Σήμερα το σταυρόλεξο γιορτάζει τα 90 χρόνια του!

Το 1936 η 28η Σεπτεμβρίου έπεφτε και πάλι Δευτέρα. Εκείνη τη μέρα η εφημερίδα «Πρωΐα» από τις σοβαρές της εποχής δημοσίευσε για πρώτη φορά σταυρόλεξο στην Ελλάδα.

Μάλιστα ήταν τόσο άγνωστο στο κοινό, άρα και τους αναγνώστες της, που έδινε μια εβδομάδα περιθώριο για να το λύσουν! Δημοσιευόταν, αρχικά τουλάχιστον, κάθε Δευτέρα.

Ίσως στην εμφάνιση αυτή έπαιξε κάποιο ρόλο και η δικτατορία του Μεταξά. Στις 4 Αυγούστου αν και πρωθυπουργός είχε αναστείλει άρθρα του Συντάγματος και με τη σύμφωνη γνώμη του Βασιλιά Γεώργιου Β’ κατέλυσε τον κοινοβουλευτισμό.

Εφημερίδες έκλεισαν, κι όσες συνέχισαν να κυκλοφορούν υποχρεώθηκαν να στέλνουν στη λογοκρισία τα κείμενά τους για να εγκριθούν πριν δημοσιευτούν.

Για να καλοπιάσει τους εκδότες και τους δημοσιογράφους έδωσε μια μέρα αργίας. Μέχρι τότε οι εφημερίδες, πρωινές και απογευματινές κυκλοφορούσαν επτά μέρες την εβδομάδα. Καθιέρωσε ως αργία την Κυριακή για τις απογευματινές και τη Δευτέρα για τις πρωινές.

Η Πρωΐα ήταν όπως λέει και ο τίτλος της πρωινή εφημερίδα. Χρησιμοποίησε ένα τρικ για να ξεπεράσει τον νόμο. Την Δευτέρα κυκλοφορούσε χωρίς ειδήσεις. Με ύλη δηλαδή που ετοιμαζόταν τις προηγούμενες μέρες. Έμοιαζε περισσότερο με περιοδικό. Και στην αναζήτηση ύλης μπήκε και το σταυρόλεξο.

Μόνο που λεγόταν «σταυρωτές λέξεις». Φυσικά στο πρώτο σταυρόλεξο ήταν απαραίτητες και οι οδηγίες χρήσεως.

Όσοι θέλουν να δοκιμάσουν τις δυνάμεις τους δίνουμε και τα αινίγματα για την ανακάλυψη των λέξεων

Μια εβδομάδα αργότερα δημοσιεύτηκαν και οι λύσεις…

Το κοινό ανταποκρίθηκε και γρήγορα υπήρχε κάθε μέρα στην κορυφή της προτελευταίας σελίδας…

Στις 10 Ιουνίου 1938 εκδόθηκε ένα περιοδικό που έμελλε να γράψει ιστορία. Ήταν ο «Θησαυρός» με διευθυντή έναν μάστορα των λαϊκών περιοδικών, τον Απόστολο Μαγγανάρη. Με μοντέρνα σελιδοποίηση κατάφερε να εκτοπίσει από την πρώτη θέση το «Μπουκέτο».

Φυσικά ως μοντέρνο περιοδικό είχε και… σταυρωτές λέξεις. Μόνο που ονομάστηκαν στο πιο εύχρηστο «σταυρόλεξο».

Ο Απόστολος Μαγγανάρης είναι ο δημιουργός του πρώτου περιοδικού αστυνομικών ιστοριών της θρυλικής «Μάσκας», ενώ ήταν αυτός που απογείωσε κυκλοφοριακά το «Ρομάντσο» και στα μέσα της δεκαετίας του ’50 κυκλοφόρησε τον «Ταχυδρόμο»

Ποιος όμως έφτιαχνε το σταυρόλεξο. Στον «Θησαυρό» εντοπίσαμε το όνομα του σε ένα επετειακό αφιέρωμα, όπου ο Ασημάκης Γιαλαμάς σε ένα έμμετρο κείμενο μας τον αποκάλυπτε.

Ο Λιονέλ Δεπόλλας δημιουργούσε σταυρόλεξα και για άλλες εφημερίδες ή περιοδικά. Από μια έρευνα που κάναμε το 1968 ήταν διευθυντής του 15ήμερου, βραχύβιου περιοδικού «Σκέψεις και Γέλιο» που φιλοξενούσε παιχνίδια, γελοιογραφίες και φυσικά σταυρόλεξα.

