Η φωνή της 4ΑμεΑ με τη Νένα Χρονοπούλου : Η αλήθεια για την ABA

Το τελευταίο διάστημα προκλήθηκε μεγάλος θόρυβος γύρω από μία μέθοδο εκπαίδευσης των ανθρώπων με αυτισμό, ονομαζόμενη ABA.

Απο τη Νένα Χρονοπούλου

Οι άνθρωποι που έχουν παιδιά με αυτισμό θέλουν να γνωρίζουν την αλήθεια για αυτή την τόσο αμφισβητούμενη θεραπευτική μέθοδο. Δεκάδες ερωτήσεις κατακλύζουν το μυαλό τους, οι οποίες και μένουν αναπάντητες, γιατί πολύ απλά κανένας δεν μπορεί να απαντήσει τεκμηριωμένα και εμπεριστατωμένα.

Ας πάρουμε, όμως, τα πράγματα από την αρχή. Aπό πότε μπήκε στη ζωή των ανθρώπων με αυτισμό η συγκεκριμένη θεραπευτική μέθοδος; Η ABA δεν είναι μια καινούργια μέθοδος. Εχει ιστορία αρκετών δεκαετιών. Οι επιστημονικές ρίζες της βρίσκονται στη συμπεριφορική ψυχολογία των αρχών και των μέσων του 20ού αιώνα, ιδιαίτερα στην έρευνα γύρω από τη μάθηση και τη συμπεριφορά. Η εφαρμογή αυτών των αρχών ειδικά σε παιδιά με αυτισμό ξεκίνησε στις αρχές της δεκαετίας του 1960. Μία από τις πρώτες δημοσιευμένες μελέτες στην εφαρμογή συμπεριφορικών τεχνικών σε παιδιά με αυτισμό δημοσιεύτηκε το 1964 από τους Wolf, Risley και Mees. Στη συνέχεια σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη της ABA για τον αυτισμό έπαιξε ο ψυχολόγος O. Ivar Lovaas, ο οποίος από τη δεκαετία του 1960 εργάστηκε στη χρήση συμπεριφορικών παρεμβάσεων για την ανάπτυξη της γλώσσας και την αντιμετώπιση σοβαρών συμπεριφορικών δυσκολιών σε αυτιστικά παιδιά. Η προσέγγιση πήρε πολύ μεγαλύτερη δημοσιότητα τη δεκαετία του 1980, ιδιαίτερα μετά τη μελέτη του Lovaas το 1987, η οποία αφορούσε την πρώιμη, εντατική συμπεριφορική παρέμβαση. Από εκεί και μετά η ABA άρχισε να χρησιμοποιείται πολύ ευρύτερα ως παρέμβαση για αυτιστικά παιδιά.

Η ABA ως εφαρμογή στον αυτισμό υπάρχει περίπου από τις αρχές της δεκαετίας του 1960, δηλαδή πάνω από 60 χρόνια. Δεν πρόκειται για καινούργια μέθοδο που εμφανίστηκε τα τελευταία χρόνια. Υπάρχει, όμως, κάτι πολύ σημαντικό που πρέπει να γνωρίζει ένας γονέας: η ABA του 1960 δεν είναι απαραίτητα ίδια με την ABA που εφαρμόζεται σήμερα. Οι πρακτικές, οι στόχοι και οι αντιλήψεις γύρω από την παρέμβαση έχουν αλλάξει σημαντικά μέσα στις δεκαετίες. Για παράδειγμα, παλαιότερες συμπεριφορικές παρεμβάσεις περιλάμβαναν και αποτρεπτικές/τιμωρητικές πρακτικές, ενώ μεταγενέστερα αναπτύχθηκαν περισσότερο θετικές και φυσιολογικές μορφές διδασκαλίας. Και αυτή ακριβώς η ιστορική διαδρομή είναι σημαντική για να καταλάβουμε γιατί σήμερα υπάρχει τόσο έντονη συζήτηση γύρω από την ABA. Ακούστηκαν πολλά αποτρεπτικά για τη συγκεκριμένη μέθοδο, όπως το ότι είναι πολύ σκληρή, σχεδόν βάναυση για τα παιδιά. Κάτι που την καθιστά άκρως ακατάλληλη στο να κατατάσσεται στις θεραπευτικές μεθόδους. Ας δούμε, όμως, τι πραγματικά υπάρχει πίσω από αυτό το αποτέλεσμα, γιατί υπάρχει πραγματικό ιστορικό πίσω από αυτή την κριτική.

