1953: Η εκτέλεση των Ρόζενμπεργκ και η τύχη των άλλων πρωταγωνιστών της

Ανακαλύψτε περισσότερα άρθρα στα αποτελέσματα αναζήτησης

Στις 19 Ιουνίου 1953 ο Τζούλιους και η Έθελ Ρόζενμπεργκ κάθονται στην ηλεκτρική καρέκλα. Η ώρα είναι 8.06 το πρωί στην Νέα Υόρκη, 2.06 τα ξημερώματα στην Ελλάδα.

Από τον Άγγελο Μενδρινό

Παραμένουν οι μόνοι κατάσκοποι στις ΗΠΑ που πλήρωσαν με τη ζωή τους τις ενέργειες που τους απέδωσαν οι αρχές. Ποιες ήταν αυτές;

Ο πανίσχυρος αρχηγός του FBI Έντγκαρντ Χούβερ.
Ο Γερουσιαστής Τζόζεφ Μακάρθι που έγινε διάσημος στο «κυνήγι των μαγισσών», στην αποκάλυψη δηλαδή ενός μεγάλου δικτύου κομμουνιστών που δρούσαν στην καρδιά των ΗΠΑ.

Και οι δύο κατήγοροι του ζεύγους κρίθηκαν από την ιστορία. Τα επίσημα αρχεία αποκαλύπτουν ενέργειες που κάθε άλλο παρά συνάδουν με την τήρηση βασικών ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Από την άλλη πλευρά κανείς δεν μπορεί να αρνηθεί ότι υπήρξε παροχή πληροφοριών από το ζεύγος, αλλά όχι τόσο σημαντικών όσο εμφανίστηκαν την εποχή εκείνη.

Τι είχε προηγηθεί; Τον Φεβρουάριο του 1950 αποκαλύπτεται ότι ο Γερμανός φυσικός Κλάους Φουκς, ο οποίος εργαζόταν για το «Πρόγραμμα Μανχάταν», την κατασκευή δηλαδή της Ατομικής Βόμβας, είχε παραδώσει απόρρητα έγγραφα στους Σοβιετικούς.

Ακολουθεί ένα γαϊτανάκι αποκαλύψεων. Ο Φουκς… καρφώνει τον χημικό Χάρι Γκολντ, αυτός τον λοχία Ντέιβιντ Γκρίνγκλας, πρώην μηχανουργό στο εργαστήριο του Λος Αλαμος κι ο τελευταίος την ίδια του την αδελφή Έθελ Ρόζενμπεργκ και τον σύζυγό της Τζούλιους οι οποίοι τον μύησαν στην υπόθεση.

Τον Ιούνιο του 1950 συλλαμβάνεται ο Τζούλιους και λίγο αργότερα η γυναίκα του. Ο οικογενειακός τους φίλος Μόρτον Σόμπελ εξαφανίζεται. Οι αρχές τον ανακαλύπτουν στο Μεξικό, τον απαγάγουν και τον οδηγούν πίσω στις ΗΠΑ όπου τον φυλακίζουν.

Εδώ κλείνει ο κύκλος των αποκαλύψεων. Το ζεύγος αρνείται να μιλήσει.

Η Δίκη

Στις 6 Μαρτίου 1951 αρχίζει η δίκη των Ρόζενμπεργκ και Σόμπελ. Η κοινή γνώμη είναι διχασμένη. Πολλοί μιλούν για μια νέα υπόθεση Ντρέιφους. Γίνεται… παρέλαση μαρτύρων. Οι περισσότεροι παρουσιάζουν τον Τζούλιους ως ένα δραστήριο πράκτορα των Σοβιετικών. Η στάση του να μην μιλά και μην απαντά στις ερωτήσεις των δικαστών εξοργίζει. Την ίδια τακτική ακολουθεί και η γυναίκα του.

Στις 29 Μαρτίου 1951 βγαίνει η απόφαση. Θάνατος σε ηλεκτρική καρέκλα για το ζεύγος και τριάντα χρόνια κάθειρξη για τον Σόμπελ.