Από τη δεκαετία του ’60, ίσως και παλαιότερα, άρχισαν να κυκλοφορούν περιοδικά που στηρίζονταν στη δημοσίευση σταυρολέξων. Μαζί με το κλασσικό είχαν δημιουργηθεί δεκάδες παραλλαγές (σκανδιναβικό, κρυπτογραφικό κ.ά), άρα το έδαφος ήταν πρόσφορο. Μερικοί τίτλοι: «Εγκυκλοπαιδικό Σταυρόλεξο», «Το Τεστ» (1967), «Μήπως Γνωρίζετε», «Γρίφος», «Κουίζ», «Σάββατο», «Μπίνγκο για όλους», «Λύσε το» κ.ά.

Το σταυρόλεξο είναι αγγλική εφεύρεση, αλλά δημοσιεύθηκε ξεκίνησε από αμερικανική εφημερίδα. Ο Άρθουρ Γουάιν από το Λίβερπουλ είχε αναλάβει την Κυριακάτικη σελίδα της ψυχαγωγίας στην εφημερίδα «Κόσμος της Νέας Υόρκης».

Στο φύλλο της 21ης Δεκεμβρίου 1913 κι αφού είχε εξαντλήσει όλα τα τρικ με πνευματικά παιχνίδια δημοσιεύει το πρώτο σταυρόλεξο που το ονόμασε «Puzzles word cross».

Στην Ευρώπη ήρθε το 1924 όταν στις 2 Νοεμβρίου φιλοξενήθηκε στη  «Sunday Express»

Άλλα γεγονότα τέτοια μέρα

1825: Τα στρατεύματα του Γιώργου Καραϊσκάκη επιχειρούν νυχτερινή επίθεση στο Κάστρο του Καρβασαρά, κοντά στην Αμφιλοχία. Αιφνιδιάζουν τους Τουρκαλβανούς που χάνουν τους 300 από τους 500 άνδρες τους. Στόχος των Ελλήνων ήταν να αποκόψουν τις γραμμές ανεφοδιασμού για τις δυνάμεις που πολιορκούσαν το Μεσολόγγι. Τα λάφυρα πολλά, εκτός από τα μουλάρια και τις καμήλες, βρίσκουν και 500.000 γρόσια που προορίζονταν για τη μισθοδοσία των δυνάμεων του Κιουταχή.

1939: Γερμανοί και Σοβιετικοί συναντώνται στην καρδιά της Πολωνίας και χαράσσουν τα νέα, κοινά τους, σύνορα.

1941: Στην Δράμα μετά από καθοδήγηση του του Μακεδονικού Γραφείου του ΚΚΕ ξεσηκώνονται οι Έλληνες κατά των Βουλγάρων. Η απάντηση των δυνάμεων κατοχής είναι σκληρή. Μέχρι τις 5 Οκτωβρίου που έληξε σημειώθηκαν  σφαγές και εκτοπισμοί. Η εξέγερση ήταν από τις πρώτες, αν όχι η πρώτη που σημειώθηκε στις περιοχές που έλεγχαν οι δυνάμεις του Άξονα.

1952: Στον πόλεμο της Κορέας το ελληνικό εκστρατευτικό σώμα καταλαμβάνει το Μικρό και Μεγάλο Νόρι έπειτα από σκληρές μάχες με τους Βόρειους.

1960: Η εφημερίδα «Ηχώ του Αμβούργου» και το περιοδικό «Der Spiegel» στηριζόμενα σε αφηγήσεις του Γερμανού εγκληματία πολέμου Μαξ Μέρτεν, αναφέρουν ότι ο πρωθυπουργός Κωνσταντίνος Καραμανλής και ο υπουργός Εσωτερικών Δημήτρης Μακρής με τη σύζυγό τους υπήρξαν πληροφοριοδότες των αρχών Κατοχής. Για τον πρωθυπουργό μάλιστα αναφέρεται για την υπόδειξή του για έναν Εβραίο που είχε κατάστημα στην Αθήνα και στη συνέχεια εκτοπίστηκε σε στρατόπεδο συγκέντρωσης. Η κυβέρνηση της Δυτικής Γερμανίας εξέφρασε τη λύπη της και ζήτησε συγγνώμη για το δημοσίευμα.

1961: Η Συρία αποσύρεται από την Ενωμένη Αραβική Δημοκρατία, έπειτα από στρατιωτικό πραξικόπημα που έγινε και επικράτησε.

