Η Πάτρα έχει την τιμή να είναι η πρώτη μεγάλη ελληνική πόλη που απελευθερώθηκε από τους ναζί. Ήταν τέτοια μέρα όταν σε μια σπάνια στιγμή συνεννόησης τα βρετανικά στρατεύματα και οι αντάρτες του ΕΛΑΣ έδωσαν διήμερη μάχη για να ελευθερώσουν την πόλη.
- Από τον Άγγελο Μενδρινό
Οι Γερμανοί βρέθηκαν εγκλωβισμένοι μεταξύ δύο πυρών. Ακόμα και τότε όμως οι 400 μάχιμοι άνδρες που διέθεταν πυροβολούσαν αδιακρίτως. Είναι χαρακτηριστικό ότι από τους 31 Έλληνες που έχασαν τη ζωή τους οι 21 ήταν κάτοικοι της πόλης που έτρεχαν να σωθούν, δολοφονήθηκαν από ελεύθερους σκοπευτές!
Είχαν εξοργιστεί γιατί με το που άρχισαν οι μάχες οι συνεργάτες τους, οι 1800 άνδρες των Ταγμάτων Ασφαλείας που είχαν εξοπλίσει έσπευσαν να παραδοθούν σε αυτούς που είχαν ορκιστεί να κυνηγούν, τους αντάρτες του ΕΛΑΣ και τους Έλληνες, γενικώς που ζητούσαν την ελευθερία τους.
Στις 5 τα ξημερώματα η πόλη ήταν ελεύθερη. Οι τελευταίοι κατακτητές το έσκασαν. Πλοία τους πήραν από την παραλία του Αγία Ανδρέα και το Ρίο και τους διεκπεραίωσαν απέναντι στην Στερεά Ελλάδα, την Ιτέα. Είχαν αφήσει πίσω τους 25 νεκρούς και άλλους τόσους αιχμαλώτους.
Οι Βρετανοί είχαν φτάσει με ελληνικά πλοία. Μαζί τους ταξίδευε κινηματογραφικό συνεργείο της RAF, της πολεμικής τους αεροπορίας που διέσωσε σε κινηματογραφικό φιλμ τις μεγάλες εκείνες στιγμές.
Υπήρχαν και δημοσιογράφοι, ένας από αυτούς, ο Ουόλτερ Λούκας, απεσταλμένος της Ντέιλι Εξπρές, δημοσίευσε στην ανταπόκριση του τις δραματικές στιγμές που προηγήθηκαν, αλλά και όσα είδε την μέρα εκείνη:
«Ήταν από τις πιο περίεργες μάχες αυτού πολέμου. Έγινε σε ένα λαβύρινθο από πυροβολισμούς κι ενθουσιώδεις κραυγές Ελλήνων. Βγήκαν στους δρόμους για να χαιρετήσουν τους στρατιώτες μας, πριν καν τελειώσει η μάχη! Άνθη, σφαίρες και ποτήρια με κρασί, έδιναν κι έπαιρναν. Άνδρες, γυναίκες και παιδιά οδηγούσαν τους στρατιώτες μας από παράδρομους για να αποφύγουν τις οβίδες των Γερμανών! Ο λοχαγός διοικητής της φρουράς μας έστελνε διαρκώς μηνύματα με τα οποία μας διαβεβαίωνε ότι αναζητά πρόφαση για να παραδοθεί. Αργότερα τον αντικατέστησε ο λοχαγός Χεν που είχε την άποψη ότι έπρεπε να συνεχίσει τη μάχη μέχρι να τελειώσει και η τελευταία σφαίρα. Μηνύματα μας έστελναν και οι άνδρες των Ταγμάτων Ασφαλείας. Ήθελαν να παραδοθούν μόνο σε μας. Φοβόντουσαν τα αντίποινα εκ μέρους των ανταρτών και του ελληνικού πληθυσμού. Στο πλευρό μας βρίσκονται 400-500 πρόχειρα εξοπλισμένοι αντάρτες. Οι τελευταίοι Γερμανοί παραδόθηκαν νωρίς το πρωί της Τετάρτης από φόβο μήπως λιντσαριστούν από το πλήθος».
Δίνει όμως και μια παραστατική περιγραφή των πρώτων ωρών ελευθερίας της πόλης που δεν μπορεί να αποτυπώσει ο κινηματογραφικός φακός.