Αμέσως μετά αρχίζει ένας αγώνας που κράτησε κάτι περισσότερο από δύο χρόνια για να μην εκτελεστεί η ποινή. Μέχρι και ο πάπας Πίος ΙΒ ζήτησε η θανατική ποινή να μετατραπεί σε ισόβια δεσμά. Άδικος κόπος. Στις φυλακές του Σινγκ Σινγκ οι δυό τους θα αφήσουν την τελευταία τους πνοή.

Οι εφημερίδες σε όλο τον κόσμο παρακολούθησαν την υπόθεση. Έμοιαζε περισσότερο με κατασκοπευτική ταινία, παρά με αληθινή ιστορία. Από κοντά και οι ελληνικές που τέσσερα χρόνια μετά το τέλος του Εμφυλίου πολέμου είχαν κάθε λόγο να είναι… ευαίσθητες σε ανάλογα θέματα.

Τα ντοκουμέντα

Χρειάστηκε να περάσουν πολλά χρόνια για να έρθουν νέα στοιχεία στο φως:

Το 1995 η Υπηρεσία Εθνικής Ασφαλείας των ΗΠΑ αποχαρακτήρισε απόρρητα έγγραφα της επιχείρησης «Venona», η οποία αφορούσε την προσπάθεια των αμερικανικών υπηρεσιών να αποκρυπτογραφήσουν τα κωδικοποιημένα τηλεγραφήματα των σοβιετικών πρακτόρων. Σε αυτά αποκαλύπτεται η μυστική δράση του Τζούλιους Ρόζενμπεργκ, ο οποίος αναφέρεται με τους κωδικούς «ΑΝΤΕΝΝΑ» και «LIBERAL». Ωστόσο η βοήθεια των πληροφοριών του Ρόζενμπεργκ για την κατασκευή της σοβιετικής ατομικής βόμβας δεν ήταν ούτε ουσιαστική ούτε επαρκής. Σε ό,τι αφορά τη σύζυγό του, η αναφορά είναι σχεδόν ασαφής, αφού χαρακτηρίζεται απλά ως «φίλα προσκείμενη».
Στα απομνημονεύματά του ο Νικήτα Χρουστσόφ ονοματίζει τους Ρόζενμπεργκ ως πολύτιμους συνεργάτες για την προσπάθεια απόκτησης του υπερόπλου.
Τον Σοβιετικό ηγέτη διαψεύδουν όμως τα ίδια τα αρχεία της χώρας του τα οποία θεωρούν καθοριστική τη συνεργασία των ειδικών όπως ο Φουκς.
Το 2000 ο αδελφός της Έθελ, Ντέιβιντ Γκρίνγκλας παραδέχτηκε ότι είπε ψέματα για να γλυτώσει την οικογένειά του.
Πολλοί ιστορικοί υποστηρίζουν ότι το ζευγάρι πλήρωσε όχι την όποια συνεργασία με τους Σοβιετικούς, αλλά τη στάση του στο δικαστήριο που ήταν αξιοπρεπής. Ο θάνατος ήταν η τιμωρία για τη μη συνεργασία τους κι ένα μήνυμα για τους… επόμενους.

Η τραγωδία των παιδιών

Το ζευγάρι είχε δύο παιδιά. Τον Μάικλ, 10 χρόνων και τον Ρόμπερτ, 6, που έστειλαν ένα συγκινητικό γράμμα στον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντουάιτ Αινζενχάουερ στο οποίο έγραφαν:

«… Σας παρακαλώ αφήστε τον μπαμπά μου και τη μαμά μου και μην αφήσετε να πάθουν τίποτα κακό. Αν γυρίσουν σπίτι μας, θα χαρούμε πάρα πολύ ο Ρόμπι κι εγώ. Και θα σας ευγνωμονούμε.»

Ο Πρόεδρος φυσικά και δεν έλαβε υπόψιν του το γράμμα. Όμως η μοίρα των παιδιών ήταν σκληρότερη από την αδιαφορία του Προέδρου. Κανένα ίδρυμα δεν ήθελε να τα φιλοξενήσει, κανένας δεν ήθελε να τα υιοθετήσει. Μετά από ενέργειες του δικηγόρου του ζεύγους, του Ε.Μπλοχ, ο συνθέτης Άβελ Μέρπολ και η σύζυγός του Άννα ανέλαβαν την υιοθεσία τους. Τους έδωσαν μάλιστα και το επώνυμό τους για να μην έχουν πρόβλημα στην ενήλικη ζωή τους.