1964: Η Βασίλισσα Μητέρα Φρειδερίκη αποποιείται της βασιλικής χορηγίας έπειτα από αντιδράσεις του Τύπου και μερίδας του πολιτικού κόσμου. Δηλώνει μάλιστα ότι αποσύρεται από τον δημόσιο βίο.

1969: Το πενταμελές Εφετείο Αθηνών καταδικάζει το στέλεχος του ΚΚΕ Γρηγόρη Φαράκο σε φυλάκιση 6 χρόνων για τη δράση του την περίοδο 1947-51.

1973: Παραιτείται από την κυβέρνηση του δικτάτορα Παπαδόπουλου ο εκ των Αντιπροέδρων Νίκος Μακαρέζος, θεωρώντας μειωτικό το αίτημα για απομάκρυνση τους από την κυβέρνηση, δέκα μέρες πριν την λήξη της προθεσμίας. Τον ακολουθούν και άλλοι υπουργοί που προέρχονται από τον Στρατό.

1974: Με νόμο καθιερώνεται η Δημοτική γλώσσα στα Δημοτικά σχολεία.

1979: Η Εθνική μπάσκετ κερδίζει στους Μεσογειακούς του Σπλιτ το πρώτο της χρυσό μετάλλιο σε μεγάλους αγώνες, νικώντας στον τελικό την Γιουγκοσλαβία με 85-75. Στη σύνθεσή της έχει τους Γιαννάκη (28), Κατσούλη (13), Κοκολάκη (13), Κορωναίο (10), Πετρόπουλο (9), Καρατζουλίδη (5), Σακελλαρίου (7) και Καστρινάκη. Προπονητής της είναι ο Αμερικανός Ρίτσαρντ Ντουκσάιρ

1989: Την παραπομπή των Ανδρέα Παπανδρέου, Μένιου Κουτσόγιωργα, Δημήτρη Τσοβόλα, Παναγιώτη Ρουμελιώτη και Γιώργου Πέτσου στο Ειδικό Δικαστήριο για το σκάνδαλο Κοσκωτά αποφασίζει η Βουλή.

1994: Στα ανοιχτά της Φινλανδίας βυθίζεται το φέρι μπόουτ «Εσθόνια» παρασύροντας στον θάνατο 852 ανθρώπους.

1995: Στον Λευκό Οίκο ο πρωθυπουργός του Ισραήλ Γιτζάκ Ράμπιν και ο ηγέτης του PLO Γιασέρ Αραφάτ υπογράφουν συμφωνία που έδωσε αυτονομία στους Παλαιστίνιους της Δυτικής Όχθης.

1996: Ο Αρσέν Βενγκέρ αναλαμβάνει προπονητής στην Άρσεναλ. Θα μείνει στοι Λονδίνο 18 ολόκληρα χρόνια, μέχρι τον Μάιο του 2018.

2000: Ο Κώστας Κεντέρης τερματίζει πρώτος στα 200μ στους Ολυμπιακούς Αγώνες στο Σίδνεϊ. Ονομάστηκε «φτερωτός Έλληνας». Ο χρόνος του 20.09. Ήταν η μόνος λευκός από τους οκτώ των τελικών κι αυτό ήταν το πρώτο χρυσό μετάλλιο για άνδρα αθλητή στίβου από το 1912 όταν ο Κωνσταντίνος Τσικλητήρας είχε κερδίσει το μήκος άνευ φοράς.

2003: Τα ευρήματα της Βεργίνας που ήρθαν στο φως από τον Μανόλη Ανδρόνικο επιστρέφουν στον φυσικό τους χώρο. Από το Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης μεταφέρονται στο Μουσείο της Βεργίνας.

2004: Ολοκληρώνονται στην Αθήνα οι 12οι Παραολυμπιακοί Αγώνες.

Γεννήσεις

551 π. Χ: Κομφούκιος, Κινέζος φιλόσοφος. Πέθανε το 479 π. Χ

1841: Ζορζ Κλεμανσό, Γάλλος πολιτικός, εκλέχτηκε δύο φορές πρωθυπουργός. Υπήρξε από τους αρχιτέκτονες της Συνθήκης των Βερσαλλιών στη Σύνοδο Ειρήνης στο Παρίσι. Πέθανε στις 24 Νοεμβρίου 1929.

1871: Πιέτρο Μπαντόλιο, Ιταλός στρατιωτικός, διπλωμάτης, αλλά και για λίγο Αντιβασιλιάς. Αρχηγός του Επιτελείου όταν καταλήφθηκε η Αλβανία και η χώρα του επιτέθηκε στην Ελλάδα. Πέθανε την 1η Νοεμβρίου 1956.