«Όλη η πόλη δονήθηκε από ενθουσιασμό. Σε ένα δρόμο είχαν στρώσει χαλιά, ένας άλλος ήταν στρωμένος με κλαδιά. Αν και τις τελευταίες μέρες δεν υπήρχαν τρόφιμα, αν και πολλοί κάτοικοι ήταν άρρωστοι και πεινασμένοι, από κανένα δεν ακούσαμε να μας ζητά σοκολάτες ή τσιγάρα. Αν και στερημένοι απ’ όλα αυτοί οι Έλληνες είχαν την καλοσύνη να δίνουν στους στρατιώτες ότι μπορούσαν! Η αντίθεση με ότι είδα στην Ιταλία είναι καταπληκτική. Εδώ στην Ελλάδα υπάρχει σταθερή φιλία μεταξύ μας και των Ελλήνων. Εάν ρωτήσει κανείς κάποιον Άγγλο στρατιώτη θα σας πει ότι η Ελλάδα είναι μια χώρα που αξίζει κανείς να πολεμήσει για την τιμή και την ελευθερία της».
Στα επίκαιρα που προβλήθηκαν στους κινηματογράφους δίνεται ιδιαίτερη σημασία όχι μόνο στον πόλεμο, αλλά και την κατάσταση στην οποία βρισκόταν ο πληθυσμός.
Στο φιλμ γίνεται λόγος για τον Δήμαρχο που επιστρέφει στο Δημαρχείο. Πρόκειται για τον Βασίλη Ρούφο, εγγόνου αγωνιστή του ’21.
Ήταν βασιλικός, είχε γίνει δήμαρχος το 1934, διατηρήθηκε από την δικτατορία Μεταξά, αλλά στη διάρκεια της Κατοχής ανέβηκε στο βουνό και συντάχτηκε με τις δυνάμεις του ΕΛΑΣ. Διετέλεσε Δήμαρχος και στη δεκαετία του ΄50 αφήνοντας πίσω του σημαντικό έργο.
Άλλα γεγονότα τέτοια μέρα
1582: Σε Ιταλία, Πολωνία, Πορτογαλία και Ισπανία καθιερώνεται το Γρηγοριανό ημερολόγιο. Ο χρόνος κάνει άλμα. Η επόμενη μέρα της 4ης Οκτωβρίου είναι η 15η!
1830: Η Οθωμανική Αυτοκρατορία κηρύσσει τον πόλεμο στη Ρωσία, έμεινε στην ιστορία ως Κριμαϊκός. Στη συνέχεια ενεπλάκησαν και η Βρετανία με την Γαλλία στο πλευρό των Ρώσων. Ήταν ο πρώτος που γνώρισε ευρεία προβολή από τον Τύπο της εποχής. Έληξε με την Συνθήκη των Παρισίων το 1856 και την ήττα των Οθωμανών.
1883: Το Όριαν Εξπρές πραγματοποιεί το πρώτο του δρομολόγιο από την Τουρκία στην Ευρώπη. Ξεκίνησε από τη Κωνσταντινούπολη και κατέληξε στο Παρίσι.
1912: Αρχίζει ο Α’ Βαλκανικός Πόλεμος. Ελλάδα, Σερβία, Βουλγαρία και Μαυροβούνιο κηρύσσουν τον πόλεμο κατά της Τουρκίας.
1919: Ο Ελληνικός Στρατός διώχνει τους Βούλγαρους από την Ξάνθη.
1940: Στο καταφύγιο του Μπρένερο στις Άλπεις ο Χίτλερ και ο Μουσολίνι συζητούν τους τρόπους ενίσχυσης από την Ιταλία της Γερμανικής επίθεσης κατά της Βρετανίας.
1944: Η Ιταλική φρουρά της Σάμου παραδίδεται στον διοικητή του Ιερού Λόχου συνταγματάρχη Χριστόδουλο Τσιγάντε.
1952: Τοποθετείται εξωτερικά στον Ντέϊβιντ Σουόρτζ ο πρώτος βηματοδότης που παρασκευάστηκε από τον δρ.Πολ Ζολ του Πανεπιστημίου του Χάρβαρντ.
1957: Με την εκτόξευση του σοβιετικού δορυφόρου Σπούτνικ ξεκινά και επίσημα η διαστημική εποχή.
