Το τελευταίο έργο της Μαρίας Φαφαλιού προσφέρει μια οικεία και πολυεπίπεδη εξερεύνηση μιας από τις σημαντικότερες ανθρωπιστικές κρίσεις της εποχής μας.
- Από τη Γιώτα Βαζούρα
Με επίκεντρο το ελληνικό νησί της Χίου, κομβικό σημείο εισόδου για τους πρόσφυγες το 2015, το βιβλίο εξετάζει το ανθρώπινο κόστος της μετανάστευσης, την ανθεκτικότητα όσων διακινδυνεύουν τα πάντα για ένα καλύτερο μέλλον, αλλά και το πώς τους αντιμετώπισαν οι Χιώτες, βλέποντας το νησί τους να αλλάζει όψη από μέρα σε μέρα.
Η συγγραφέας, αξιοποιώντας το εκτεταμένο υπόβαθρό της στην κοινωνική ψυχολογία, μας παραδίδει μια συναρπαστική αφήγηση, αξιοποιώντας μαρτυρίες από πρώτο χέρι, αρχειακό υλικό και επιστημονικές αναλύσεις. Το βιβλίο δεν εξιστορεί απλώς τις γεωπολιτικές συνθήκες που οδήγησαν στην προσφυγική κρίση – εμβαθύνει στο βαθιά προσωπικό, στις εμπειρίες των πρωταγωνιστών είτε αυτοί λέγονται πρόσφυγες – μετανάστες είτε ντόπιοι ή ξένοι εθελοντές. Μέσα από τις φωνές τους γινόμαστε μάρτυρες τόσο των αδιανόητων κακουχιών.
«Εδώ και χρόνια συγκέντρωνα παρεμφερές υλικό λόγω της ενασχόλησής μου με το θέμα του εγκλεισμού. Ωστόσο, με τη σύνθεση του συγκεκριμένου βιβλίου άρχισα να ασχολούμαι συστηματικά από το καλοκαίρι του 2023 μέχρι σήμερα» γράφει χαρακτηριστικά στον πρόλογο του βιβλίου της η κυρίαΦαφαλιού, συνεχίζοντας :«Αυτό είναι και το διάστημα στο οποίο γράφτηκαν ή ειπώθηκαν οι παρούσες μαρτυρίες – με εξαίρεση βέβαια τις σελίδες ημερολογίου, τις σημειώσεις πεδίου, φωτογραφίες, σκίτσα και κάποια άρθρα του Τύπου, που κατά κανόνα φέρουν τη συγκεκριμένη ημερομηνία καταγραφής».
Μάλιστα, όπως λέει, «ο κορμός του βιβλίου, λοιπόν, είναι η ιστορία ανθρώπων, όχι “περιπτώσεων”. Είναι οι αποσιωπημένες φωνές. Είναι η ωμή πραγματικότητα των ανθρώπων που προσφεύγουν στην Ευρώπη για μια καλύτερη ζωή. Είναι ακόμα η μαρτυρία των λειτουργών, των εθελοντών, όλων εκείνων που γνώρισαν τις καταστάσεις από κοντά. Είναι οι απόψεις του γενικού κοινού, είναι και η επιστημονική προσέγγιση του θέματος. Είναι οι στιγμές αλληλεγγύης, είναι και οι στιγμές μισαλλοδοξίας. Ελπίζω ότι το υλικό αυτό στην ολότητά του απεικονίζει το σύνθετο μωσαϊκό που ακούει στο όνομα «Σύγχρονο Προσφυγικό» ή και «Σύγχρονο Μεταναστευτικό», όπου έννοιες όπως φιλοξενία, αλληλεγγύη, φόβος, καχυποψία, μισαλλοδοξία, ρατσισμός, συνυπάρχουν, γέρνοντας την πλάστιγγα πότε από τη μια μεριά και πότε από την άλλη. Ανάσα οξυγόνου, τουλάχιστον, ό,τι μορφές αλληλεγγύης δεν έπαψαν να υπάρχουν ούτε και στους χαλεπούς καιρούς».
Ενα βασικό πλεονέκτημα αυτού του έργου έγκειται στην ισορροπημένη αποτύπωση της πολυπλοκότητας μιας κατάστασης, όπου πράξεις γενναιοδωρίας και μισαλλοδοξίας συνυπάρχουν.
Το έργο της Φαφαλιού λειτουργεί ως καθρέφτης, προτρέποντας τους αναγνώστες να προβληματιστούν γύρω από το ευρύτερο ζήτημα της ταυτότητας, του ανήκειν αλλά και της ηθικής ευθύνης.