Σαν σήμερα, την Παρασκευή 2 Μαΐου 1941, άφησε την τελευταία της πνοή η Πηνελόπη Δέλτα, μία από τις σημαντικότερες μορφές της ελληνικής λογοτεχνίας. Λίγες ημέρες νωρίτερα, την Κυριακή 27 Απριλίου 1941, την ημέρα που τα γερμανικά στρατεύματα μπήκαν στην Αθήνα, η σπουδαία συγγραφέας είχε πιει δηλητήριο.
Η απόφασή της να βάλει τέλος στη ζωή της έχει συνδεθεί με περισσότερες από μία ερμηνείες. Άλλοι τη θεώρησαν πράξη διαμαρτυρίας για την είσοδο των Γερμανών στην πρωτεύουσα, ενώ άλλοι τη συνέδεσαν με την κλονισμένη υγεία της και τον μεγάλο, ανεκπλήρωτο έρωτα που τη σημάδεψε για χρόνια.
Η Πηνελόπη Δέλτα, κόρη του επιχειρηματία και εθνικού ευεργέτη Εμμανουήλ Μπενάκη, φέρεται να είχε πάντα κοντά της το δηλητήριο, ώστε να μπορεί να φύγει από τη ζωή όταν η ίδια το αποφάσιζε. Εκείνη τη δραματική ημέρα, με την Αθήνα να ζει την αρχή της Κατοχής, η είδηση της αυτοκτονίας της διαδόθηκε γρήγορα και προκάλεσε μεγάλη συγκίνηση.
Η συγγραφέας έργων όπως «Τον Καιρό του Βουλγαροκτόνου», «Παραμύθι χωρίς όνομα», «Ο Τρελαντώνης», «Ο Μάγκας» και «Τα Μυστικά του βάλτου» θεωρήθηκε από πολλούς ότι δεν άντεξε να δει την Αθήνα υπό γερμανική κατοχή. Την ίδια στιγμή, η υγεία της ήταν ήδη βαριά επιβαρυμένη, καθώς έπασχε από σκλήρυνση κατά πλάκας, μία ασθένεια που την ταλαιπωρούσε για χρόνια.
Στη ζωή της υπήρχε και ένα ακόμη μεγάλο τραύμα. Από το 1924 θρηνούσε τον Ίωνα Δραγούμη, τον μεγάλο έρωτα της ζωής της. Έτσι, το τέλος της δεν μπορεί να εξηγηθεί με έναν μόνο λόγο, αλλά ως αποτέλεσμα μιας βαθιάς προσωπικής, σωματικής και ιστορικής οδύνης.
Πριν φύγει από τη ζωή, άφησε ένα συγκλονιστικό σημείωμα στους δικούς της: «Παιδιά μου, ούτε παπά, ούτε κηδεία. Παραχώστε με σε μια γωνιά του κήπου, αλλά μόνο αφού βεβαιωθείτε ότι δε ζω πια. Φροντίστε τον πατέρα σας. Τον φιλώ σφιχτά. Π.Σ. Δέλτα».
Η Πηνελόπη Δέλτα πέθανε την Παρασκευή 2 Μαΐου 1941, ύστερα από πέντε ημέρες αγωνίας. Την ίδια ημέρα κηδεύτηκε από τους οικείους της στον κήπο του σπιτιού της, σε μια λιτή τελετή που τέλεσε ο Αρχιεπίσκοπος Χρύσανθος. Πάνω στον τάφο της χαράχτηκε μόνο μία λέξη: «Σιωπή».
Η Πηνελόπη Δέλτα γεννήθηκε την Παρασκευή 24 Απριλίου 1874 στην Αλεξάνδρεια και ήταν αδελφή του Αντώνη Μπενάκη. Μεγάλωσε σε ένα περιβάλλον που της πρόσφερε μόρφωση και πνευματικά ερεθίσματα. Έμαθε ξένες γλώσσες, ασχολήθηκε με τη ζωγραφική και την ανάγνωση, όμως η σχέση με τη μητέρα της περιγράφεται συχνά ως σκληρή και αυστηρή, κάτι που φαίνεται πως επηρέασε βαθιά την ψυχοσύνθεσή της.
Σε ηλικία 21 ετών, όταν η οικογένεια Μπενάκη βρέθηκε προσωρινά στην Αθήνα, γνώρισε τον Στέφανο Δέλτα, πλούσιο Φαναριώτη βαμβακέμπορο, τον οποίο παντρεύτηκε έπειτα από πίεση της οικογένειάς της. Η ίδια φέρεται να είχε αντιδράσει έντονα στον γάμο, φτάνοντας ακόμη και σε απόπειρα αυτοκτονίας.
