Οι «Πεντάμορφες» και τα «Τέρατα»

Ανακαλύψτε περισσότερα άρθρα στα αποτελέσματα αναζήτησης

Δεν θα σας γράψω για το γνωστό παραμύθι της Πεντάμορφης Μπελ που την ερωτεύτηκε ένα αιμοδιψές τέρας, το οποίο είχε, τελικά, τριανταφυλλένια καρδιά. Θα αποτυπώσω τις σκέψεις μου για τις πεντάμορφες ψυχές, τις ανοιχτές, τις ηλιόλουστες, τις πονετικές (που θα’ έλεγε και το άσμα το λαϊκό). Θα κάνω επίσης αναφορά στα πραγματικά αιμοδιψή τέρατα, τους κακούς ανθρώπους, τους απειροελάχιστους – δεν βρίσκονται πάντοτε μες στις φυλακές, ούτε η κακία όλων τους είναι εμφανής και απροκάλυπτη. Θεούλη μου, πόσο επικίνδυνοι είναι κάποιοι. Να πνίγεσαι, νερό δεν θα σου δώσουν. Ζήτησα από μια συνάδελφο έναν φορτιστή που ήξερα πως έχει. Ούτε με κοίταξε και μου είπε «ναι, αλλά δώσε μου λίγο χρόνο». Η μέρα πέρασε, ούτε λόγος για φορτιστή. Ευτυχώς, βρήκα από αλλού.

Από τη Γεωργία Δρακάκη

Την ξεχνώ γρήγορα – ο κολλητός μου από το Δουβλίνο μού έχει στείλει μήνυμα ύστερα από μέρες. Ανήκει, ο καλός μου, στους ανθρώπους-ήλιους. Αυτούς που δεν κάνουν θόρυβο, δεν επιδεικνύουν την καλοσύνη τους, δεν διεκδικούν χειροκροτήματα για την ανθρωπιά τους. Αυτές είναι, που λέμε, οι πεντάμορφες ψυχές. Που ξέρουν να αγγίζουν χωρίς να πληγώνουν, να μιλούν χωρίς να ταπεινώνουν, να λατρεύουν χωρίς να εγκλωβίζουν.

Και από την άλλη, το σκουπιδαριό σουλατσάρει εκεί έξω επιχειρώντας να πληγώσει τις πεντάμορφες ψυχές, να τις ασχημύνει για να τις κάνει σαν τα μούτρα του. Ατομα συχνά καλοντυμένα, ευγενικά στις κοινωνικές συναναστροφές, χαμογελαστά στις φωτογραφίες, που μπορεί και να έχουν αξιώματα, οικογένειες, κύρος, ακολούθους, θαυμαστές. Να μιλούν για αξίες που ποτέ δεν υπηρέτησαν. Να επικαλούνται την αγάπη, ενώ σκορπούν φόβο. Να μιλούν για δικαιοσύνη, ενώ συνθλίβουν τους άλλους ανθρώπους, επιχειρώντας συστηματικά να τους λιγοστέψουν.

Ολοι αυτοί κατοικούν στον ίδιο κόσμο με τις πεντάμορφες ψυχές. Στις ίδιες πολυκατοικίες, στις ίδιες γειτονιές, στις ίδιες πόλεις, όλοι εμείς. Συναντιόμαστε στα πεζοδρόμια, στα νοσοκομεία, στους χώρους εργασίας, στα οικογενειακά τραπέζια. Αναπνέουμε τον ίδιο αέρα. Κοιτάζουμε τον ίδιο ουρανό – αλλά, αλλά, αλλά, δεν βλέπουμε τον ίδιο κόσμο.

Εκεί όπου μια πεντάμορφη ψυχή βλέπει έναν άνθρωπο που υποφέρει και αναρωτιέται «πώς μπορώ να βοηθήσω;», ένα τέρας βλέπει μια αδυναμία που μπορεί να εκμεταλλευτεί. Εκεί όπου ο ένας νιώθει τον πόνο του άλλου σαν δικό του, ο άλλος μετράει τι μπορεί να κερδίσει από αυτόν. Για τον έναν η εμπιστοσύνη είναι ιερή, ενώ για τον άλλον είναι μια πόρτα που άνοιξε απρόσεκτα και προσφέρεται για εισβολή.