1893: Γιάννης Σκαρίμπας, λογοτέχνης, κριτικός, ποιητής, θεατρικός συγγραφέας. Αμφισβήτησε καθιερωμένες αξίες της ζωής και του αστικού πολιτισμού. Μνημειώδες το έργο του για το 1821. Πέθανε στην αγαπημένη του πόλη, την Χαλκίδα, στις 21 Ιανουαρίου 1984.

1923: Ζάχος Χατζηφωτίου, δημοσιογράφος, συγγραφέας. Σε ηλικία 17 χρόνων κατέφυγε στην Αίγυπτο όπου συμμετείχε σε πολεμικές επιχειρήσεις στη διάρκεια του Β’ παγκόσμιου Πολέμου. Έκανε πέντε γάμους, με πιο γνωστό αυτόν με την Τζένη Καρέζη. Ασχολήθηκε με το εμπόριο και την ναυτιλία. Εργάστηκε ως δημοσιογράφος στην Καθημερινή, τον Ταχυδρόμο (Ίακχος), ΤΑ ΝΕΑ (διακριτικός), την Απογευματινή. Για χρόνια παρουσίαζε στην ΥΕΝΕΔ την εκπομπή «Το πεντάλεπτο του Ζάχου Χατζηφωτίου». Πέθανε στις 30 Σεπτεμβρίου 1922.

1924: Μαρτσέλο Μαστρογιάνι, Ιταλός ηθοποιός, ένας από τους διάσημους γόητες του κινηματογράφου. Πέθανε στις 19 Δεκεμβρίου 1996.

1934: Μπιρζίτ Μπαρντό, Γαλλίδα ηθοποιός, αποτέλεσε σύμβολο του σεξ για δύο δεκαετίες. Την τελευταία της ταινία, την 42η,  την γύρισε το 1973. Έκτοτε αποτραβήχτηκε στον κτήμα της στο Σαν Τροπέζ κι αφιέρωσε τη ζωή της στην προστασία των ζώων. Πέθανε στις 28 Δεκεμβρίου 2025.

1945: Μανώλης Ρασούλης, τραγουδοποιός, συγγραφέας, δημοσιογράφος. Έγινε γνωστός κυρίως από τους στίχους σε μουσική μεγάλων Ελλήνων δημιουργών. Πέθανε στις 5 Μαρτίου 2011.

1952: Σίλβια Κρίστελ, Ολλανδή ηθοποιός, έγινε διάσημη από τη σειρά αισθησιακών ταινιών «Εμμανουέλα». Ενσάρκωσε και τη Μάτα Χάρι στη μεγάλη οθόνη, αλλά δεν μπόρεσε να συνεχίσει με επιτυχίες την καριέρα της. Τα τελευταία χρόνια της ζωής της σημαδεύτηκαν από προσωπικές τραγωδίες και χρήση ναρκωτικών. Πέθανε στις 18 Οκτωβρίου 2012.

1952: Ευθύμης Κιουμουρτζόγλου, προπονητής μπάσκετ και καθηγητής ΤΕΦΑΑ. Με την Εθνική ομάδα κέρδισε το ασημένιο μετάλλιο στο Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα στο Ζάγκρεμπ (1989). Εργάστηκε σε Παναθηναϊκό, ΠΑΟΚ και άλλες ομάδες.

1957: Θέμις Αδαμαντίδης, λαϊκός τραγουδιστής με πολλές επιτυχίες στο ενεργητικό του.

1968: Ναόμι Γουότς, Αγγλίδα ηθοποιός

Θάνατοι

48 π. Χ: Πομπήιος (58 χρ.), πολιτικός και στρατηγός της Ρωμαϊκής Δημοκρατίας. Δολοφονήθηκε στην Αίγυπτο με εντολή του Πτολεμαίου ΙΓ’, ο οποίος θεώρησε ότι με τον τρόπο αυτό θα κερδίσει την εύνοια του Ιούλιου Καίσαρα που τον καταδίωκε.

1891: Χέρμαν Μέβιλ (72 χρ.), Αμερικανός συγγραφέας. Υπήρξε ακόμα καθηγητής, ναυτικός, τελωνιακός. Κλασσικό το έργο του «Μπόμπι Ντικ» εμπνευσμένο από την θητεία του στα φαλαινοθηρικά.

1895: Λουί Παστέρ (77 χρ.), Γάλλος χημικός, από τους ιδρυτές της μικροβιολογίας.