Με τον Στέφανο Δέλτα απέκτησε τρεις κόρες, τη Σοφία, τη Βιργινία και την Αλεξάνδρα. Υπήρξε αφοσιωμένη μητέρα και στάθηκε στο πλευρό του συζύγου της, ενώ μέσα από τις κοινωνικές της επαφές γνώρισε σημαντικές προσωπικότητες της εποχής.
Η ίδια συνήθιζε να λέει: «Εγώ είμαι Δημοκράτισσα και Μπενάκισσα». Η Πηνελόπη Δέλτα υποστήριζε τη Δημοκρατία, είχε έντονη φιλανθρωπική δράση και ενδιαφερόταν για τους αδύναμους, τους φτωχούς και τους στρατιώτες που πολεμούσαν στο μέτωπο.
Το 1905 γνώρισε στην Αλεξάνδρεια τον Ίωνα Δραγούμη και ο έρωτάς τους υπήρξε καθοριστικός για τη ζωή της. Η σχέση τους έμεινε ανεκπλήρωτη, καθώς η Πηνελόπη Δέλτα δεν εγκατέλειψε ποτέ την οικογένειά της. Η σύγκρουση ανάμεσα στο πάθος και στο καθήκον τη βασάνισε βαθιά.
Για να είναι ειλικρινής απέναντι στον σύζυγό της, του αποκάλυψε τα αισθήματά της, αλλά δεν έφυγε από τον γάμο της. Όταν το 1912 ο Ίων Δραγούμης ερωτεύτηκε τη Μαρίκα Κοτοπούλη, η Πηνελόπη Δέλτα ντύθηκε στα μαύρα και έμεινε έτσι μέχρι το τέλος της ζωής της.
Σε επιστολή της προς τον Ίωνα Δραγούμη, την Παρασκευή 27 Ιουλίου 1906, έγραφε: «Μένω ακόμη ένα χρόνο, σου το έγραψα· αν με θέλεις ύστερα, αν δεν αλλάξεις, Ιων μου, αν θέλεις τότε, πάρε με… Και τώρα όμως αν με ήθελες δεν θα μπορούσα να σου πω πια όχι· τώρα δεν ξέρω πια τι θα πει τιμή και λόγος και όρκος· ξέρω πως στον κόσμο κάπου ζεις εσύ, πως μ’ αγαπάς ακόμη, πως εσύ μπορείς να γίνεις δικός μου όποταν σε φωνάξω. Ιων μου, δεν σε φωνάζω· μα αν με θελήσεις ποτέ, ξέρεις πού είμαι· σε περιμένω πάντα και σ’ αγαπώ σαν Μήδεια, είσαι το μόνο δίλημμα που ζει μέσα μου με φρικτή ένταση· τ’ άλλα όλα πέθαναν, η αγάπη σου τα σκότωσε! Μη με φοβηθείς· αγαπώ άγρια, μα αγαπώ με φοβερή tendresse το χλωμό παιδί που με φίλησε στο στόμα εκεί στα πεύκα. Ιων μου, θα πεις πως είμαι τρελή, και το ξέρω, μα όπως εκείνο το βράδυ, που πρώτη φορά με ξανάβλεπες, ύστερα από την πρώτη απόπειρα, ήσουν “τρελός για μένα”, έτσι κι εγώ είμαι τρελή για σένα… Και μεθώ και δεν ξέρω πια να λογαριάσω τι θα πει “τιμή” και “λόγος”. Ξέρω μόνο πως σ’ αγαπώ, τ’ ακούς, Ιων; σ’ αγαπώ άγρια και θέλω την αγκαλιά σου και το στόμα σου που φιλεί φρικτά, σε θέλω όλον, όλον, δικό μου για πάντα, και πονώ αλύπητα και ανυπόφορα, και μ’ έρχεται να φύγω απόψε, πριν από το γράμμα μου, να μη σου μιλήσω πια, να μη σου γράψω “σ’ αγαπώ”, μόνο να έλθω εκεί, να ορμήσω στο σπίτι σου, να χυθώ στο λαιμό σου, και χωρίς λέξη, να πνίξω την αναπνοή σου, φιλώντας σε στο στόμα, ως που να κλείσεις τα μάτια σου και να πέσει το κεφάλι σου στον ώμο μου, χλωμό και αποκαμωμένο, μισοπεθαμένο από συγκίνηση και πόνο και χαρά που σκοτώνει. Το ξέρω πως είμαι τρελή· μα η αγάπη κάποιον τρελαίνει…».
Ο δισέγγονός της, Αλέκος Π. Ζάννας, ιστορικός και επιμελητής του αρχείου της, έχει δηλώσει: «Είχε εμμονή με τον Ίωνα Δραγούμη. Δεν έβαλε τέλος στη ζωής της μόνο και μόνο εξαιτίας της θλίψης της για την είσοδο των Γερμανών στην Αθήνα. Ήταν ένα συνονθύλευμα αιτιών έπασχε και από σκλήρυνση κατά πλάκας».