Λίγη TV, παρακαλώ, κύριε νεκροθάφτη

Ανακαλύψτε περισσότερα άρθρα στα αποτελέσματα αναζήτησης

Ο Γάλλος σκηνοθέτης Σερζ Λεπερόν έλεγε: «Στο σπίτι μας ανοίγουμε την τηλεόραση για να ξεφύγουμε από τον θάνατο». Και ο Χρήστος Βακαλόπουλος σχολίασε πάνω σε αυτό, το 1976, το εξής: «Ο κόσμος της τηλεόρασης ζει μέσα στην ευθυμία, στις χαρές και τις πίκρες του καλοζωισμένου πάντα λαού, στη γοητεία, κάποτε και στην υγιή σοβαροφάνεια. Τι κρύβεται, όμως, πίσω από αυτή τη χαρούμενη εικόνα; Ποιο είναι το υπόβαθρο του γοητευτικού οικοδομήματος; Είναι ερωτήματα που θα έπρεπε να αποτελούν τη βάση κάθε κριτικής θεώρησης η οποία θα ήθελε να παίξει έναν θετικό και όχι απλά φιλολογικό ρόλο. Πρώτα απ’ όλα, λοιπόν, η τηλεόραση τι είναι και γιατί έχει ανάγκη από προσωπεία;»

Από τη Γεωργία Δρακάκη

Ο θάνατος στη φράση του σπουδαίου Γάλλου σκηνοθέτη δεν χρειάζεται να νοηθεί μόνο κυριολεκτικά. Μπορεί να σημαίνει τη μοναξιά, τη σιωπή, τη φθορά, την αγωνία του χρόνου, ακόμη και την επίγνωση της περατότητας της ζωής. Η τηλεόραση έρχεται να γεμίσει αυτή τη σιωπή με μια αδιάκοπη παρουσία εικόνων, προσώπων, γεγονότων και αφηγήσεων.

Δεν παρακολουθούμε τηλεόραση απλώς για να δούμε τον κόσμο. Την παρακολουθούμε και για να μη βρεθούμε μόνοι απέναντι στον εαυτό μας. Αλλά ο Βακαλόπουλος φαίνεται να προχωρά πέρα από αυτή την υπαρξιακή διάσταση. Οταν αναφέρεται στον κόσμο της τηλεόρασης, που ζει μέσα στην ευθυμία, στη γοητεία και τη σοβαροφάνεια, υποδεικνύει μια αντίφαση: η τηλεόραση παρουσιάζει έναν κόσμο που μοιάζει πλήρης, οικείος, διαρκώς ζωντανός. Εναν κόσμο στον οποίο ακόμη και η δυστυχία αποκτά μορφή θεάματος.

Το κρίσιμο ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι μόνο τι μας δείχνει η τηλεόραση, αλλά τι αποκρύπτει ο τρόπος με τον οποίο μας δείχνει τον κόσμο. Η τηλεόραση δεν είναι απλώς ένα τεχνικό μέσο μετάδοσης πληροφοριών. Είναι επίσης ένας μηχανισμός επιλογής, οργάνωσης και αναπαράστασης της πραγματικότητας. Αποφασίζει ποιος εμφανίζεται, ποιος μιλά, ποιος θεωρείται σημαντικός και ποια γεγονότα αξίζουν την προσοχή μας.

Η τηλεόραση χρειάζεται παρουσιαστές, δημοσιογράφους, ειδικούς, διασημότητες και ανθρώπους που εμφανίζονται ως εκπρόσωποι του κοινού, επειδή η ίδια δεν μπορεί να υπάρξει ως απρόσωπος μηχανισμός. Χρειάζεται ανθρώπινα πρόσωπα που θα δημιουργήσουν την αίσθηση της οικειότητας, της αξιοπιστίας και της συμμετοχής. Ετσι, ο θεατής μπορεί να αισθάνεται ότι συμμετέχει στη δημόσια ζωή, ενώ στην πραγματικότητα παραμένει κυρίως παρατηρητής της.

Αυτή η ανάγνωση συγγενεύει με την κριτική του Γκι Ντεμπόρ για την κοινωνία του θεάματος: η κοινωνική σχέση διαμεσολαβείται ολοένα περισσότερο από εικόνες. Υπάρχει, ωστόσο, και μια ακόμα πιο ενδιαφέρουσα διάσταση: η τηλεόραση υπόσχεται την παρουσία του κόσμου μέσα στο σπίτι, αλλά αυτή η παρουσία μπορεί να λειτουργεί ως υποκατάστατο της πραγματικής σχέσης μας με τον κόσμο.

Ναι, λοιπόν, ανοίγουμε την τηλεόραση για να ξεφύγουμε από τον θάνατο, αλλά ενδεχομένως απομακρυνόμαστε και από την ίδια τη ζωή. Η ζωή βρίσκεται σε τόπους που έχουν αντικατασταθεί από την τηλεόραση, αλλά και από την «τηλεόραση» της εποχής μας, το ίντερνετ. Ομως, οι τόποι αυτοί συνεχίζουν (για την ώρα) να υπάρχουν ακόμα αλώβητοι από την τεχνολογία: οι συναυλίες, οι δρόμοι, οι πλατείες, τα μέσα μαζικής μεταφοράς, τα βιβλία, τα καφέ, τα σώματά μας την ώρα του έρωτα, η αγκαλιά που μας παίρνει το παιδί μας, ο καφές που σιγοψήνεται στο μάτι της -καθόλου τηλεοπτικής ή ινσταγκραμικής μας- κουζίνας.

Ο χρόνος μας «τρώγεται» από την πεσμένη ψυχολογία και το συνεχές τρέξιμό μας για να καταφέρουμε να ζήσουμε όπως μας έμαθαν ότι θεωρείται το «αξιοπρεπώς». Οι εβδομάδες περνούν σε φρενήρεις ρυθμούς και, τελικά, μια διαφήμιση με έναν παππού και την εγγόνα του, που βλέπουν τα άστρα, μας συγκινεί περισσότερο από ό,τι η δική μας οικογένεια.

Καμιά φορά, ο θάνατος αυτός, ο εκ τηλεοράσεως και εξ ίντερνετ ορμώμενος, μπορεί να έχει το νόημά του. Αλλωστε και η ζωή δεν είναι πάντα ρόδινη. Αξίζει, όμως, τον κόπο. Ας κλείσουμε λίγο την οθόνη. Ας αφήσουμε το κινητό λίγο περισσότερο σε λειτουργία πτήσης. Ας δούμε κατά πόσο μπορούμε να συνδέσουμε εαυτούς με τον έξω κόσμο, τον -αλίμονό μας!- πραγματικό.