Από το «τλάστλι» των Μάγιας στο Μουντιάλ του Μέξικο Σίτι

Ανακαλύψτε περισσότερα άρθρα στα αποτελέσματα αναζήτησης

Οι καμπάνες σε όλη την Ισπανία εκείνη τη ζεστή φθινοπωρινή μέρα του 1528 χτυπούσαν χαρούμενα. Δεν γιόρταζαν την Ανάσταση, αλλά κάτι εξίσου σημαντικό. Ο Ενρίκο Κορτές, ο κατακτητής του Νέου Κόσμου επέστρεφε στην πατρίδα. Ο σκληρός κονκισταδόρ με τον ολιγάριθμο στρατό του είχε κατακτήσει την Αυτοκρατορία των Αζτέκων. Η πολιτισμένη Ισπανία είχε επιβληθεί στους… απολίτιστους Ινδιάνους με τρόπο που μόνο πολιτισμένος δεν ήταν.

Ο Κορτές και οι πολεμιστές του έφερναν δώρα στην Ισπανία και τον Βασιλιά τους Κάρολο Ε’. Θεραπευτικά βότανα, αρωματικές ρίζες, πολύτιμους λίθους και το κυριότερο, ράβδους χρυσού. Πολλές ράβδους που είχαν αρπάξει από τα καταστραμμένα παλάτια και τους επίσης κατεστραμμένους ναούς.

Στη κεφαλή της φάλαγγας υπήρχαν και τέσσερα «ζωντανά» λάφυρα. Τέσσερις Ινδιάνοι Αζτέκοι. Τα κορμιά τους ήταν χρωματισμένα με κόκκινη, μαύρη και γαλάζια μπογιά. Ένας από αυτούς κρατούσε μια γκρίζα μπάλα. Ήταν ένα μεγάλο τόπι από καουτσούκ για το «τλάστλι» το ποδόσφαιρο των Αζτέκων και των Μάγιας!

Μπορεί τα παιχνίδια με μπάλα να τα αγαπούσαν οι Αρχαίοι Έλληνες, οι Ρωμαίοι και οι Κινέζοι, αλλά το καουτσούκ τους ήταν άγνωστο. Λέγεται ότι οι ναύτες του Κολόμβου μερικά χρόνια νωρίτερα, το 1496 είχαν φέρει στην Ευρώπη κι αυτοί τέτοιες μπάλες.

Οι Ισπανοί χρονογράφοι ενδιαφέρθηκαν για τις μπάλες αυτές. Και μας διέσωσαν την ιστορία τους. Ίσως να πρόβλεψαν πως μερικούς αιώνες αργότερα η χώρα τους θα μετέτρεψε το «τλάστλι» σε… Playstation, ένα ποδοσφαιρικό σύστημα που θα έκανε την Μπαρτσελόνα κορυφαία ομάδα στον κόσμο και την εθνική Ισπανίας Πρωταθλήτρια Κόσμου (2010) και Ευρώπης (2008 και 2012). Η πάλι τη Ρεάλ Μαδρίτης ομάδα με τα περισσότερα Τσάμπιονς Λιγκ στη προθήκη της (15).

Οι φυλές των Μάγιας ζούσαν στις πεδιάδες του Μεξικού. Το γήπεδο του «τλάτστλι» είχε διαστάσεις 23Χ7,5 μέτρα. Οι πλευρές του ήταν κλεισμένες με κατακόρυφους τοίχους κι οι άλλες δύο είχαν κερκίδες χτισμένες με τούβλα. Μεγάλες και μικρές πέτρες είχαν το ρόλο των σημερινών άσπρων γραμμών. Κάθε ομάδα είχε 2 έως 10 παίκτες.

Οι μπάλες πάλι δεν είχαν μεγάλη σχέση με τις σημερινές αφού ζύγιζαν από δύο έως τέσσερα κιλά!

Οι παίκτες έπρεπε να κρατούν τη μπάλα σε αδιάκοπη κίνηση. Μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν όλα τα μέλη του σώματος εκτός από τα χέρια. Μπορούσαν να αγγίξουν τη μπάλα με τον αγκώνα ή το γόνατο, αλλά όχι με το πέλμα ή τη παλάμη.

Μια σειρά από λεπτομέρειες καθόριζαν τους κανόνες του παιχνιδιού, τόσες που θα έκαναν τις περισσότερες γυναίκες που αδυνατούν να καταλάβουν τι είναι το «οφ σάιντ», να φεύγουν τρέχοντας όταν αποφάσιζε κάποιος να τους εξηγήσει το πώς παίζεται το «τλάτστλι».

Το γκολ μετρούσε όταν ο παίκτης κατάφερνε να περάσει τη μπάλα μέσα από το στεφάνι της αντίπαλης ομάδας. Το πέτρινο στεφάνι έμοιαζε περισσότερο με το σημερινό καλάθι του μπάσκετ. Ήταν καρφωμένο στον τοίχο, αλλά όχι ψηλά. Και σε αντίθεση με την μπασκέτα ήταν τοποθετημένο κατακόρυφα κι όχι οριζόντια.