1965: Ο Πάπας Παύλος ΣΤ’ επισκέπτεται την έδρα του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη κι έγινε ο πρώτος Ποντίφικας που έφθασε στο Δυτικό Ημισφαίριο.
1992: Ισραηλινό αεροπλάνο συντρίβεται σε κατοικημένη περιοχή του Αμστερνταμ. Οι νεκροί έφθασαν τους 70.
1993: Ο Μπορίς Γιέλτσιν με την υποστήριξη του Στρατού διαλύει το Κοινοβούλιο έπειτα από την δεκάωρη πολιορκεία των τανκς. Κατηγορεί τους κομμουνιστές για την ανταρσία και απολύει τον αντιπρόεδρο Αλεξάντερ Ρουτσκόϊ που είχε πάρει το μέρος των στασιαστών. Οι συγκρούσεις που έγιναν στη Μόσχα ήταν ο πιο αιματηρές από την Επανάσταση του 1917. Σκοτώθηκαν 147 άνθρωποι και τραυματίστηκαν 437.
1997: Περίπτερο στον οδό Πανεπιστημίου καταρρέει εξ αιτίας των έργων του μετρό. Η κατάρρευση του περιπτέρου βιντεοσκοπήθηκε από συνεργείο του «ΣΚΑΙ» και προβλήθηκε κατά κόρον από την τηλεόραση.
2009: Νίκη του ΠΑΣΟΚ στις εκλογές. Με ποσοστό 43,92 εκλέγει 160 βουλευτές, έχει την πλειοψηφία στη Βουλή και σχηματίζει κυβέρνηση υπό τον Γιώργο Παπανδρέου. Η Νέα Δημοκρατία περιορίζεται στο 33,48% (91 βουλευτές) και ακολουθούν ΚΚΕ με 7,54% (21), ΛΑΟΣ 5,63% (15), ΣΥΡΙΖΑ 4,6% (13).
Κατεβάστε τη δωρεάν εφαρμογή και διαβάστε πρώτοι τις ειδήσεις στο κινητό σας.
1990: Ο θάνατος ενός κράτους και η γέννηση ενός χρέους – Ποιοι πλήρωσαν την επανένωση των Γερμανιών;
Αρκούσε μια υπογραφή, μια χειραψία για να εξαφανιστεί μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα ένα ολόκληρο κράτος....
Η μέρα που ο πατέρας του θύματος… δικαίωσε τον δολοφόνο του γιου του
Το πρωινό της 2ας Οκτωβρίου 1994 το Μικτό Ορκωτό Κακουργιοδικείο στην Τρίπολη ήταν γεμάτο. Γυναίκες...
Σταμάτης Κόκοτας: Τα πάθη μιας κρυστάλλινης φωνής, οι ασημένιες φαβορίτες, ο Ωνάσης και η Κάλλας
Ένα… μεσημέρι ο Σταμάτης Κόκοτας μπήκε σας σίφουνας στη μουσική ζωή. Κυριάρχησε για δύο, σχεδόν,...
Αυτοί που έβγαλαν λεφτά από τον θάνατο του Τζέιμς Ντιν
Σε ένα χρόνο ο Τζέιμς Ντιν έζησε – κυριολεκτικά – τα πάντα. Με την ίδια...
Ανίτα Έκμπεργκ, ο μύθος που έσβησε σε ένα γηροκομείο απόρων
Υπάρχει μια σκηνή που έχει μείνει στην ιστορία του κινηματογράφου. Την βρίσκουμε στο La dolce...
Σήμερα το σταυρόλεξο γιορτάζει τα 90 χρόνια του!
Το 1936 η 28η Σεπτεμβρίου έπεφτε και πάλι Δευτέρα. Εκείνη τη μέρα η εφημερίδα «Πρωΐα»...
Χρόνης Εξαρχάκος, ο αβάσταχτος πόνος του ανθρώπου που έκανε τους άλλους να γελούν
Η ζωή του Χρόνη Εξαρχάκου ήταν σύντομη. Έφυγε τέτοια μέρα, 27 Σεπτεμβρίου 1984, στις 5...
Σάμινα: Τα εγκληματικά λάθη που οδήγησαν στο θάνατο 82 ανθρώπους και τον πλοιοκτήτη στην αυτοκτονία
Ήταν 26 Σεπτεμβρίου, πέρασαν 26 χρόνια, αλλά ο πόνος των ανθρώπων που έχασαν 82 ανθρώπους...