Στα πρώτα χρόνια της εφαρμογής συμπεριφορικών παρεμβάσεων σε παιδιά με αυτισμό και άλλες αναπτυξιακές δυσκολίες χρησιμοποιήθηκαν και τιμωρητικές ή αποτρεπτικές πρακτικές. Η βιβλιογραφία καταγράφει, μεταξύ άλλων, το ηλεκτρικό ερέθισμα, τη σωματική τιμωρία, τον περιορισμό των κινήσεων και άλλες αποτρεπτικές διαδικασίες. Επομένως, δεν είναι μύθος ότι στην ιστορία της ABA χρησιμοποιήθηκαν πρακτικές που σήμερα θεωρούνται εξαιρετικά προβληματικές ή απαράδεκτες. Υπάρχει, όμως, μια πολύ σημαντική διευκρίνιση, ότι αυτό δεν σημαίνει πως αυτές οι πρακτικές χαρακτηρίζουν τη σύγχρονη ABA συνολικά. Η ίδια βιβλιογραφία που εξετάζει τις σχετικές επικρίσεις αναγνωρίζει ότι οι παλαιότερες πρακτικές έχουν σε μεγάλο βαθμό εγκαταλειφθεί και πως πολλές σύγχρονες παρεμβάσεις βασίζονται περισσότερο στη θετική ενίσχυση και λιγότερο σε παρεμβατικές τεχνικές. Ωστόσο, η συζήτηση δεν τελειώνει εδώ.

Οι μαρτυρίες 

Υπάρχουν αυτιστικοί ενήλικες που έχουν περιγράψει τις εμπειρίες τους από ABA ως τραυματικές και έχουν υποστηρίξει ότι ορισμένες παρεμβάσεις είχαν ως στόχο να καταστείλουν αυτιστικές συμπεριφορές ή να τους κάνουν να συμπεριφέρονται περισσότερο ως μη αυτιστικοί άνθρωποι. Αυτές οι μαρτυρίες έχουν καταγραφεί και σε επιστημονικές μελέτες. Ταυτόχρονα, υπάρχουν και γονείς και επαγγελματίες που αναφέρουν θετικές εμπειρίες, όπως βελτίωση στην επικοινωνία και την ανεξαρτησία. Μάλιστα, πρόσφατη μελέτη, που εξέτασε τις απόψεις αυτιστικών ενηλίκων, γονέων και επαγγελματιών, βρήκε και θετικές και αρνητικές εμπειρίες, με τους αυτιστικούς ενήλικες να εμφανίζουν χαμηλότερη ικανοποίηση και περισσότερες ανησυχίες για πιθανές ψυχολογικές επιπτώσεις. Και στην καίρια ερώτηση αν η ABA είναι σκληρή, η ειλικρινής απάντηση είναι: Ναι, η κριτική περί σκληρότητας έχει ιστορική και ερευνητική βάση. Οχι, δεν είναι σωστό να χαρακτηρίσουμε συλλήβδην κάθε σύγχρονη εφαρμογή ABA ως βάναυση. Η ασφάλεια, η αξιοπρέπεια, η ευημερία, η συναίνεση/συγκατάθεση όπου είναι δυνατόν και ο πραγματικός στόχος της παρέμβασης είναι αυτά που πρέπει να εξετάζει ένας γονέας.

Μήπως, όμως, το ερώτημα πρέπει να είναι αν είναι κατάλληλος στόχος να διδάσκουμε έναν αυτιστικό άνθρωπο να συμπεριφέρεται ως νευροτυπικός; Οταν λέμε ότι θέλουμε να αλλάξουμε μια συμπεριφορά ενός αυτιστικού παιδιού, θέλουμε να του δώσουμε μια δεξιότητα που θα κάνει τη ζωή του ευκολότερη ή θέλουμε να εξαλείψουμε κάτι που απλώς μας θυμίζει ότι είναι αυτιστικό; Από εκεί πρέπει να ξεκινάνε όλα… Και ασφαλώς από την ηρεμία, τη γαλήνη και την εμπιστοσύνη που πρέπει να υπάρχουν στις ζωές όλων μας, γονέων και παιδιών. Και αν η μέθοδος ABA διαταράξει όλα τα προηγούμενα και οδηγεί τα παιδιά στον πόνο, τότε δεν χρειάζεται απάντηση… Εχει ήδη δοθεί!

Διαβάστε ακόμη

ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΟ

SHOWBIZ

Αργύρης Πανταζάρας – Σίσσυ Τουμάση: Περιμένουν παιδί

Ο Αργύρης Πανταζάρας και η Σίσσυ Τουμάση ετοιμάζονται να υποδεχθούν σε λίγο καιρό το μωράκι τους. Σύμφωνα με αποκλειστικές πληροφορίες η ηθοποιός διανύει προχωρημένη…