«Ολοι δηλώνετε ιδιότητα»

Ανακαλύψτε περισσότερα άρθρα στα αποτελέσματα αναζήτησης

Τον θυμάστε τον Νικόλα τον Ασιμο; Τον σπουδαίο, ακατάταχτο τροβαδούρο και ποιητή των Εξαρχείων και πάσης Αθήνας; Τον λατρεύω. Πήγε άδικα – από τα ίδια του τα χέρια.

Οι αγαπημένοι μου ίσως στίχοι του είναι οι εξής, από το τραγούδι του «Ολοι δηλώνετε ιδιότητα»: Ολοι δηλώνετε ιδιότητα / Καταναλώνετε ποσότητα / Και μου στερείτε τον ήλιο / Κι εγώ δεν έχω καν ταυτότητα / Κι αν είμαι μια μηδαμινότητα / Φτιάχνω δικό μου βασίλειο.

Είστε περιχαρακωμένοι, μερικοί, αν όχι οι περισσότεροι, πίσω από την αγαπημένη σας ιδιότητα, αυτήν που αισθάνεστε ίσως ότι σας προφυλάσσει ή ότι σας εξηγεί ή ότι σας δικαιολογεί καλύτερα. Δικηγόροι, μητέρες, πρώην, κολλητοί, καλλιτέχνες, πάσης φύσεως διανοούμενοι, λεφτάδες, εισοδηματίες, αδικημένοι.

Πόσο τις φοβάμαι τις ιδιότητες! Οχι τις ιδιότητες καθαυτές. Δεν έχω τίποτα με τους δικηγόρους, τις μητέρες, τους καλλιτέχνες ή τους αδικημένους, ιδίως με τους αδικημένους, που είναι και η πολυπληθέστερη κοινωνική τάξη της χώρας, αυτού του πλανήτη που κυβερνούν λίγοι, ανάλγητοι και ισχυροί ως επί το πλείστον. Φοβάμαι εκείνη τη στιγμή που η ιδιότητα παύει να περιγράφει κάτι που κάνεις, κάτι που σου συνέβη ή έναν από τους πολλούς ρόλους που ανέλαβες στη ζωή σου και αρχίζει να σε καταπίνει ολόκληρο.

Οταν δεν είσαι πια ένας άνθρωπος που έγινε μητέρα, αλλά είσαι «η Μάνα». Οταν δεν γράφεις, αλλά είσαι «ο Συγγραφέας». Οταν δεν έχεις λεφτά, αλλά είσαι «Επιτυχημένος». Οταν κάποιος σε πλήγωσε πριν από δεκαπέντε χρόνια και έκτοτε είσαι «Αδικημένος». Με κεφαλαίο το άλφα, ασφαλώς, διότι κάθε ιδιότητα που σέβεται τον εαυτό της χρειάζεται τον μικρό της θρόνο.

Και πάνω σ’ αυτόν τον θρόνο κάθεσαι αναπαυτικά. Από εκεί ερμηνεύεις τον κόσμο και, κυρίως, τον εαυτό σου. Ετσι, 0δεν χρειάζεται να αναρωτιέσαι κάθε πρωί ποιος είσαι. Τρομακτική ερώτηση. Εχεις ήδη την απάντηση τυπωμένη στην επαγγελματική κάρτα, γραμμένη στο βιογραφικό, δηλωμένη στο Instagram, επιβεβαιωμένη από τους φίλους σου. «Εγώ είμαι τέτοιος άνθρωπος». Τέλος. Υπόθεση λήξασα.

