοντας την.

Στο εμπόριο αναπτύχτηκαν νέοι επιχειρηματίες που μαθημένοι να επιβιώνουν σε δύσκολες συνθήκες ανέπτυξαν την εξωστρέφεια. Οι άνθρωποι που κρατούσαν την οικονομία της Ανατολίας στα χέρια τους, όσοι διασώθηκαν, έκαναν μια νέα αρχή στην Ελλάδα.

Αλλά και οι επιχειρηματίες που ήδη υπήρχαν βρήκαν νέο εργατικό δυναμικό, σε πολλές περιπτώσεις εξειδικευμένο.

Υπήρχε και κάτι ακόμα που περνά κάτω από τα… ραντάρ. Δέκα χρόνια πόλεμος, με τους άντρες του σπιτιού επιστρατευμένους, άνοιξε τους χώρους δουλειάς στις γυναίκες. Με την εισροή των προσφύγων ακόμα περισσότερες γυναίκες μπήκαν στα εργοστάσια. Χειραφετήθηκαν. Με τρόπο σκληρό; Ναι, αλλά χειραφετήθηκαν, πήραν τη ζωή στα χέρια τους. Οι περισσότερες οικογένειες που είχαν φτάσει εδώ ήταν γυναίκες και παιδιά. Κάποιος έπρεπε να δουλέψει κι αυτές ήταν οι μανάδες, οι μεγάλες αδελφές.

Ακόμα και στον πολιτισμό η επιρροή των προσφύγων ήταν σημαντική. Πρόσφυγας ήταν ο νομπελίστας Γιώργος Σεφέρης, διωγμένοι από τον τόπο τους οι λογοτέχνες Ηλίας Βενέζης, Μενέλαος Λουντέμης, Τάσος Αθανασιάδης, Κοσμάς Πολίτης, Γιώργος Θεοτοκάς, Διδώ Σμωτηρίου, Μαρία Ιορδανίδου, Φώτης Κόντογλου για να περιοριστούμε στους πιο γνωστούς.

Στη δημοσιογραφία ο Δημήτρης Ψαθάς, ο Φωκίωνας Δημητριάδης, ο Παύλος Παλαιολόγος, ο Γιάννης Μποσταντζόγλου (Μποστ), ο Βασίλης Μεσολογγίτης στη Θεσσαλονίκη.

Στη φωτογραφία η κορυφαία Έλλη Σουγιουλτζόγλου – Σεϊδάρη, η διάσημη παγκοσμίως Nely’s, ο Μανόλης Μεγαλοοικονόμου και ο Σωτήρης Μελετζής, ο φωτογράφος της Εθνικής Αντίστασης.

Στη μουσική ο Μανόλης Καλομοίρης, ενώ αυτό που λέμε λαϊκό τραγούδι άνθισε δίπλα στο ρεμπέτικο όπου ουσιαστικά το έφεραν οι πρόσφυγες οργανοπαίχτες.

Είναι τόσοι πολλοί για να μην… πιάσουμε τα παιδιά των προσφύγων, αυτούς που μεγάλωσαν στους καταυλισμούς και διέπρεψαν γιατί θα χάσουμε τον λογαριασμό.

Τώρα εκατό χρόνια (και βάλε…) μετά συνηθίσαμε να βάζουμε τους πρόσφυγες εκείνους σε… ένα τσουβάλι, Μας διαφεύγει ότι ο εκεί ελληνισμός ήταν απλωμένος σε ένα γεωγραφικό χώρο μεγαλύτερο από την ίδια την Ελλάδα. Αλλιώς μεγάλωνε ο Σμυρνιός, στην κοσμοπολίτικη πόλη που έμενε, αλλιώς ο Πόντιος απομονωμένος στα κακοτράχαλα βουνά της γενέθλιας γης, αλλιώς ο κάτοικος στα βάθη της Μικράς Ασίας εγκλωβισμένος σε τόπους όπου αποτελούσε μειοψηφία, τόσο που η σχέση του με την Ελλάδα δεν ήταν καν η γλώσσα (τουρκόφωνοι), αλλά η θρησκεία. Όλοι αυτοί όμως έφεραν μαζί τους ήθη, έθιμα, παραδόσεις που στον ελληνικό χώρο ήταν άγνωστα. Κάποια από αυτά μάλιστα έρχονταν απευθείας από την Ιωνία, την Αιολία και τις άλλες περιοχές που μας έφεραν πίσω στα χρόνια του πρώτου ελληνικού αποικισμού.