Τα παιδιά του ζεύγους διαβάζουν τις τελευταίες εξελίξεις της δίκης

Το 2008 έπειτα από πολύχρονη έρευνα κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι οι γονείς τους ήταν μέλη του ΚΚ των ΗΠΑ, ενήργησαν κατασκοπεία σε βάρος της χώρας, αλλά οι πληροφορίες που έδωσαν δεν είχαν τη βαρύτητα που αποδόθηκε στη δίκη τους και η ποινή που τους επιβλήθηκε ήταν άδικη. Ειδικά για την μητέρα τους δεν έπαψαν ποτέ να υποστηρίζουν ότι οδηγήθηκε στην ηλεκτρική καρέκλα απλά επειδή ήταν παντρεμένη με τον Τζούλιους Ρόζενμπεργκ.

Τι απέγιναν οι άλλοι πρωταγωνιστές;

Κλάους Φουξ, Γερμανός στην καταγωγή και Άγγλος στην υπηκοότητα παραδέχτηκε ότι συνεργαζόταν με τους Σοβιετικούς. Αποφυλακίστηκε το 1959 και συνέχισε τη ζωή του στην Ανατολική Γερμανία μέχρι τον θάνατό του τον Ιανουάριο του 1988.
Χάρι Γκολντ, επίσης συνεργάστηκε με τις αρχές. Παραδέχτηκε ότι μεταβίβαζε τις πληροφορίες που του έδινε ο Φουξ. Αποφυλακίστηκε το 1965 και πέθανε στη Φιλαδέλφεια το 1972 σε ηλικία 61 χρόνων.
Ντέιβιντ Γκρίνγκλας, ο αδελφός της Έθελ Ρόζενπεργκ ήταν αυτός που αποκάλυψε την συμμετοχή των Ρόζενμπεργκ. Όπως είπε αργότερα το έκανε για να προστατεύσει την γυναίκα και τα παιδιά του. Αποφυλακίστηκε το 1960.
Μόρτον Σόμπλε καταδικάστηκε για κατασκοπεία. Από τα 30 χρόνια της ποινής του εξέτισε τα 19 κι αποφυλακίστηκε το 1969. Πέθανε το 2018 σε ηλικία 101 χρόνων. Ήταν ο τελευταίος επιζών του δράματος.

Οι απόγονοι των Ρόζενμπεργκ

Τα δύο παιδιά του ζεύγους είναι σήμερα παπούδες. Συνεχίζουν όμως τον αγώνα τους για να αποκαταστήσουν τους φυσικούς γονείς. Ο Μάικ έγινε καθηγητής και πρόεδρος του τμήματος οικονομικών στο Western New England College, στο Σπρίνγκφιλντ της Μασαχουσέτης, ενώ ο Ρόμπερτ δικηγόρος. Διευθύνει το Ταμείο Ρόζενμπεργκ για τα Παιδιά, το οποία υποστηρίζει νέους ανθρώπους των οποίων οι γονείς έχουν διωχθεί για πολιτικούς ή κοινωνικούς λόγους. Η κόρη του Μάικ, η Άιβι Μέροπολ είναι σκηνοθέτης. Γύρισε μάλιστα κι ένα ντοκιμαντέρ για τον παππού της.

Στον αντίποδα αξιοσημείωτη είναι η δράση ενός από τους εισαγγελείς. Ο Ρόι Κον με την σκληρή γραμμή του έγινε ευρύτερα γνωστός. Αργότερα έγινε διάσημος στις διώξεις του Γερουσιαστή Μακάρθι. Στα τέλη της δεκαετίας του ’70 εγκαταστάθηκε στη Νέα Υόρκη και υπερασπίστηκε κληρικούς, αλλά και μέλη του οργανωμένου εγκλήματος. Το 1986 έχασε την άδειά του καθώς αποδείχτηκε ότι προσπάθησε να πείσει έναν ετοιμοθάνατο πελάτη του να αλλάξει διαθήκη και να του αφήσει την περιουσία του. Πέθανε λίγους μήνες αργότερα σε ηλικία 59 χρόνων.