1949: Χρύσανθος (68 χρ.), Αρχιεπίσκοπος Αθηνών. Το 1941 αρνήθηκε να ορκίσει την κυβέρνηση δωσίλογων υπό τον Τσολάκογλου που επέβαλλαν οι Γερμανοί και παύτηκε από τη θέση του. Το κοσμικό του όνομα ήταν Χαρίλαος Φιλιππίδης.

1966: Αντρέ Μπρετόν (70 χρ.), Γάλλος ποιητής και δοκιμιογράφος. Συνιδρυτής του Σουρεαλιστικού κινήματος εξέδωσε το «σουρεαλιστικό μανιφέστο» το 1924.

1970: Γκαμάλ Νάσερ (52 χρ.), ο άνθρωπος που ανέτρεψε τη βασιλεία στην Αίγυπτο, έγινε απόλυτος άρχοντας, εθνικοποίησε την Διώρυγα του Σουέζ και τις πλουτοπαραγωγικές πηγές. Με τις μεταρρυθμίσεις του οι Έλληνες που ζούσαν αιώνες στη χώρα υποχρεώθηκαν να φύγουν.

1978: Ιωάννης – Παύλος Α’ (65 χρ.), Πάπας. Είχε εκλεγεί πριν 33 μόλις μέρες  στη θέση του Παύλου ΣΤ! Πολλοί υποστηρίζουν ότι οι εξαγγελίες του για ριζικές αλλαγές στον τρόπο της Ρωμαιοκαθολικής εκκλησίας τρόμαξαν πολλούς μέσα στο Βατικανό, ενώ βλέπουν και πολιτικό δάκτυλο γιατί σε εποχή ψυχρού πολέμου ήταν υπέρ της προσέγγισης με τα καθεστώτα της Ανατολικής Ευρώπης. Νεκροψία για να διαπιστωθούν τα αίτια θανάτου δεν έγινε.

1988: Έλλη Αλεξίου (94 χρ.), δημοσιογράφος, συγγραφέας, παιδαγωγός. Έζησε πολλά χρόνια εξόριστη στις Ανατολικές χώρες. Επέστρεψε το 1966. Αδελφή της ήταν η Γαλάτεια Καζαντζάκη, ανιψιός της ο Παύλος Σιδηρόπουλος.

1989: Φερδινάνδος Μάρκος (72 χρ.), εκλεγμένος πρόεδρος των Φιλιππίνων και στη συνέχειας έκπτωτος. Ζούσε εξόριστος στη Χαβάη μετά την ανατροπή του.

1990: Νίκος Καρούζος (64 χρ.), ποιητής της πρώτης μεταπολεμικής γενιάς.

2003: Ηλίας Καζάν (94 χρ.), Αμερικανός σκηνοθέτης ελληνικής καταγωγής (Καζατζόγλου το πραγματικό του επώνυμο) με σωρεία πετυχημένων ταινιών και σημαντικών παραστάσεων στο Μπροντγουέι. Στίγμα στην καριέρα του η κατάδοση εργαζομένων στον χώρο του θεάματος για πιθανές σχέσεις τους με τον κομμουνισμό στην Επιτροπή Αντιαμερικανικών Ενεργειών της Βουλής που έβαλε τέλος στις καριέρες ηθοποιών, συγγραφέων και τεχνικών του Χόλυγουντ.

2006: Ελευθέριος Μουζάκης (93 χρ.), επιχειρηματίας. Ονομάστηκε «πατέρας της κλωστοϋφαντουργίας» στην Ελλάδα. Για χρόνια δήλωνε το μεγαλύτερο εισόδημα στην Ελλάδα κερδίζοντας την εκτίμηση όλων για την φορολογική του ακεραιότητα.

2016: Σιμόν Πέρες (93 χρ.), Ισραηλινός πολιτικός, ο τελευταίος πρωθυπουργός που δεν είχε γεννηθεί στη χώρα. Προερχόταν από την Πολωνία. Εργάστηκε σκληρά για να ενισχύσει αμυντικά (και επιθετικά) τη χώρα του και στη συνέχεια προσπάθησε να υπογράψει συμφωνίες ειρήνης με τους Άραβες.

Διαβάστε ακόμη

SHOWBIZ

Καταιγίδα διαμαρτυριών για τη συναυλία της Βίσση – Οργή και απογοήτευση από τους θεατές στο ΟΑΚΑ

Παράπονα και καταγγελίες θεατών ακολούθησαν τη συναυλία της Άννας Βίσση στο ΟΑΚΑ, με βίντεο να καταγράφουν ουρές και συνωστισμό στις εισόδους.