Ναι, η Ελλάδα θα ήταν διαφορετική εάν δεν είχε μεσολαβήσει το 1922, αλλά αυτό είναι μια υπόθεση. Το βέβαιο είναι ότι η ίδια η χώρα άλλαξε ριζικά μετά από αυτή τη χρονιά ορόσημο που πρέπει όλοι να θυμόμαστε…

• Η κεντρική φωτογραφία εικονίζει τους πρόσφυγες στο Δημοτικό Θέατρο της Αθήνας που σήμερα δεν υπάρχει. Στη θέση του δημιουργήθηκε η Πλατεία Κοτζιά. Οι εξώστες και η πλατεία του μεγαλόπρεπου θεάτρου έγιναν μικρά δωμάτια για εκατοντάδες ανθρώπους

Άλλα γεγονότα τέτοια μέρα

1832: Στη διάσκεψη του Λονδίνου ορίζονται τα ελληνοτουρκικά σύνορα στη γραμμή του Αμβρακικού – Παγασητικού κόλπου

1905: Ο ανθυπολοχαγός Μπουκουβάλας (καπετάν Πετρίλος) με τους άνδρες του εξοντώνει 19 κομιτατζήδες στη Λίμνη των Γιαννιτσών (σημερινή Κρύα Βρύση) απέναντι από το χωριό Γυμνά.

1918: Τραυματίζεται από πυροβολισμό ο Λένιν μετά τον λόγο που εκφώνησε στο εργοστάσιο του Μίτσελσον στη Μόσχα. Δράστες η Φάνια Κάπλαν και η αδελφή της Ντόρα, μέλη του Κοινωνικού Επαναστατικού Κόμματος. Η ενέργεια αυτή αποτελεί την αφορμή να ξεκινήσει από τους Μπολσεβίκους η «κόκκινη τρομοκρατία» που τερματίστηκε το 1922.

1963: Ξεκινά τη λειτουργία του το «κόκκινο τηλέφωνο», η τηλεφωνική γραμμή που ενώνει τον Λευκό Οίκο με το Κρεμλίνο. Στις μέρες μας έχει αντικατασταθεί από τα σύγχρονα μέσα επικοινωνίας.

1967: Προβάλλεται στην Αμερικανική τηλεόραση το τελευταίο επεισόδιο της σειράς The Fugitive που προβλήθηκε και στην Ελλάδα από την ΥΕΝΕΔ με τον τίτλο «Φυγάς». Μετά από 120 ωριαία επεισόδια ο καταζητούμενος γιατρός Κίμπλε ανακαλύπτει τον δολοφόνο της γυναίκας του. Το 1993 κυκλοφόρησε στις κινηματογραφικές αίθουσες η κινηματογραφική εκδοχή με πρωταγωνιστή τον Χάρισον  Φορντ. Στον ρόλο του μονόχειρα δολοφόνου ο ελληνικής καταγωγής Αμερικανός ηθοποιός Ανδρέας Κατσούλας.

1972: Ο Τζο Λένον και η Γιόκο Όνο δίνουν στο Μάντισον Σκουέαρ Γκάρντεν φιλανθρωπικές παραστάσεις (απογευματινή – βραδινή) που ήταν οι τελευταίες συναυλίες τους.

1974: Αμαξοστοιχία που εκτελεί το δρομολόγιο Βελιγράδι – Ντόρτμουντ εκτροχιάζεται στο Ζάγκρεμπ με αποτέλεσμα να χάσουν τη ζωή τους 153 επιβάτες.

1987: Η Στέφκα Κονσταντίνοβα από τη Βουλγαρία σημειώνει νέο παγκόσμιο ρεκόρ στο ύψος με 2μ.09 στο Παγκόσμιο πρωτάθλημα στη Ρώμη. Το ρεκόρ της άντεξε 37 χρόνια. Καταρρίφθηκε το 2024 (7/7) από την Ουκρανή Γιαροσλάβα Μαχούσιχ στο Παρίσι με 2μ.10.

1990: Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Τζορτζ Μπους ο πρεσβύτερος δηλώνει σε συνέντευξή του ότι μετά τη κρίση στον Κόλπο θα προκύψει Νέα Τάξη Πραγμάτων.

1991: Ο Μάικ Πάουελ καταρρίπτει το 22χρονο παγκόσμιο ρεκόρ του Μπομπ Μπίμον (8μ.91) στο μήκος. Στο Τόκιο «πετά» μέχρι τα 8μ.95.

2021: Τα τελευταία Αμερικανικά στρατεύματα εγκαταλείπουν το Αφγανιστάν τερματίζοντας την εμπλοκή των ΗΠΑ στα εσωτερικά της χώρας.