Τι γινόταν όμως όταν μια μπάλα βάρους 4 κιλών από καουτσούκ χτυπούσε ένα παίκτη; Οι εμπνευστές του παιχνιδιού είχαν φροντίσει να φοράνε στους παίκτες στολές που μοιάζουν αρκετά με αυτές του χόκεϊ αρκετά χοντρές για να τους προστατεύουν από τα χτυπήματα, αλλά και αρκετά άνετες για να υπάρχει η σχετική ελευθερία κινήσεων. Πλατιές δερμάτινες ζώνες, ποδιές, δερμάτινες επιγονατίδες, γάντια μακριά ως τους αγκώνες και χοντρά δερμάτινα κράτη ήταν τα απαραίτητα αξεσουάρ του αθλητή.

Το παιχνίδι δεν ήταν παιχνίδι. Όπως άλλωστε δεν είναι και σήμερα. Ήταν μια θρησκευτική τελετουργία. Αυτός είναι κι ο λόγος που τα γήπεδα ήταν κοντά σε ναούς. Στα ανάγλυφα των τοίχων που απεικονίζονται οι μεγάλοι αγώνες και οι μεγάλες νίκες, όπως καλή ώρα γίνεται και σήμερα στα μεγάλα γήπεδα του κόσμου. Παρατηρώντας προσεκτικά τις απεικονίσεις των ναών ανακαλύπτουμε ότι το «τλάτστλι» ήταν και μία – ακόμα – αφορμή για ανθρωποθυσίες!

Στο μεγάλο γήπεδο της Τσίτσεν – Ίντσα εικονίζεται ο αρχηγός της νικήτριας ομάδας να έχει το ένα του χέρι σηκωμένο ψηλά. Μόνο που αντί για κύπελλο κρατά το κομμένο κεφάλι του αρχηγού της ομάδας που έχασε!

Μια πολύ ζωντανή περιγραφή δίνει και ο συγγραφέας, σκηνοθέτης και ερευνητής Βασίλι Τσιτσόφ στο βιβλίο του «Αναζητώντας το Μεξικό…». Γράφει:

«… Ψηλά στους τοίχους στέκονται και κάθονται οι ιερείς. Ανάμεσά τους στη τιμητική θέση ο Ηγεμόνας των Μάγιας. Η ομάδα του θεού του ανέμου φοράει κόκκινες κοντές φούστες. Η αντίπαλη ομάδα, του θεού της βροχής είναι ντυμένη με γαλάζιες φούστες. Στα χέρια των ποδοσφαιριστών είναι περασμένα βραχιόλια από ξερά φρούτα και καρπούς. Στα γόνατα φοράνε δερμάτινα μαξιλαράκια. Η βαριά μπάλα από καουτσούκ περιμένει στο κέντρο του γηπέδου. Είναι φτιαγμένη από λευκά δάκρυα που χύνει το ιερό δέντρο όταν το πληγώνουν.

Στην αρχή οι παίκτες δεν αγγίζουν τη μπάλα. Τρέχουν πάνω κάτω στο γήπεδο. Ακουμπώντας στα γόνατα και στους αγκώνες πηδάνε σαν τα βατράχια. Ανάμεσά τους διακρίνονται δύο άσοι των Ινδιάνων Μάγια: Ο Σιντέιγιουτ και ο Σίμτσαχ…

… Τώρα ο αρχηγός της ομάδας του θεού της βροχής τρέχει στη μπάλα, κουλουριασμένος σαν το φίδι και τη χτυπάει με τον αγκώνα του. Οι άλλοι παίκτες τη χτυπάνε με τα γόνατα, τους γοφούς, τους αγκώνες προσπαθώντας να τη στείλουν στο πέτρινο στεφάνι.»

Λογικά στα ματς της εποχής εκείνης τα γκολ έμπαιναν δύσκολα. Πόσα γκολ μπορούν να μπουν σε ένα καλάθι που η διάμετρός του είναι ελάχιστα μεγαλύτερη από τη μπάλα; Σκεφτείτε πόσα γκολ μπαίνουν σε ένα «κουτί» με ύψος 2,44 μέτρα και πλάτος 7,32μ., όσο είναι οι σημερινές εστίες με μια μπάλα που είναι απείρως μικρότερη και ελαφρύτερη για να καταλάβετε…

Κίτρινες και κόκκινες κάρτες δεν υπήρχαν. Μία ποινή υπήρχε για κάθε παράβαση, το άγγιγμα δηλαδή της μπάλας με το χέρι ή το πέλμα: Θάνατος με αποκεφαλισμό!

Όλα τα παιχνίδια τελείωναν 1-0. Μόλις η μπάλα έμπαινε στο στεφάνι το ματς τελείωνε! Οι Ινδιάνοι δηλαδή είχαν εφαρμόσει το «χρυσό γκολ» μερικούς αιώνες πριν αποπειραθεί να το καθιερώσει η ΦΙΦΑ και μάλιστα με την αρχική ονομασία του «ξαφνικός θάνατος» αφού ο αρχηγός, τουλάχιστον, της χαμένης ομάδας θα πλήρωνε με τη ζωή του την ήττα αυτή.