Βλέπεις, η ιδιότητα έχει ένα μεγάλο πλεονέκτημα: σε απαλλάσσει από την υποχρέωση να εξετάζεις διαρκώς τον εαυτό σου. Αν είσαι «καλός άνθρωπος», δεν χρειάζεται να κοιτάξεις πολύ προσεκτικά τις κακίες σου. Αν είσαι «προοδευτικός», δεν χρειάζεται να ψάξεις τις προκαταλήψεις σου. Αν είσαι «αντισυμβατικός», κάθε ανοησία σου μπορεί να βαφτιστεί επανάσταση. Αν είσαι «οικογενειάρχης», μπορείς ενδεχομένως να κάνεις κόλαση τη ζωή της οικογένειάς σου και να συνεχίζεις να αυτοσυστήνεσαι υπερήφανα ως τέτοιος. Κι αν είσαι «θύμα», αποκτάς καμιά φορά το παράξενο προνόμιο να μη λογοδοτείς ποτέ για όσα κάνεις στους επόμενους. Η ιδιότητα μεταμορφώνεται σε άλλοθι. Κι ύστερα γίνεται απαίτηση. Θέλουμε και οι άλλοι να μας βλέπουν όπως αποφασίσαμε ότι είμαστε. Και θυμώνουμε όταν δεν συνεργάζονται. «Μα εγώ είμαι άνθρωπος που δίνει». «Εγώ είμαι ειλικρινής». «Εγώ είμαι ανεξάρτητος». Μπορεί. Αλλά αυτά, δυστυχώς, δεν αυτοανακηρύσσονται. Αποδεικνύονται. Και μάλιστα ξανά και ξανά, σε περιστάσεις συνήθως άβολες, όταν δεν υπάρχει κοινό και χειροκρότημα.

Περισσότερο, στις ιδιότητες φοβάμαι τη μονιμότητά τους. Την ακινησία που υπόσχονται. Την ανακούφιση του «έφτασα, αυτός είμαι». Γιατί άνθρωπος σημαίνει, υποθέτω, ότι δεν έφτασες. Οσο αναπνέεις είσαι καθ’ οδόν. Μπορεί σήμερα να είσαι γενναίος και αύριο δειλός. Σήμερα γενναιόδωρος και αύριο μικρόψυχος. Μπορεί να αγαπάς κάποιον και να του φερθείς άσχημα. Να έχεις δίκιο σε κάτι και να είσαι ανυπόφορος καθώς το υπερασπίζεσαι. Να είσαι όλα αυτά μαζί, επειδή ακριβώς αυτή είναι η μεγάλη ενόχληση του να είσαι άνθρωπος: δεν χωράς σε μία λέξη.

Κι όμως, λατρεύουμε τις λέξεις που μας χωράνε. Χωρίς αυτές μένουμε κάπως γυμνοί. Τι απομένει αν σου αφαιρέσω το επάγγελμα, την οικογενειακή κατάσταση, τα λεφτά, τις επιτυχίες, τις αποτυχίες, τις παρέες, την πολιτική σου τοποθέτηση, τους ανθρώπους που σε αγάπησαν και εκείνους που σε αδίκησαν; Τι μένει όταν δεν μπορείς να συστηθείς με τίποτα απ’ όλα αυτά;

Εκεί αρχίζει το δύσκολο. Γι’ αυτό επιστρέφω στον Ασιμο και σ’ εκείνο το «δεν έχω καν ταυτότητα». Οχι επειδή πιστεύω πως γίνεται να ζήσουμε δίχως ονόματα, ρόλους και ιδιότητες. Ούτε επειδή υπάρχει κάποια αγνή, αμόλυντη εκδοχή του εαυτού μας έξω από την κοινωνία. Αλλά επειδή θα ήθελα να μπορούμε πού και πού να αφήνουμε την ταυτότητα πάνω στο τραπέζι και να βγαίνουμε έξω χωρίς αυτήν.

Να μη χρειάζεται να είμαστε κάθε στιγμή συνεπείς με τον άνθρωπο που δηλώσαμε ότι είμαστε. Να έχουμε το δικαίωμα να διαψεύσουμε το βιογραφικό μας. Να αλλάξουμε γνώμη. Να εγκαταλείψουμε μια παρέα. Να παραδεχτούμε ότι κάτι που υπερασπιζόμασταν χρόνια ήταν βλακεία. Να πάψουμε να είμαστε οι αδικημένοι μιας παλιάς ιστορίας. Να μη μετατρέψουμε την πληγή μας σε επάγγελμα. Να αποτύχουμε χωρίς να γίνουμε «αποτυχημένοι» και να πετύχουμε χωρίς να γίνουμε «πετυχημένοι».

Να είμαστε, επιτέλους, λίγο περισσότερο ρήματα και λίγο λιγότερο ουσιαστικά. Γιατί τα ρήματα κινούνται. Οι ιδιότητες, πάλι, έχουν μια τρομερή τάση να βαλσαμώνουν τους ανθρώπους, ενώ είναι ακόμη ζωντανοί. Μακριά από εμάς, μεδουσάκια μου, η ακινησία.