Άλλα γεγονότα τέτοια μέρα

1269: Με διαταγή του βασιλιά της Γαλλίας Λουδοβίκου Θ’ όλοι οι Εβραίοι υποχρεώνονται φέρουν ειδικό κίτρινο σήμα.

1566: Γεννιέται στο Εδιμβούργο ο γιος της Μαρίας Στιούαρτ. Σε ηλικία ενός μόλις χρόνου έγινε βασιλιάς της Σκωτίας με το όνομα Ιάκωβος 6ος, ενώ αργότερα έγινε και βασιλιάς της Αγγλίας με το όνομα Ιάκωβος Α’. Είναι ο μοναδικός εστεμμένος και των δύο χωρών. Πέθανε το 1625.

1862: Στις ΗΠΑ με νόμο καταργείται η δουλεία.

1865: Πεθαίνει ο εθνικός ευεργέτης Ευάγγελος Ζάππας. Με την διαθήκη του διέθεσε χρήματα για να κτιστεί το Ζάππειο Μέγαρο και θεσμοθέτησε ανά τετραετία του Ολυμπιακούς Αγώνες. Οι «Ζάππειες Ολυμπιάδες» (περίοδος 1859-1888) αποτέλεσαν τον πρόδρομο των Ολυμπιακών Αγώνων

1867: Ο Αυτοκράτορας του Μεξικού Μαξιμιλιανός αμέσως μετά την εγκατάλειψή του από τον Ναπολέοντα Γ’ της Γαλλίας συλλαμβάνεται από τους υποστηρικτές του Χουαρέζ κι εκτελείται.

1896: Γεννιέται ο ιστορικός ηγέτης του Παναθηναϊκού Απόστολος Νικολαΐδης στη Φιλιππούπολη της Βουλγαρίας. Πέθανε το 1980.

1917: Διαρκούντος του Α’ Παγκοσμίου Κυπέλλου η βρετανική βασιλική οικογένεια, ο Οίκος του Ανόβερου, αποκτά το επώνυμο Ουίδνστορ για ν’ απαλλαγεί από τους γερμανικούς της τίτλους.

1919: Ο Μουσταφά Κεμάλ ιδρύει το Τουρκικό Εθνικό Κογκρέσο στην Άγκυρα έχοντας καταγγείλει τον διαμελισμό της Τουρκίας που αποφασίστηκε στις Βερσαλλίες.

1933: Η Γαλλία προσφέρει πολιτικό άσυλο στον Τρότσκι.

1947: Γεννιέται ο Αγγλοϊνδός συγγραφέας Σαλμάν Ρουσντί. Το βιβλίο του «Σατανικοί Στίχοι» γίνεται στόχος των φανατικών ισλαμιστών.

1951: Πεθαίνει ον ποιητής Άγγελος Σικελιανός. Ήταν 67 χρόνων.

1954: Γεννιέται η Αμερικανίδα ηθοποιός Κάθλιν Τέρνερ.

1961: Μετά από προσπάθειες των Άγγλων ιδρύεται το κράτος του Κουβέϊτ.

1963: Επιστρέφει στη Γη έπειτα από τρεις μέρες παραμονής στο Διάστημα η πρώτη γυναίκα κοσμοναύτης, η Σοβιετική Βαλεντίνα Τερέσκοβα.

1970: Γεννιέται στο Ντίσελντορφ της Γερμανίας ο Αντώνης Ρέμος. Το πραγματικό του επώνυμο είναι Πασχαλίδης.

1990: Υπογράφεται η συνθήκη του Σέγκεν που καταργεί τα σύνορα μεταξύ των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

2000: Με ομόφωνη απόφαση του συμβουλίου κορυφής της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην Πορτογαλία η Ελλάδα γίνεται δεκτή στην ΟΝΕ, αλλά και στη ζώνη του ευρώ.

2014: Ο Πρίγκιπας Φελίπε της Ισπανίας στέφεται βασιλιάς ως Φίλιππος ΣΤ’.