Αντιγράφουμε πάλι τον Τσιτσόφ:

«… Απ’ τον σωρό των παικτών ξεφεύγει το κορμί του Σιντέιγιουτ. Ο άσος χτυπάει τη μπάλα, την τινάζει ψηλά, τινάζεται κι αυτός, λες και τον σπρώχνει ελατήριο, ακολουθεί τη μπάλα. Με τον αγκώνα του δεξιού του χεριού τη περνά στο στεφάνι. ΝΙΚΗ! Το γήπεδο συγκλονίζεται από τις κραυγές. Οι θεατές σηκώνονται όρθιοι και ρίχνουν στους νικητές παίκτες της ομάδας του θεού της βροχής… βροχή από πολύτιμα πετράδια, χρυσά κοσμήματα.

Οι παίκτες της ομάδας του θεού του ανέμου στέκουν χλωμοί με τον αρχηγό τους στη μέση. Σε λίγο θα τον χάσουν. Το κεφάλι του, έτσι προστάζει ο κανονισμός θα το κόψει ο ίδιος ο Σιντέιγιουτ…»

Η πολιτισμένοι Ευρώπη διαβάζοντας ανάλογες περιγραφές απέστρεφε το πρόσωπό της. Οι απολίτιστοι Ινδιάνοι έκοβαν το κεφάλι του αρχηγού της χαμένης ομάδας. Τα παλληκάρια του Κορτέζ, για να ξαναγυρίσουμε στην εορταστική Μαδρίτη, έκοβαν μόνο κεφάλια Ότι έβρισκαν. Αρχηγών, υπηκόων, πλούσιων, φτωχών, ανδρών, γυναικών, παιδιών. Ποιος μπορεί να μιλήσει για… πολιτισμό;

Με την επίβλεψη του Κορτέζ κατασκευάστηκε στη Μαδρίτη στα γρήγορα ένα γήπεδο κι οι Ινδιάνοι έπαιξαν το «τλάτστλι» μπροστά στον Βασιλιά Κάρολο. Οι θεατές παρακολουθούσαν έκπληκτοι τη δεξιοτεχνία των Ινδιάνων, αλλά και τα καπρίτσια της μπάλας που αναπηδούσε κι άλλαζε κατεύθυνση χτυπώντας στο πέτρινο τοίχο. Πολύ σύντομα το παιχνίδι έγινε μόδα. Από το Νέο Κόσμο έφθασαν μπάλες με καουτσούκ κι ένα παλιό παιχνίδι ευγενών, το τένις, προσέφερε τους πρώτου του κανονισμούς.

Παράλληλα θα εμφανιστούν κάποιες διαφοροποιημένες μορφές του παιχνιδιού. Όπως το βόλεϊ. Εδώ η μπάλα δεν πρέπει να ακουμπήσει στη γή. Στο Νέο Κόσμο πολύ αργότερα ένας καθηγητής γυμναστικής θα πάρει το καλάθι, θα το βάλει οριζόντια και θα.. ανακαλύψει το μπάσκετ.

Η μπάλα πέρασε γρήγορα και στην Ευρώπη. Και την κατέκτησε. Από εκεί με νέους κανονισμούς εξαπλώθηκε σ’ όλο τον κόσμο κι επέστρεψε στη κοιτίδα της, τη Κεντρική και Νότια Αμερική. Ευτυχώς άφησε πίσω της την ανθρωποθυσία και κράτησε μόνο τη χαρά του παιχνιδιού. Η μήπως η μετάλλαξη των κανονισμών αφορούσε και την… ανθρωποθυσία που απλά άλλαξε τελετουργικό;

** Για να καταλάβει κανείς πόσο αγαπούσαν οι Ινδιάνοι το «τλάτστλι», τον πρόγονο του σημερινού ποδοσφαίρου δεν έχει παρά να ρίξει μια ματιά στον «κώδικα Μεντόζα» στον οποίο αναφέρεται ότι ο βασιλιάς Μοντσούμα συγκέντρωνε κάθε χρόνο στη πρωτεύουσα των Αζτέκων, τη Τενοστιτλάν, 16.000 μπάλες από καουτσούκ που τις προσέφεραν ως φόρο 22 πόλεις του Νοτιοδυτικού Μεξικό. Εύκολα αντιλαμβάνεται κανείς ότι η θρησκευτική τελετή είχε περάσει στον κόσμο ως παιχνίδι. Δεν μπορεί να γινόντουσαν 16.000 θρησκευτικές τελετές τον χρόνο!

** Πήλινοι ποδοσφαιριστές βρέθηκαν πριν μισό αιώνα, σε ανασκαφές κοντά στη Πόλη του Μεξικού, στο Τλατίλκο. Χρονολογούνται από το 800 έως το 500 π.Χ δείγμα κι αυτό του πόσο δημοφιλές ήταν αυτό το παιχνίδι.

Αναπαράσταση με πολύ φολκλόρ αγώνων τλάστλι