Πώς αντέχεται αυτή η συγκατοίκηση; Αναρωτιέμαι, ειλικρινά. Πώς αντέχει ο ευαίσθητος τον αναίσθητο; Ο δίκαιος τον αδίστακτο; Ο γενναιόδωρος τον άπληστο; Εκείνος που δίνει από το υστέρημά του εκείνον που αρπάζει ακόμα κι από τα χέρια του πεινασμένου; Μπορεί τελικά το μεγαλύτερο μαρτύριο των όμορφων ψυχών να μην είναι η κακία που υφίστανται, αλλά η αδυναμία τους να την κατανοήσουν. Γιατί όποιος δεν διανοείται να πληγώσει συνειδητά έναν άνθρωπο δυσκολεύεται να πιστέψει ότι κάποιος άλλος μπορεί να το κάνει και να κοιμηθεί ήσυχος το βράδυ.

Κι έτσι οι πεντάμορφες ψυχές συχνά αργούν να αναγνωρίσουν τα τέρατα. Γιατί τείνουν να τα δικαιολογούν. Τους χαρίζουν δεύτερες, τρίτες, αμέτρητες ευκαιρίες. Αναζητούν πίσω από τη σκληρότητα ένα τραύμα, πίσω από την προδοσία μια αδυναμία, πίσω από τη βαρβαρότητα έναν άνθρωπο που κάποτε πόνεσε. Και πολλές φορές, προσπαθώντας να σώσουν ό,τι ανθρώπινο απέμεινε στον άλλον, εγκαταλείπουν απροστάτευτο τον εαυτό τους.

Αλλά και τα τέρατα, άραγε, πώς αντέχουν τις όμορφες ψυχές; Υποψιάζομαι πως δεν τις αντέχουν καθόλου. Και γι’ αυτό επιχειρούν να τις μικρύνουν, να τις γελοιοποιήσουν, να τις διαβάλουν, να τις κάνουν να αμφισβητήσουν την αξία τους. Γιατί η αληθινή καλοσύνη είναι ένας καθρέφτης ανελέητος. Δεν κατηγορεί, δεν φωνάζει, δεν καταδικάζει. Απλώς υπάρχει και, με την ύπαρξή της, αποκαλύπτει όσα κάποιοι πασχίζουν να κρύψουν.

Δεν είναι όμως κάθε δύσκολος άνθρωπος τέρας. Ούτε κάθε καλοσυνάτος άνθρωπος άγιος. Ολοι κουβαλούμε αντιφάσεις, αδυναμίες, σκοτεινές στιγμές. Η διαφορά βρίσκεται στην επιλογή. Στο αν αναγνωρίζουμε το κακό που προκαλέσαμε, αν αναλαμβάνουμε την ευθύνη του, αν προσπαθούμε να το διορθώσουμε. Αλλο να πληγώνεις από ανθρώπινη αδυναμία και να μετανοείς, κι άλλο να μετατρέπεις τον πόνο των άλλων σε μέσο εξουσίας. Η συνύπαρξη, λοιπόν, δεν μπορεί να σημαίνει απεριόριστη ανοχή. Δεν είναι αρετή να αφήνεις τον εαυτό σου να καταστρέφεται για να αποδείξεις πόσο καλός είσαι. Η καλοσύνη χρειάζεται όρια. Η συγχώρεση δεν απαιτεί επιστροφή στον τόπο του βασανισμού. Και η αγάπη για τον άνθρωπο δεν συνεπάγεται ανοχή στην απανθρωπιά.

Οι πεντάμορφες ψυχές πρέπει κάποτε να μάθουν πως δεν γεννήθηκαν για να σώσουν όλα τα τέρατα. Πως δεν είναι υποχρεωμένες να προσφέρουν διαρκώς φως σε όσους επιμένουν να το σβήνουν. Ακόμα, πως έχουν δικαίωμα να απομακρύνονται, να προστατεύονται, να λένε «ως εδώ» χωρίς ενοχές. Αυτό το κείμενο θέλω να το τυπώσω και να το κολλήσω στον τοίχο μπροστά από το γραφείο μου. Οποτε έχω ανάγκη, να ρίχνω πάνω του το βλέμμα μου και να μου υπενθυμίζω για όσο χρειάζομαι μερικά πραγματάκια. Ω, ναι.