Γεννήσεις

1797: Μέρι Πιόλστονκραφτ Σέλεϊ, Αγγλία συγγραφέας. Διασημότερο έργο της ο «Φρανκενστάιν». Υπήρξε σύζυγος του ρομαντικού ποιητή Πέρσι Σέλεϊ. Πέθανε το 1851.

1853: Παναγιώτης Δαγκλής, στρατιωτικός, πολιτικός, δημιουργός του ορειβατικού πυροβολικού Σνάιντερ-Δαγκλή. Πέθανε το 1924.

1870: Πριγκίπισσα Αλεξάνδρα Γλίξμπουργκ, πριγκίπισσα της Ελλάδας και της Δανίας. Παντρεύτηκε τον πρώτο ξάδελφο της μητέρας της Παύλο Αλαξάνδροβιτς της Ρωσίας, γιο του Αλεξάνδρου Β’. Τότε πήρε τον τίτλο Μεγάλη Δούκισσα της Ρωσίας και ονομάστηκε Αλεξάνδρας Γεωργίεβα. Πέθανε το 1891 από επιπλοκές του τοκετού. Ο Δήμος Αθηναίων στην μνήμη τους έδωσε το όνομά της στη Λεωφόρο Αλεξάνδρας.

1937: Μπρους Μακ Λάρεν, Νεοζηλανδός πιλότος της F1. Το 1959 ήταν δεύτερος στο παγκόσμιο πρωτάθλημα. Κέρδισε στην καριέρα του τέσσερα γκραν πρι, ιδρυτής της ομώνυμης αγωνιστικής ομάδας. Πέθανε το 1970.

1943: Λάκης Χαλκιάς, τραγουδιστής, συνθέτης, μουσικός της παραδοσιακής μουσικής, μέλος της ομώνυμης οικογένειας που διακρίθηκε στη διατήρηση της μουσικής παράδοσης στην Ήπειρο. Πέθανε στις 2 Αυγούστου 2006.

1946: Άννα Μαρία Γλίξμπουργκ, πριγκίπισσα της Δανίας, τελευταία Βασίλισσα της Ελλάδας, σύζυγος του Κωνσταντίνου Β’.

1954: Αλεξάντερ Λουκασένκο, Λευκορώσος πολιτικός, πρόεδρος της χώρας από το 1994.

1972: Κάμερον Ντίαζ, Αμερικανίδα ηθοποιός, μοντέλο, συγγραφέας

Θάνατοι

526: Θεοδώριχος ο Μέγας (72 χρ.), Βασιλιάς των Οστρογότθων και των Βησιγότθων.

2003: Τσαρλς Μπρόνσον (82 χρ.), Αμερικανικός ηθοποιός λιθουανικής καταγωγής. Το πραγματικό του όνομα ήταν Τσαρλς Ντένις Μπουζίνσκι). Διακρίθηκε σε ρόλους σκληρού.

2006: Γκλεν Φορντ (90 χρ.), Καναδός ηθοποιός, μεγάλωσε στο Κεμπέκ κι αργότερα μετακόμισε με την οικογένειά του στην Καλιφόρνια.

2007: Μαρία Μπονέλου (66 χρ.), ηθοποιός, σύζυγος του Σωτήρη Μουστάκα.

2022: Μιχαήλ Γκορμπατσόφ (91 χρ.), Ρώσος πολιτικός, τελευταίος ηγέτης της ΕΣΣΔ. Οι μεταρρυθμιστικές του προσπάθειες οδήγησαν στη διάλυση της Αυτοκρατορίας και το τέλος του κομμουνισμού στη Ρωσία, αλλά και πολλές άλλες χώρες που είχαν άμεση εξάρτηση από αυτήν.

2025: Γιάννης Καιροφύλας (98 χρ.), δημοσιογράφος, συγγραφέας, αφιέρωσε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του γράφοντας για την Αθήνα κι ερευνώντας την ιστορία της. Μία μέρα νωρίτερα είχε πεθάνει η πρωτότοκη κόρη του Ντορέτα από καρκίνο.

Διαβάστε ακόμη

SHOWBIZ

«Φτάνει ρε Γιάννη, φτάνει!» - Η τελευταία live εμφάνιση του Πάριου δίχασε το διαδίκτυο

Η συναυλία του Γιάννη Πάριου στη Λάρνακα έγινε θέμα συζήτησης στα social media. Άλλοι αποθέωσαν τον σπουδαίο ερμηνευτή και άλλοι σχολίασαν πως ήρθε η…